Class 8 Social Science Chapter 1 মোগল প্ৰশাসন আৰু সমাজ Solutions | Assam Jatiya Bidyalay
অষ্টম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ১ – মোগল প্ৰশাসন আৰু সমাজ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Assam Jatiya Bidyalay – AJB)
অষ্টম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰথম অধ্যায় ‘মোগল প্ৰশাসন আৰু সমাজ’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Social Science Chapter 1 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘মোগল প্ৰশাসন আৰু সমাজ’ নামৰ এই পাঠটিত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ শাসন ব্যৱস্থা, সমাজৰ গাঁথনি, অৰ্থনৈতিক অৱস্থা আৰু সেই সময়ৰ জনজীৱনৰ এক সুন্দৰ বৰ্ণনা দাঙি ধৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বিষয়বস্তু বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- মোগল প্ৰশাসনৰ গাঁথনি, সমাজ ব্যৱস্থা আৰু অৰ্থনৈতিক দিশৰ বিস্তৃত বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে বুজিব পৰাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 8 Social Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 8 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Assam Jatiya Bidyalaya New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Assam Jatiya Bidyalaya (AJB) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 8 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest AJB new syllabus and updated book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, অষ্টম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
মোগল প্রশাসন আৰু সমাজ
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
1. মোগল যুগৰ বিষয়ে জনাত সহায় কৰা দুখন কিতাপৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল আমোলৰ বিষয়ে জানিবলৈ সমল যোগোৱা দুখন উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ হৈছে আইন-ই-আকবৰী আৰু পাদছাহ নামা।
2. মোগল প্রশাসন ব্যৱস্থা কেনে ধৰণৰ আছিল?
উত্তৰঃ মোগল আমোলৰ প্ৰশাসন যন্ত্ৰটো থলুৱা আৰু বিদেশী শাসন পদ্ধতিৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ আছিল। ভাৰতীয় স্থানীয় শাসন ব্যৱস্থা আৰু আৰৱীয় প্ৰশাসনিক ৰীতি-নীতিৰ আধাৰত এই প্ৰশাসন ব্যৱস্থাটো গঢ় লৈ উঠিছিল।
3. মোগল প্রশাসন ব্যৱস্থাক মূলতঃ কি কি ভাগত ভাগ কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ মোগল প্ৰশাসন যন্ত্ৰটোক প্ৰধানকৈ দুটা স্তৰত বিভক্ত কৰা হৈছিল। সেইকেইটা হ’ল—
(ক) কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসন
(খ) প্ৰাদেশিক প্ৰশাসন
4. ৱাকিয়া নবিশৰ কাম কি আছিল?
উত্তৰঃ ৱাকিয়া নবিশ নামৰ বিষয়াজনে প্ৰধানকৈ বাৰ্তা কঢ়িওৱা বা বাৰ্তাবাহকৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।
5. লম্বাৰ্ডৰ বুলি কাক কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ গাঁও পঞ্চায়তৰ মুখ্য বা প্ৰধান ব্যক্তিজনক লম্বাৰ্ডৰ আখ্যা দিয়া হৈছিল।
6. বর্ণনামূলক প্রশ্ন
(a) মোগল যুগৰ প্ৰদেশৰ শাসন ব্যৱস্থা সম্পর্কে লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰশাসন যন্ত্ৰটোক কেন্দ্ৰীয় আৰু প্ৰাদেশিক হিচাপে দুটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। বিশাল সাম্ৰাজ্যখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ ইয়াক কেইবাখনো প্ৰদেশত ভগাই লোৱা হৈছিল। প্ৰতিখন প্ৰদেশৰ মুখ্য প্ৰশাসকজনক চুবেদাৰ বোলা হৈছিল আৰু তেওঁক সম্ৰাটে নিজে নিযুক্তি দিছিল। চুবেদাৰজনে প্ৰদেশখনৰ সাৰ্বিক প্ৰশাসনিক দিশ তদাৰক কৰিছিল। এই কাৰ্যত তেওঁক সহযোগ কৰিবলৈ দেৱান, বক্সী, ফৌজদাৰ, কাটোৱাল, কাজী, সদৰ আৰু চোৰাংচোৱা আদি বিভিন্ন বিষয়া আছিল।
(b) মোগল যুগত চৰকাৰ মানে কি? চৰকাৰৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল আমোলত প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ অৰ্থে প্ৰদেশসমূহক পৰগণা আৰু চৰকাৰ হিচাপে দুটা গোটত বিভক্ত কৰা হৈছিল। সেয়েহে, চৰকাৰ আছিল প্ৰদেশৰ একোটা নিৰ্দিষ্ট অংশ।
প্ৰতিটো চৰকাৰৰ প্ৰশাসন পৰিচালনাৰ দায়িত্ব ফৌজদাৰ বা চিকদাৰ-ই-চিকদাৰনৰ হাতত ন্যস্ত আছিল। চৰকাৰৰ ৰাজহ সংগ্ৰহকাৰী বিষয়াগৰাকীক আমলগুজাৰ বুলি জনা গৈছিল। আনহাতে, চৰকাৰৰ ৰাজকোষ পৰিচালনা কৰা কোষাধ্যক্ষজনক খাজনাদাৰ আখ্যা দিয়া হৈছিল।
(c) চুবেদাৰজনৰ দায়িত্ব আৰু কৰ্তব্যৰ বিষয়ে এটা টোকা লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত একোখন প্ৰদেশৰ মুখ্য প্ৰশাসকগৰাকীক চুবেদাৰ বুলি কোৱা হৈছিল আৰু সম্ৰাটে তেওঁক এই পদত নিযুক্তি দিছিল। প্ৰদেশখনৰ সকলোবোৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজ তদাৰক কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত ন্যস্ত আছিল। প্ৰশাসন পৰিচালনাত তেওঁক দেৱান, বক্সী, ফৌজদাৰ, কটোৱাল, কাজী, সদৰ আৰু চোৰাংচোৱা আদি বিষয়াসকলে সহায় কৰিছিল।
প্ৰদেশৰ সামৰিক বাহিনী চুবেদাৰৰ অধীনত আছিল যদিও সম্ৰাটৰ পূৰ্বানুমতি অবিহনে তেওঁ কাৰো লগত যুদ্ধ ঘোষণা বা শান্তি চুক্তি কৰিব নোৱাৰিছিল। প্ৰদেশৰ সামগ্ৰিক অৱস্থাৰ বিষয়ে চুবেদাৰজনে সম্ৰাটক নিয়মিতভাৱে অৱগত কৰিব লাগিছিল। চুবেদাৰসকল অধিক ক্ষমতাশালী হৈ বিদ্ৰোহ কৰিব নোৱাৰিবৰ বাবে তেওঁলোকক সঘনাই এখন প্ৰদেশৰ পৰা আন এখনলৈ বদলি কৰা হৈছিল।
(d) মোগল প্রশাসন দিনৰ চিত্রকলা সম্পর্কে লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল আমোলত চিত্ৰকলাৰ ব্যাপক বিকাশ সাধন হৈছিল। সম্ৰাট আকবৰ আৰু জাহাংগীৰৰ শাসনকালত এই শিল্পই উৎকৰ্ষৰ শীৰ্ষত উপনীত হৈছিল। ভাৰতীয়, চীনা আৰু পাৰ্চী কলাশৈলীৰ অপূৰ্ব মিলন ঘটি এক নতুন চিত্ৰকলাৰ জন্ম হৈছিল। মোগল সম্ৰাট আৰু ৰাজদৰবাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত গঢ় লৈ উঠা এই বিশেষ কলা ৰীতিক মোগল চিত্ৰশৈলী বুলি জনা যায়। এই চিত্ৰসমূহৰ মূল বিষয়বস্তুৰ ভিতৰত ৰাজদৰবাৰৰ দৃশ্য, শিক্ষাদান, চিকাৰ পৰ্ব, প্ৰকৃতিৰ দৃশ্য আৰু যুদ্ধৰ চিত্ৰণেই প্ৰধান আছিল।
7. ৰচনাধর্মী প্ৰশ্নৰ উত্তৰ
(a) মোগল যুগৰ ভূমি ৰাজহ ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে লিখাঁ।
উত্তৰঃ সম্ৰাট বাবৰ আৰু হুমায়ুনৰ শাসনকালত মোগল সাম্ৰাজ্য সুদৃঢ় অৱস্থাত নাছিল, যাৰ বাবে সুসংগঠিত প্ৰশাসন ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠা নাছিল। সকলো কাম-কাজ সামৰিক শক্তিৰ জৰিয়তেহে পৰিচালিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূমি-ৰাজহ নিৰ্ধাৰণকে ধৰি সাধাৰণ প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰখন টনকিয়াল হৈ পৰে। সম্ৰাট আকবৰে নিজৰ শাসনৰ প্ৰথম দহ বছৰ ছেৰছাহে প্ৰৱৰ্তন কৰা ৰাজহ ব্যৱস্থাকে বাহাল ৰাখিছিল। অৱশ্যে প্ৰশাসন যন্ত্ৰটো সুস্থিৰ হোৱাৰ পাছত তেওঁ ভূমি-ৰাজহ ব্যৱস্থাৰো সালসলনি ঘটায়। আকবৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা ভূমি-ৰাজহ পদ্ধতি ইমানেই সুন্দৰ আছিল যে পৰৱৰ্তী সময়ত ইংৰাজসকলেও ইয়াক অনুকৰণ কৰিছিল। ৰাজহ ব্যৱস্থাৰ আসোঁৱাহসমূহ দূৰ কৰিবলৈ আকবৰে নতুন নিয়মৰ পাতনি মেলিছিল আৰু কাৰোৰি নামৰ বিষয়াৰ জৰিয়তে সমগ্ৰ সাম্ৰাজ্যৰ ভূমি জৰীপ কৰোৱাইছিল।
মোগল আমোলত মাটিৰ বন্দোৱস্তি আৰু ৰাজহ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে প্ৰধানকৈ চাৰিটা নিয়ম মানি চলা হৈছিল। সেইবোৰ হ’ল—
(1) দহচাল বা দহ বছৰীয়া পদ্ধতি: এই ব্যৱস্থাত যোৱা দহ বছৰৰ শস্যৰ উৎপাদনৰ হাৰ আৰু বজাৰ দৰৰ ভিত্তিত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ এক-তৃতীয়াংশ ৰাজহ হিচাপে ধাৰ্য কৰা হৈছিল।
(2) জাবটী পদ্ধতি: এলাহাবাদৰ পৰা লাহোৰলৈকে আৰু মালৱা তথা গুজৰাটত এই পদ্ধতি প্ৰচলিত আছিল। ইয়াত লোহাৰ আঙঠি লগোৱা বাঁহৰ জৰীৰে মাটি জুখি তাৰ ওপৰত ৰাজহ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।
(3) বাতাই পদ্ধতি: এই নিয়মানুসৰি মুঠ উৎপাদিত শস্যখিনিক তিনিটা ভাগত ভগোৱা হৈছিল আৰু তাৰে এভাগ ৰাজহ হিচাপে আদায় লোৱা হৈছিল।
(4) নাচাক বা কাণকূট পদ্ধতি: এই ব্যৱস্থাত কৃষিভূমিৰ অৱস্থা চাই থিতাতে ৰাজহ ধাৰ্য কৰা হৈছিল। ইয়াতো মুঠ উৎপাদনৰ এক-তৃতীয়াংশ কৰ হিচাপে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল।
কৃষকসকলে সাধাৰণতে শস্যৰ ৰূপতেই ৰাজহ প্ৰদান কৰিছিল, কিন্তু ব্যৱসায়িক শস্যৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহ নগদ ধনেৰে আদায় লোৱা হৈছিল।
(b) মোগল আমোলৰ সামাজিক গঠন কেনে আছিল বর্ণনা কৰাঁ।
উত্তৰঃ মোগল আমোলৰ ভাৰতীয় সমাজ ব্যৱস্থা মূলতঃ শ্ৰেণীভিত্তিক আছিল। ৰাজকীয় বিষয়ববীয়াসকলৰ পদবী আৰু মৰ্যাদাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই সমাজখন গঢ় লৈ উঠিছিল। সমাজৰ প্ৰথম বা উচ্চ শ্ৰেণীটো ৰাজপৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা অভিজাত সমাজ আৰু উচ্চপদস্থ ৰাজকৰ্মচাৰীসকলক লৈ গঠিত হৈছিল। এই অভিজাত শ্ৰেণীটোত তুৰাণী, ইৰাণী, আফগানী, শ্বেইখজাদা, ৰাজপুত, দাক্ষিণাত্যৰ লোক আৰু মোগল আদি বিভিন্ন জাতি-গোষ্ঠীৰ লোক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এওঁলোকক ডাঙৰীয়া শ্ৰেণী বুলিও কোৱা হৈছিল।
ইয়াৰ উপৰিও, ডাঙৰীয়া শ্ৰেণীৰ সমকক্ষ নহ’লেও সৰু সৰু ৰাজ্যৰ ৰজা আৰু জমিদাৰসকলক লৈ অভিজাত শ্ৰেণীৰ আন এটা অংশ গঢ় লৈ উঠিছিল। সমাজৰ দ্বিতীয়টো শ্ৰেণী অৰ্থাৎ মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীটো চৰকাৰী বিষয়া, কবিৰাজ বা চিকিৎসক, সদাগৰ, ব্যৱসায়ী আৰু অন্যান্য বৃত্তিজীৱী লোকৰদ্বাৰা গঠিত হৈছিল। এই শ্ৰেণীৰ লোকৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল আৰু তেওঁলোকে এক সাধাৰণ জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল।
আনহাতে, কৃষক, সৰু সুৰা ব্যৱসায়ী, সাধাৰণ বনুৱা, কাৰিকৰ, দাস-দাসী আৰু সাধাৰণ সৈন্যসকলক লৈ সমাজৰ নিম্ন শ্ৰেণীটো গঢ় লৈ উঠিছিল। খেতিয়কসকলক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
(ক) খুদ-কাষ্ট বা বিয়ায়তি: এই শ্ৰেণীৰ কৃষকসকলৰ খেতি কৰিবলৈ নিজা ভূমি আছিল।
(খ) পাহি-কাষ্ট: এইসকল কৃষক স্থানীয় বাসিন্দা নাছিল আৰু তেওঁলোকে আনৰ মাটি আধিত লৈ কৃষিকাৰ্য কৰিছিল।
(গ) মুজাৰিয়ান বা ৰায়তি: এই শ্ৰেণীৰ কৃষকৰ খেতি কৰিবলৈ নিজৰ মাটি বা নাঙল-সঁজুলি একোৱেই নাছিল।
(c) মোগল যুগৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাৰ বিষয়ে এটা টোকা লিখাঁ।
উত্তৰঃ মোগল আমোলৰ অৰ্থনীতি ঘাইকৈ কৃষিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল আছিল। সমাজখন কৃষিভিত্তিক হোৱাৰ বাবে জীৱন ধাৰণৰ প্ৰয়োজনীয় প্ৰায়বোৰ সামগ্ৰীয়েই কৃষিৰ পৰা পোৱা গৈছিল। ৰাজ্যত সুস্থিৰ প্ৰশাসন বিৰাজ কৰাৰ ফলত উৎপাদনৰ কাম-কাজো সুচাৰুৰূপে চলিছিল।
ঠাইবিশেষে জলবায়ু আৰু ভৌগোলিক অৱস্থাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বেলেগ বেলেগ শস্যৰ খেতি কৰা হৈছিল। কুঁহিয়াৰ খেতিৰ ক্ষেত্ৰত বংগ আৰু বিহাৰৰ বিশেষ নাম আছিল। সেইদৰে, যমুনা উপত্যকা আৰু মধ্য ভাৰতত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নীল খেতি কৰা হৈছিল আৰু দাক্ষিণাত্যৰ কপাহে বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে ধান, ঘেঁহু, বজৰা, নীল, কানি, ধপাত, কুঁহিয়াৰ আৰু নানা ধৰণৰ মচলাজাতীয় শস্যৰ খেতি কৰা হৈছিল। সেই সময়ৰ গাঁওসমূহ যথেষ্ট আত্মনিৰ্ভৰশীল আছিল। মানুহৰ চাহিদা সীমিত হোৱাৰ বাবে নিত্য ব্যৱহাৰ্য প্ৰায়বোৰ বস্তুৱেই তেওঁলোকে নিজে যোগাৰ কৰি লৈছিল। কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ প্ৰচুৰ উৎপাদনে ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰো সম্প্ৰসাৰণ ঘটাইছিল। গাঁও অঞ্চলৰ বজাৰসমূহক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই পৰৱৰ্তী সময়ত সৰু সৰু নগৰসমূহ গঢ় লৈ উঠিছিল।
(d) মোগল যুগৰ সাহিত্যৰ বিকাশৰ এটা বিৱৰণ দিয়াঁ।
উত্তৰঃ দেশত শান্তিপূৰ্ণ আৰু সুস্থিৰ প্ৰশাসন প্ৰৱৰ্তন হোৱাৰ ফলত সম্ৰাট আকবৰৰ শাসনকালত সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত দ্ৰুত অগ্ৰগতি লাভ হৈছিল। এই সময়ছোৱাত পাৰ্চী সাহিত্যই ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত বিকাশ লাভ কৰিছিল— অনুবাদ, কবিতা আৰু বুৰঞ্জীমূলক সাহিত্য। বুৰঞ্জী সাহিত্যৰ কেইখনমান শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ হ’ল মোল্লা ডাউদৰ ‘তাৰিখ-ই-আলফী’, আবুল ফজলৰ ‘আইন-ই-আকবৰী’ আৰু ‘আকবৰ নামা’, বাদাউনীৰ ‘মুন্তখাৱ উট-তাৱাৰীখ’ তথা নিজামুদ্দিন আহমদৰ ‘তবাকট-ই-আকবৰী’। সম্ৰাট জাহাংগীৰ আৰু ছাহজাহানৰ দিনতো এই বুৰঞ্জী চৰ্চাৰ ধাৰা অব্যাহত আছিল। সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ ফলশ্ৰুতিত সেই সময়ত অনুবাদ সাহিত্যয়ো ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ‘মহাভাৰত’খন ফাৰ্চী ভাষালৈ তৰ্জমা কৰা হৈছিল। ফৈজী নামৰ পণ্ডিতগৰাকীয়ে সংস্কৃতৰ গণিত পুথি ‘লীলাৱতী’ আৰু হাজী ইব্ৰাহীম ছাৰহিন্দীয়ে ‘অথৰ্ববেদ’খন ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছিল। এই যুগৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখযোগ্য কবি আছিল ঘিজালী, ফৈজী আৰু প্ৰসিদ্ধ গজল ৰচয়িতা হুচেইন নাজিৰি। মোগল সাহিত্যৰ আন এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আছিল জীৱনী সাহিত্যৰ উত্থান। ‘তুজুক-ই-বাবৰী’, ‘তুজুক-ই-জাহাংগীৰী’, গুলবদন বেগমৰ ‘হুমায়ুন নামা’ আৰু আবুল ফজলৰ ‘আকবৰ নামা’ আদি গ্ৰন্থই জীৱনী সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰিছিল।
(e) মোগল যুগত ধর্ম আৰু শিক্ষাৰ প্ৰচাৰ প্ৰসাৰ সম্পৰ্কে এটা টোকা লিখাঁ।
উত্তৰঃ সম্ৰাট ঔৰংগজেৱক বাদ দি মোগল আমোলৰ প্ৰায়ভাগ সম্ৰাটেই ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগীৰ ফালৰ পৰা উদাৰ আছিল। অৱশ্যে সেই সময়ত ইছলাম ধৰ্মই বেছি গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। বাবৰ আৰু হুমায়ুনৰ দিনত আৰম্ভ হোৱা ধৰ্মীয় সহনশীলতাই আকবৰৰ শাসনকালত এক পূৰ্ণ ৰূপ পাইছিল। হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজৰ বিভেদ নিৰ্মূল কৰি এখন বিশাল ভাৰতবৰ্ষ গঢ়াৰ সপোন আকবৰে দেখিছিল। ধৰ্মীয় গোড়ামি আঁতৰাবলৈ তেওঁ তীৰ্থকৰ আৰু জিজিয়া কৰ বিলোপ কৰিছিল। যদিও পৰৱৰ্তী সম্ৰাটসকলে এই উদাৰ নীতি সম্পূৰ্ণৰূপে ধৰি ৰাখিব পৰা নাছিল, তথাপি দিল্লী চুলতানী যুগৰ তুলনাত মোগল যুগত এক সুন্দৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশ বিৰাজ কৰিছিল।
আনহাতে, শিক্ষা ব্যৱস্থাই সিমান দ্ৰুত গতিত প্ৰসাৰ লাভ নকৰিলেও ই ৰজাঘৰীয়া সাহায্য লাভ কৰিছিল। ঘাইকৈ প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক স্তৰৰ শিক্ষাহে সেই সময়ত উপলব্ধ আছিল। মক্তব, মাদ্ৰাছা আৰু মছজিদসমূহত ইছলামিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল, য’ত ধৰ্মীয় শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাটো মুছলমান ছাত্ৰসকলৰ বাবে প্ৰায় বাধ্যতামূলক আছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, হিন্দু ছাত্ৰসকলে টোল, পাঠশালা আৰু মঠ-মন্দিৰসমূহত গৈ শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল। এই ছাত্ৰসকল সাধাৰণতে উচ্চ শ্ৰেণীৰ আছিল আৰু তেওঁলোকে সংস্কৃত, ব্যাকৰণ তথা বৈদিক নীতি-নিয়মৰ পাঠ লৈছিল। ইয়াৰ লগতে অংকশাস্ত্ৰ, জ্যোতিষ, তৰ্কবিদ্যা আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰো শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ব্ৰাহ্মণ ছাত্ৰসকলৰ বাহিৰে অন্য হিন্দু ছাত্ৰসকলে নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহৰ বাবে বৃত্তিমুখী শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।
