Class 7 Science Chapter 8 ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৮ – ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান (Science) পাঠ্যক্ৰমৰ অষ্টম অধ্যায় ‘ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা’ ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 8 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহুবিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা’ নামৰ এই পাঠটিত ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম, সিহঁতৰ পাৰ্থক্য আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ইহঁতৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ প্ৰতিটো ধাৰণা স্পষ্ট হোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্ম (যেনে: নমনীয়তা, ঘাতসহনশীলতা, শব্দৰ সৃষ্টি) আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ বিস্তৃত পৰিচয়।
- ধাতু আৰু অধাতুৰ পাৰ্থক্যৰ সহজ আৰু পৰীক্ষামুখী বিশ্লেষণ।
- দৈনন্দিন জীৱনত ধাতু আৰু অধাতুৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA), বহু-বিকল্পী (MCQ) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ (Additional Questions) সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য লিখা প্ৰশ্ন আৰু MCQ ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৮ – ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান (Science) পাঠ্যক্ৰমৰ অষ্টম অধ্যায় ‘ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা’ ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 8 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহুবিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা’ নামৰ এই পাঠটিত ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম, সিহঁতৰ পাৰ্থক্য আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ইহঁতৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ প্ৰতিটো ধাৰণা স্পষ্ট হোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্ম (যেনে: নমনীয়তা, ঘাতসহনশীলতা, শব্দৰ সৃষ্টি) আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ বিস্তৃত পৰিচয়।
- ধাতু আৰু অধাতুৰ পাৰ্থক্যৰ সহজ আৰু পৰীক্ষামুখী বিশ্লেষণ।
- দৈনন্দিন জীৱনত ধাতু আৰু অধাতুৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA), বহু-বিকল্পী (MCQ) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ (Additional Questions) সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য লিখা প্ৰশ্ন আৰু MCQ ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Science (বিজ্ঞান) PDF Solutions 2026-27 | SCERT Assam
Get the SCERT Assam Class 7 Science Assamese Solutions PDF for download. This comprehensive guide includes chapter-wise solutions, helping students understand concepts easily and score better in exams. Prepared by experts, these solutions follow the latest SCERT Assam syllabus. Download now for clear explanations
Out of stock
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
EXERCISE (অনুশীলনী)
1. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা)।
(i) তলৰ কোনটো লোহাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহয়?)
(a) সনাদী।
(b) অনুজ্জ্বল।
(c) ঘাতসহনীয়।
(d) নমনীয়।
Answer: (b)
(ii) তলৰ কোনটো ধাতু পানীৰ সৈতে তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰি জুই লাগে?
(a) মেগনেছিয়াম।
(b) তাম।
(c) ছডিয়াম।
(d)ইউৰেনিয়াম।
Answer: (c)
(iii) তলৰ কোনটো ধাতু সস্তা আৰু ইয়াৰ পাতল পাত সহজে ভাঁজ কৰি যিকোনো আকৃতি দিব পাৰি বাবে সাধাৰণতে খাদ্য পেকেজিং সামগ্রী তৈয়াৰ কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) এলুমিনিয়াম
(b) তাম
(c) লো
(d) সোণ
Answer: (a)
(iv) ছালফাৰ জ্বলালে উৎপন্ন হোৱা অৱশিষ্টখিনি পানীত দ্রবীভূত কৰিলে তলৰ কোনটো গঠন হয়?
(a) ছালফিউৰিক এছিড।
(b) ছালফিউৰাছ এছিড।
(c) ছালফনিক এছিড।
(d) ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড।
Answer: (b)
(v) ব্ৰ’ঞ্জ হ’ল এবিধ ________________ ৰ মিশ্ৰণ।
(a) তাম আৰু জিংক।
(b) তাম আৰু লো।
(c) টিন আৰু জিংক।
(d) টিন আৰু তাম।
Answer: (d)
Q. 2. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(i) ছালত ব্যৱহাৰ কৰা মলমত এণ্টিচেপ্টিক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা অধাতুটো হ’ল _____________।
Answer: আয়’ডিন
(ii) কাঁহ ধাতুত থকা ধাতু দুটা হ’ল ____________ আৰু ____________।
Answer: তাম, টিন
(iii) ____________ ধাতু সাধাৰণ উষ্ণতাত তৰল।
Answer: পাৰা
(iv) তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী অধাতু হ’ল ____________।
Answer: গ্রেফাইট
(v) টিনপাত তৈয়াৰ কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা ধাতুৰ উপযোগী ধৰ্মটো হ’ল ___________।
Answer: ঘাতসহনীয়তা
Q. 3. তলৰ উক্তিৰোৰ শুদ্ধনে অশুদ্ধ কাৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।
(i) এলুমিনিয়াম আৰু তাম হ’ল বাচন-বৰ্তন আৰু মূৰ্তি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা অধাতু।
Answer: অশুদ্ধ, কাৰণ এলুমিনিয়াম আৰু তাম দুবিধ অতি পৰিচিত ধাতু, এইবোৰ অধাতু নহয়।
(ii) ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে লগলাগি অক্সাইড গঠন কৰে, যাৰ দ্ৰৱই নীলা লিটমাছ কাগজ ৰঙা কৰে।
Answer: অশুদ্ধ, কাৰণ ধাতুৰ অক্সাইড সাধাৰণতে ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ হয়, আৰু ক্ষাৰকে ৰঙা লিটমাছ কাগজহে নীলা কৰে, নীলাক ৰঙা নকৰে।
(iii) অক্সিজেন শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে অপৰিহাৰ্য অধাতু।
Answer: শুদ্ধ, কাৰণ অক্সিজেন এবিধ প্ৰাণদায়ক অধাতৱীয় গেছ, যিয়ে শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত খাদ্যৰ অণুৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি আমাক জীয়াই থকাৰ শক্তি প্ৰদান কৰে।
(iv) তামৰ পাত্ৰ পানী উতলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ এইবোৰ বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী।
Answer: অশুদ্ধ, কাৰণ তামৰ বিদ্যুত পৰিবাহিতাই নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ অতি উত্তম তাপ পৰিবাহিতা গুণটোহে পানী সোনকালে উতলাবলৈ পাত্ৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(v) স্কুলৰ ঘণ্টা তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঁহ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ এই ধাতু নমনীয়।
Answer: অশুদ্ধ, কাৰণ স্কুলৰ ঘণ্টা তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঁহৰ নমনীয়তা (তাঁৰ বনাব পৰা গুণ) নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ সনাদতা গুণটোহে (কোবালে ডাঙৰ শব্দ হোৱা) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(vi) কাঠ পেঞ্চিলত থকা ক’লা অংশটো এক ধাতু যি বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে।
Answer: অশুদ্ধ, কাৰণ কাঠ পেঞ্চিলত থকা ক’লা লিডডাল গ্ৰেফাইট নামৰ পদাৰ্থৰে গঠিত। ই বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী যদিও, গ্ৰেফাইট ধাতু নহয়, ই এবিধ অধাতু (কাৰ্বনৰ এটা ৰূপ)।
Q.4. স্তম্ভ I ৰ সৈতে স্তম্ভ II মিলোৱা।
|
স্তম্ভ I |
স্তম্ভ II |
|
1. ঘাতসহনীয় |
(a) তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। |
|
2. নমনীয় |
(b) আতচবাজী প্ৰস্তুত কৰা হয়। |
|
3. অক্সিজেন |
(c)হাতুৰীৰে কোবালে পাত সৃষ্টি হয়। |
|
4. তাম |
(d) পানী বিশুদ্ধিকৰণৰ বাবে। |
|
5. ছালফাৰ |
(e) সকলো জীৱই উশাহত গ্ৰহণ কৰে। |
|
6. হীৰা |
(f) বৈদ্যুতিক তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰাত। |
|
7. সনাদী |
(g) ৰে’লৰ চিৰি নিৰ্মাণত ব্যবহৃত। |
|
8. লো |
(h) আটাইতকৈ কঠিন অধাতু। |
|
9. ক্ল’ৰিন |
(i) ঘণ্টাৰ ৰিং ৰিং শব্দ। |
|
10. প্লেটিনাম |
(j) অলংকাৰ প্ৰস্তুতত ব্যবহৃত। |
Answer:
|
স্তম্ভ I |
স্তম্ভ II |
|
1. ঘাতসহনীয় |
(c) হাতুৰীৰে কোবালে পাত সৃষ্টি হয়। |
|
2. নমনীয় |
(a) তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। |
|
3. অক্সিজেন |
(e) সকলো জীৱই উশাহত গ্ৰহণ কৰে। |
|
4. তাম |
(f) বৈদ্যুতিক তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰাত। |
|
5. ছালফাৰ |
(b) আতচবাজী প্ৰস্তুত কৰা হয়। |
|
6. হীৰা |
(h) আটাইতকৈ কঠিন অধাতু। |
|
7. সনাদী |
(i) ঘণ্টাৰ ৰিং ৰিং শব্দ। |
|
8. লো |
(g) ৰে’লৰ চিৰি নিৰ্মাণত ব্যবহৃত। |
|
9. ক্ল’ৰিন |
(d) পানী বিশুদ্ধিকৰণৰ বাবে। |
|
10. প্লেটিনাম |
(j) অলংকাৰ প্ৰস্তুতত ব্যবহৃত। |
5. Match the uses of metals and non-metals given in Column I with the jumbled names of metals and non-metals given in Column II.
স্তম্ভ I ত থকা ধাতু আৰু অধাতুৰ ব্যৱহাৰ, স্তম্ভ II ত খেলিমেলিকৈ থকা ধাতুৰ নামৰ লগত মিলোৱা।
|
স্তম্ভ I |
স্তম্ভ II |
|
(i) বৈদ্যুতিক তাঁৰত ব্যৱহৃত |
(a) জেক্সিনঅ |
|
(ii) আটাইতকৈ ঘাতসহনীয় আৰু নমনীয় |
(b) নৰিক্ল’ |
|
(iii) জীৱই ইয়াৰ অবিহনে বাচি থাকিব নোৱাৰে |
(c) মতা |
|
(iv) ই থকা সাৰ মাটিত দিলে উদ্ভিদ লহপহকৈ বাঢ়ে |
(d) নজেনাট্র’ই |
|
(v) পানীৰ বিশুদ্ধিকৰণত ব্যৱহৃত |
(e) ণসো |
Answer:
|
স্তম্ভ I |
স্তম্ভ II |
|
(i) বৈদ্যুতিক তাঁৰত ব্যৱহৃত |
(c) মতা |
|
(ii) আটাইতকৈ ঘাতসহনীয় আৰু নমনীয় |
(e) ণসো |
|
(iii) জীৱই ইয়াৰ অবিহনে বাচি থাকিব নোৱাৰে |
(a) জেক্সিনঅ |
|
(iv) ই থকা সাৰ মাটিত দিলে উদ্ভিদ লহপহকৈ বাঢ়ে |
(d) নজেনাট্র’ই |
|
(v) পানীৰ বিশুদ্ধিকৰণত ব্যৱহৃত |
(b) নৰিক্ল’ |
6. তলৰ সাৰনিখন সম্পূৰ্ণ কৰা।
Answer:
1. মেগনেছিয়াম
2. ৰঙা
7. তলৰ শব্দ কেইটাৰ ব্যাখ্যা দিয়া—
(i) ঘাতসহনীয়তা
(ii) ক্ষয়ীভৱন
(iii) দস্তালেপন
Answer: (i) ধাতুৰ যি বিশেষ ধৰ্মৰ বাবে ইহঁতক হাতুৰীৰে কোবাই বা হেঁচা দি ভাঙি নোযোৱাকৈ একেবাৰে পাতল পাতলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি, তাক ঘাতসহনীয়তা বোলে। সোণ আৰু এলুমিনিয়াম অতি ঘাতসহনশীল ধাতু।
(ii) বায়ুত থকা অক্সিজেন, পানী বা জলীয় বাষ্প আৰু অন্যান্য ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সৈতে ধাৰাবাহিক বিক্ৰিয়া ঘটাৰ ফলত ধাতুৰ পৃষ্ঠভাগ ক্ৰমান্বয়ে ক্ষয় গৈ নষ্ট হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক অৱক্ষয় বা ক্ষয়ীভৱন বোলে। লোহাত মামৰ ধৰাটো ইয়াৰ এক সাধাৰণ উদাহৰণ।
(iii) লো বা তীখাৰ বস্তুত মামৰ ধৰা ৰোধ কৰিবলৈ তাৰ ওপৰত জিংক (দস্তা) ধাতুৰ এটা পাতল সুৰক্ষামূলক প্ৰলেপ দিয়া ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়াটোকে দস্তালেপন বোলে। এই দস্তাৰ তৰপটোৱে বায়ু আৰু পানীক লোৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাত বাধা দিয়ে।
8. ধাতু আৰু অধাতুৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ লিখা।
Answer:
|
ধাতু |
অধাতু |
|
(a) ইহঁতৰ স্বাভাৱিক চিকমিকনি বা দ্যুতি আছে। |
(a) ইহঁত সাধাৰণতে অনুজ্জ্বল আৰু ইহঁতৰ দ্যুতি নাই। |
|
(b) ইহঁত ঘাতসহনশীল, অৰ্থাৎ কোবাই পাতল পাত কৰিব পাৰি। |
(b) ইহঁত ঠুনুকা আৰু ঘাতসহনশীল নহয়। |
|
(c) ইহঁত নমনীয়, অৰ্থাৎ টানি তাঁৰ বনাব পাৰি। |
(c) ইহঁত নমনীয় নহয়। |
|
(d) ইহঁত সনাদী, কোবালে ৰিং ৰিং শব্দ কৰে। |
(d) ইহঁত সনাদী নহয়। |
|
(e) ইহঁত তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী। |
(e) সাধাৰণতে ইহঁত তাপ আৰু বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী। |
9. দৈনন্দিন জীৱনত অধাতুৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
Answer: দৈনন্দিন জীৱনত অধাতুসমূহ তলত দিয়া ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰা হয়—
(i) জীৱন ধাৰণৰ বাবে সকলো জীৱই শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত অক্সিজেন গেছ উশাহত গ্ৰহণ কৰে।
(ii) সেউজীয়া উদ্ভিদে নিজৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ (সালোক সংশ্লেষণ) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড ব্যৱহাৰ কৰে।
(iii) মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি খৰতকীয়া কৰা সাৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নাইট্ৰ’জেন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(iv) খোৱাপানী বিশুদ্ধ কৰিবলৈ আৰু তাত থকা বীজাণু ধ্বংস কৰিবলৈ ক্ল’ৰিন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(v) কাঠ পেঞ্চিলৰ ভিতৰৰ ক’লা লিডডাল বনাবলৈ গ্ৰেফাইট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
10. তোমাক তিনিটা লোৰ গজাল দিয়া হৈছে, প্ৰতিটোকে পৃথকে তেল, পানী আৰু সেমেকা মাটিত ৰখা হৈছে। কোনটো লোৰ গজালত মামৰ নধৰিব আৰু কিয়?
Answer: তেলত সম্পূৰ্ণৰূপে ডুবাই ৰখা গজালটোত মামৰে নধৰিব। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল, লোহাত মামৰ ধৰিবলৈ একে সময়তে বায়ু (অক্সিজেন) আৰু পানী দুয়োটাৰে সংস্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন। তেলৰ তৰপটোৱে গজালটোক বাহিৰৰ বায়ু আৰু জলীয় বাষ্পৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাত সম্পূৰ্ণৰূপে বাধা দিয়ে, যাৰ ফলত মামৰ ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটো সংঘটিত হ’ব নোৱাৰে।
11. বৈদ্যুতিক তাঁৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কি দুটা ধৰ্মৰ বাবে ধাতুবোৰ এই কাৰ্যৰ বাবে উপযুক্ত?
Answer: বৈদ্যুতিক তাঁৰ বনাবলৈ ধাতুবোৰ উপযুক্ত হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণ দুটা হ’ল:
(ক) নমনীয়তা: এই গুণটোৰ বাবেই ধাতুবোৰক ভাঙি নোযোৱাকৈ টানি দীঘল আৰু পাতল তাঁৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি।
(খ) উচ্চ বিদ্যুৎ পৰিবাহিতা: এই গুণটোৰ বাবে ধাতুৰ মাজেৰে বিদ্যুতৰ সোঁত কোনো বাধা নোহোৱাকৈ অতি সহজে পাৰ হৈ যাব পাৰে।
12. সোণৰ কি গুণে ইয়াক মূল্যবান কৰি তোলে?
Answer: সোণক অতি মূল্যবান ধাতু বুলি গণ্য কৰা হয় ইয়াৰ কিছুমান বিশেষ গুণৰ বাবে:
(i) ইয়াৰ এক স্বাভাৱিক, অতি আকৰ্ষণীয় আৰু চিৰস্থায়ী হালধীয়া চিকমিকনি বা দ্যুতি আছে।
(ii) ই এবিধ ৰাসায়নিকভাৱে অতি নিস্ক্ৰিয় ধাতু; বায়ু বা পানীৰ সংস্পৰ্শত ইয়াৰ কেতিয়াও ক্ষয়ীভৱন নঘটে বা মামৰে নধৰে, সেয়ে ইয়াৰ উজ্জ্বলতা সদায় অক্ষুণ্ণ থাকে।
(iii) প্ৰকৃতিৰ বুকুত সোণ অতি বিৰল, আৰু ইয়াৰ এই সীমিত উপলব্ধতাই ইয়াৰ অৰ্থনৈতিক মূল্য বহুগুণে বঢ়াই তোলে।
13. মেগনেছিয়ামে বায়ুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে কি উৎপন্ন হয়? উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থবিধৰ প্ৰকৃতি কেনেধৰণৰ? ই আম্লিক, ক্ষাৰকীয় নে প্ৰশম?
Answer: মেগনেছিয়ামে বায়ুৰ উপস্থিতিত (অক্সিজেনৰ সৈতে) বিক্ৰিয়া কৰি জ্বলি উঠিলে মেগনেছিয়াম অক্সাইড নামৰ এবিধ বগা ছাই উৎপন্ন হয়। এই মেগনেছিয়াম অক্সাইডৰ প্ৰকৃতি হ’ল ক্ষাৰকীয়। ই আম্লিক বা প্ৰশম নহয়, কাৰণ ইয়াক পানীত দ্ৰৱীভূত কৰি পৰীক্ষা কৰিলে ই ৰঙা লিটমাছ কাগজক নীলা ৰঙলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।
Multiple Choice Questions (MCQs)
1. তলৰ কোনটো ধাতুৰ এক বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ধৰ্ম?
(A) ঠুনুকা।
(B) তাপৰ কুপৰিবাহিতা।
(C) ঘাতসহনীয়তা।
(D) অনুজ্জ্বল চেহেৰা।
Answer: (C)
2. যি ধৰ্মৰ বাবে ধাতুক টানি পাতল তাঁৰ বনাব পাৰি তাক কি বোলে?
(A) পৰিবাহিতা।
(B) ঘাতসহনীয়তা।
(C) সনাদতা।
(D) নমনীয়তা।
Answer: (D)
3. তলৰ কোনবিধ অধাতু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী?
(A) ছালফাৰ।
(B) গ্ৰেফাইট।
(C) ফছফৰাছ।
(D) নাইট্ৰ’জেন।
Answer: (B)
4. সাধাৰণ উষ্ণতাত কোনবিধ ধাতু তৰল অৱস্থাত থাকে?
(A) ছডিয়াম।
(B) লো।
(C) পাৰা/মাৰ্কিউৰী।
(D) এলুমিনিয়াম।
Answer: (C)
5. ধাতুৱে অক্সিজেনৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰিলে কি হয়?
(A) ধাতৱ হাইড্ৰ’ক্সাইড উৎপন্ন হয়।
(B) ধাতৱ অক্সাইড উৎপন্ন হয়।
(C) অক্সিজেন গেছ নিৰ্গত হয়।
(D) অধাতৱ অক্সাইড উৎপন্ন হয়।
Answer: (B)
6. অধাতৱ অক্সাইডবোৰৰ প্ৰকৃতি সাধাৰণতে কেনেকুৱা হয়?
(A) আম্লিক।
(B) ক্ষাৰকীয়।
(C) প্ৰশম।
(D) উভধৰ্মী।
Answer: (A)
7. ধাতুৱে লঘু এছিডৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰিলে কোনবিধ গেছ উৎপন্ন হয়?
(A) অক্সিজেন।
(B) নাইট্ৰ’জেন।
(C) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড।
(D) হাইড্ৰ’জেন।
Answer: (D)
8. পানী বিশুদ্ধকৰণ প্ৰক্ৰিয়াত সাধাৰণতে কোনবিধ অধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(A) আয়’ডিন।
(B) ক্ল’ৰিন।
(C) কাৰ্বন।
(D) ছালফাৰ।
Answer: (B)
9. দস্তালেপন প্ৰক্ৰিয়াত লোৰ ওপৰত কিহৰ প্ৰলেপ দিয়া হয়?
(A) টিন।
(B) জিংক/দস্তা।
(C) তাম।
(D) ৰূপ।
Answer: (B)
10. সংকৰ ধাতু বা মিশ্ৰ ধাতু হ’ল:
(A) দুই বা ততোধিক অধাতুৰ মিশ্ৰণ।
(B) ধাতু আৰু পানীৰ মিশ্ৰণ।
(C) দুই বা ততোধিক ধাতু, অথবা ধাতু আৰু অধাতুৰ মিশ্ৰণ।
(D) ধাতু আৰু এছিডৰ মিশ্ৰণ।
Answer: (C)
11. এলুমিনিয়াম ফইল (পাত) সাধাৰণতে কি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(A) বৈদ্যুতিক তাঁৰ বনাবলৈ।
(B) খাদ্যবস্তু মেৰিয়াবলৈ (পেকেজিং)।
(C) অলংকাৰ বনাবলৈ।
(D) পানী বিশুদ্ধ কৰিবলৈ।
Answer: (B)
12. ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড পানীত দ্ৰৱীভূত কৰিলে কি উৎপন্ন হয়?
(A) ছালফিউৰিক এছিড।
(B) ছালফিউৰাছ এছিড।
(C) হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড।
(D) ছালফনিক এছিড।
Answer: (B)
13. তামৰ পাত্ৰত পানী উতলাবলৈ সুবিধা কিয়?
(A) ই সস্তা।
(B) ই বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী ।
(C) ই তাপৰ সুপৰিবাহী ।
(D) ই পানীত দ্ৰৱীভূত নহয় ।
Answer: (C)
14. বেল মেটেল (কাঁহ) তৈয়াৰ কৰিবলৈ তামৰ লগত কি মিহলোৱা হয়?
(A) জিংক।
(B) টিন।
(C) লো।
(D) এলুমিনিয়াম।
Answer: (B)
15. ছালত লগোৱা এণ্টিচেপ্টিক মলমত কোনবিধ অধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(A) আয়’ডিন।
(B) ক্ল’ৰিন।
(C) ছালফাৰ।
(D) কাৰ্বন।
Answer: (A)
16. মামৰৰ ৰাসায়নিক নাম কি?
(A) আইৰন ছালফাইড।
(B) মেগনেছিয়াম অক্সাইড।
(C) সজল আইৰন অক্সাইড।
(D) কপাৰ অক্সাইড।
Answer: (C)
17. ধাতুৱে এছিডৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰিলে কোনটো গেছ নিৰ্গত হয় যিটোৱে ‘পপ’ শব্দ কৰি জ্বলে?
(A) অক্সিজেন।
(B) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড।
(C) হাইড্ৰ’জেন।
(D) নাইট্ৰ’জেন ।
Answer: (C)
18. তলৰ কোনবিধ ধাতু সাধাৰণ উষ্ণতাত অক্সিজেনৰ লগত সহজে বিক্ৰিয়া নকৰে?
(A) ছডিয়াম।
(B) পটেছিয়াম।
(C) মেগনেছিয়াম।
(D) সোণ।
Answer: (D)
19. কাঠ পেঞ্চিলৰ ভিতৰৰ ক’লা অংশটো কিহেৰে গঠিত?
(A) লো।
(B) গ্ৰেফাইট।
(C) কয়লা।
(D) লিড (সীহ)।
Answer: (B)
20. দস্তালেপন প্ৰক্ৰিয়াত লোৰ ওপৰত কি ধাতুৰ প্ৰলেপ দিয়া হয়?
(A) টিন।
(B) জিংক।
(C) ৰূপ।
(D) ক্ৰ’মিয়াম।
Answer: (B)
Long Questions with Answers
1. ধাতুৰ ঘাতসহনীয়তা আৰু নমনীয়তা ধৰ্ম দুটাৰ অৰ্থ কি বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ধাতুৰ যি বিশেষ ধৰ্মৰ বাবে ইহঁতক হাতুৰীৰে কোবাই বা হেঁচা দি ভাঙি নোযোৱাকৈ একেবাৰে পাতল পাতলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি, তাক ঘাতসহনীয়তা (Malleability) বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, সোণ আৰু এলুমিনিয়াম অতি ঘাতসহনশীল ধাতু। আনহাতে, যি গুণটোৰ বাবে ধাতুবোৰক ভাঙি নোযোৱাকৈ টানি দীঘল আৰু পাতল তাঁৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি, তাক নমনীয়তা (Ductility) বোলে। তাম আৰু সোণ অতি নমনীয় ধাতু ।
2. খাদ্য পেকেজিং কৰিবলৈ এলুমিনিয়ামৰ ফইল কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ এলুমিনিয়াম এবিধ অতিমাত্ৰা ঘাতসহনশীল ধাতু। সেয়েহে ইয়াক অতি সহজে আৰু কম খৰচতে একেবাৰে পাতল পাত বা ফইললৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি। তদুপৰি, এই ফইলবোৰ যিকোনো আকৃতিলৈ সহজে ভাঁজ কৰিব পাৰি বাবে খাদ্যবস্তু মেৰিয়াবলৈ বা পেকেজিং কৰিবলৈ ই অতি সুবিধাজনক ।
3. মেগনেছিয়াম ফিতা এডাল জ্বলালে কি পৰিৱৰ্তন দেখা পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থবিধৰ প্ৰকৃতি কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ মেগনেছিয়ামৰ ফিটা এডাল বায়ুত জ্বলালে ই অতি উজ্জ্বল পোহৰৰ সৈতে জ্বলি উঠে আৰু মেগনেছিয়াম অক্সাইড নামৰ এবিধ বগা ছাই উৎপন্ন কৰে। এই মেগনেছিয়াম অক্সাইডৰ প্ৰকৃতি হ’ল ক্ষাৰকীয়। কাৰণ এই ছাইখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত কৰি ৰঙা লিটমাছ কাগজেৰে পৰীক্ষা কৰিলে ই ৰঙা লিটমাছ কাগজক নীলা ৰঙলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে ।
4. কাঁহ বা বেল মেটেল কি? স্কুলৰ ঘণ্টা বনাবলৈ ইয়াক কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ কাঁহ বা বেল মেটেল হ’ল তাম আৰু টিন ধাতুৰ এক সমসত্ব মিশ্ৰণ বা সংকৰ ধাতু। স্কুলৰ ঘণ্টা তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ ইয়াৰ সনাদতা (sonority) ধৰ্ম অতি বেছি। অৰ্থাৎ, এই ধাতুত কোনো টান বস্তুৰে কোবালে ই অতি ডাঙৰ আৰু ৰিং ৰিং শব্দৰ সৃষ্টি কৰে, যিটো ঘণ্টাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ।
5. ক্ষয়ীভৱন বা অৱক্ষয় কাক বোলে? এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ বায়ুত থকা অক্সিজেন, পানী বা জলীয় বাষ্প আৰু অন্যান্য ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সৈতে ধাৰাবাহিক বিক্ৰিয়া ঘটাৰ ফলত ধাতুৰ পৃষ্ঠভাগ ক্ৰমান্বয়ে ক্ষয় গৈ নষ্ট হোৱা প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াটোক অৱক্ষয় বা ক্ষয়ীভৱন (Corrosion) বোলে। লোহাত মামৰ ধৰাটো ক্ষয়ীভৱনৰ এক অতি সাধাৰণ উদাহৰণ ।
6. সোণক কিয় অতি মূল্যবান ধাতু হিচাপে গণ্য কৰা হয়?
উত্তৰঃ সোণক অতি মূল্যবান বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ ইয়াৰ এক স্বাভাৱিক, অতি আকৰ্ষণীয় আৰু চিৰস্থায়ী হালধীয়া চিকমিকনি আছে যি কেতিয়াও ম্লান নপৰে। ই এবিধ ৰাসায়নিকভাৱে অতি নিস্ক্ৰিয় ধাতু, অৰ্থাৎ বায়ু বা পানীৰ সংস্পৰ্শত ইয়াৰ কেতিয়াও ক্ষয়ীভৱন নঘটে বা মামৰে নধৰে। লগতে, প্ৰকৃতিৰ বুকুত ইয়াৰ উপলব্ধতা অতি সীমিত ।
7. বৈদ্যুতিক তাঁৰ বনাবলৈ তাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু কয়লা কিয় ব্যৱহাৰ কৰা নহয়?
উত্তৰঃ তাম হ’ল এবিধ ধাতু যি বিদ্যুতৰ অতি সুপৰিবাহী আৰু নমনীয়, যাৰ বাবে ইয়াক সহজে টানি পাতল তাঁৰ বনাব পাৰি আৰু ইয়াৰ মাজেৰে সহজে বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত হ’ব পাৰে। আনহাতে, কয়লা হ’ল কাৰ্বন নামৰ এবিধ অধাতু। ই বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী আৰু ঠুনুকা হোৱা বাবে ইয়াক টানি তাঁৰ বনাব নোৱাৰি ।
8. অধাতুৰ যিকোনো চাৰিটা ভৌতিক ধৰ্ম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ অধাতুৰ চাৰিটা ভৌতিক ধৰ্ম হ’ল: (১) ইহঁত সাধাৰণতে অনুজ্জ্বল আৰু ইহঁতৰ স্বাভাৱিক দ্যুতি নাথাকে। (২) ইহঁত ঘাতসহনশীল নহয়, বৰঞ্চ ঠুনুকা। (৩) ইহঁত নমনীয় নহয়, অৰ্থাৎ টানি তাঁৰ বনাব নোৱাৰি। (৪) সাধাৰণতে ইহঁত তাপ আৰু বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী (গ্ৰেফাইটৰ বাহিৰে) ।
9. দস্তালেপন বা গেলভেনিজেচন কি আৰু ই কিয় দৰকাৰী?
উত্তৰঃ লো বা তীখাৰ বস্তুত মামৰ ধৰা ৰোধ কৰিবলৈ তাৰ ওপৰত জিংক বা দস্তা ধাতুৰ এটা পাতল সুৰক্ষামূলক প্ৰলেপ দিয়া ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়াটোকে দস্তালেপন বা গেলভেনিজেচন বোলে। ই দৰকাৰী কাৰণ এই দস্তাৰ তৰপটোৱে বাহিৰৰ বায়ু আৰু জলীয় বাষ্পক লোৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাত বাধা দিয়ে, ফলত লোহাটো মামৰৰ পৰা ৰক্ষা পৰে আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী হয় ।
10. এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত প্ৰমাণ কৰা যে অধাতৱ অক্সাইডবোৰ আম্লিক প্ৰকৃতিৰ।
উত্তৰঃ এটা চামুচত অলপ ছালফাৰৰ গুড়ি (অধাতু) লৈ জ্বলোৱা হ’ল। জ্বলি উঠাৰ লগে লগে উৎপন্ন হোৱা ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড গেছখিনি এটা কাঁচৰ জাৰত আৱদ্ধ কৰা হ’ল। তাৰ পিছত তাত অলপ পানী দি ভালদৰে জোকাৰি গেছখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত কৰা হ’ল। এতিয়া এই দ্ৰৱটো (ছালফিউৰাছ এছিড) নীলা লিটমাছ কাগজেৰে পৰীক্ষা কৰিলে দেখা যাব যে নীলা লিটমাছ কাগজখন ৰঙা হৈ গৈছে। ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে অধাতৱ অক্সাইড আম্লিক প্ৰকৃতিৰ ।
11. ধাতৱ অক্সাইডবোৰ ক্ষাৰকীয় আৰু অধাতৱ অক্সাইডবোৰ আম্লিক প্ৰকৃতিৰ— এই কথাটো প্ৰমাণ কৰিবলৈ এটা পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা।
Answer:
(ধাতৱ অক্সাইড ক্ষাৰকীয় বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ: এডাল মেগনেছিয়ামৰ ফিটা (ধাতু) বায়ুত জ্বলোৱা হ’ল। ই জ্বলি মেগনেছিয়াম অক্সাইড নামৰ এবিধ বগা ছাই উৎপন্ন কৰে। এই ছাইখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত কৰি দ্ৰৱটো ৰঙা আৰু নীলা লিটমাছ কাগজেৰে পৰীক্ষা কৰা হ’ল। দেখা গ’ল যে ৰঙা লিটমাছ কাগজখন নীলা হৈ গৈছে। ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে ধাতৱ অক্সাইড ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ।
অধাতৱ অক্সাইড আম্লিক বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ: এটা চামুচত অলপ ছালফাৰৰ গুড়ি (অধাতু) লৈ জ্বলোৱা হ’ল। জ্বলি উঠাৰ লগে লগে চামুচখন এটা কাঁচৰ জাৰত ভৰাই ঢাকনিখন মাৰি দিয়া হ’ল যাতে উৎপন্ন হোৱা গেছখিনি (ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড) জাৰটোতে আৱদ্ধ হৈ থাকে। তাৰ পিছত তাত অলপ পানী দি ভালদৰে জোকাৰি গেছখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত কৰা হ’ল আৰু দ্ৰৱটো লিটমাছ কাগজেৰে পৰীক্ষা কৰা হ’ল। দেখা গ’ল যে নীলা লিটমাছ কাগজখন ৰঙা হৈ গৈছে। ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে অধাতৱ অক্সাইড আম্লিক প্ৰকৃতিৰ।)
12. ছডিয়াম ধাতু কিয় কেৰাচিন তেলত ডুবাই ৰখা হয়?
Answer: ছডিয়াম হৈছে এবিধ অতিশয় সক্ৰিয় ধাতু। ইয়াক মুকলিকৈ ৰাখিলে ই বায়ুত থকা অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্পৰ (পানী) সৈতে অতি তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে। এই বিক্ৰিয়াত ইমান বেছি তাপ উৎপন্ন হয় যে ছডিয়াম টুকুৰাত লগে লগে জুই লাগি যায় আৰু বিস্ফোৰণ ঘটিব পাৰে। আনহাতে, কেৰাচিন তেলত অক্সিজেন বা পানী নাথাকে আৰু ছডিয়ামে ইয়াৰ লগত কোনো বিক্ৰিয়া নকৰে। সেয়েহে, ছডিয়ামক বায়ু আৰু পানীৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখি এনে ভয়াৱহ দুৰ্ঘটনা ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াক সদায় কেৰাচিন তেলত সম্পূৰ্ণৰূপে ডুবাই ৰখা হয়।
13. সংকৰ ধাতু বা মিশ্ৰ ধাতু কাক বোলে? এইবোৰ কিয় প্ৰস্তুত কৰা হয়? উপাদানসহ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
Answer: দুটা বা ততোধিক ধাতু, অথবা ধাতুৰ লগত সামান্য পৰিমাণৰ অধাতু একেলগে গলাই মিহলাই যি সমসত্ব কঠিন মিশ্ৰণ প্ৰস্তুত কৰা হয়, তাক সংকৰ ধাতু বা মিশ্ৰ ধাতু বোলে।
প্ৰকৃততে থকা ধাতুবোৰৰ গুণাগুণ উন্নত কৰিবলৈকে সংকৰ ধাতু প্ৰস্তুত কৰা হয়। এনেদৰে মিহলোৱাৰ ফলত মূল ধাতুটোতকৈ সংকৰ ধাতুটোৰ শক্তি বৃদ্ধি পায়, ই বেছি কঠিন হয়, ইয়াৰ মামৰ বা ক্ষয় প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা ক্ষমতা বহুগুণে বাঢ়ি যায়, আৰু কেতিয়াবা গলনাংক সলনি কৰিব পাৰি।
উদাহৰণ:
(ক) তীখা বা ষ্টীল: ই লো (ধাতু) আৰু কাৰ্বনৰ (অধাতু) মিশ্ৰণ। ই বিশুদ্ধ লোহাতকৈ বহুত বেছি শক্তিশালী আৰু কঠিন।
(খ) ব্ৰঞ্জ: ই তাম (ধাতু) আৰু টিনৰ (ধাতু) মিশ্ৰণ। ই যথেষ্ট কঠিন আৰু সহজে ক্ষয় নাযায়।
14. লোহাত মামৰ ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটো বুজাই লিখা। ইয়াক কেনেকৈ ৰোধ কৰিব পাৰি?
Answer: লোহাত মামৰ ধৰাটো হৈছে এবিধ ৰাসায়নিক ক্ষয়ীভৱন প্ৰক্ৰিয়া। যেতিয়া লোৰ কোনো সামগ্ৰী বহু সময় ধৰি সেমেকা পৰিৱেশত মুকলিকৈ পৰি থাকে, তেতিয়া ই বায়ুত থকা অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্প বা পানীৰ সৈতে ধাৰাবাহিকভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে। ইয়াৰ ফলত লোহাৰ উপৰিভাগত এবিধ ৰঙচুৱা-মুগা বৰণৰ আৰু এৰুৱাব পৰা পদাৰ্থৰ তৰপ পৰে, যাক ৰাসায়নিকভাৱে সজল আইৰন অক্সাইড বোলা হয়। এই পদাৰ্থবিধকেই মামৰ বোলে, যিয়ে লাহে লাহে লোহাটোক ক্ষয় নিয়াই দুৰ্বল কৰি পেলায়।
লোহাক বায়ু আৰু পানীৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব পাৰিলেই মামৰ ধৰা ৰোধ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ প্ৰধান উপায়সমূহ হ’ল:
(ক) ৰং সনা বা তেল/গ্ৰীজ লগোৱা: লোৰ বস্তুত ৰং সানিলে বা তেল লগালে বাহিৰৰ বায়ু আৰু পানী লোহাৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিব নোৱাৰে।
(খ) দস্তালেপন: লোৰ সামগ্ৰীৰ ওপৰত জিংক বা দস্তাৰ এটা পাতল প্ৰলেপ দিয়া হয়, যিয়ে লোহাটোক সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে।
(গ) সংকৰ ধাতু প্ৰস্তুত কৰা: লোহাৰ লগত ক্ৰ’মিয়াম আৰু নিকেল মিহলাই ‘ষ্টেইনলেছ ষ্টীল’ নামৰ সংকৰ ধাতু বনোৱা হয়, য’ত কেতিয়াও মামৰে নধৰে।
