Class 8 Science Chapter 17 নিশাৰ আকাশত আৰু সৌৰজগত Solutions | Assam Jatiya Bidyalaya
অষ্টম শ্ৰেণী নতুন বিজ্ঞান অধ্যায় ১৭ – নিশাৰ আকাশত আৰু সৌৰজগত সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Assam Jatiya Bidyalaya)
অষ্টম শ্ৰেণীৰ নতুন বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ সপ্তদশ অধ্যায় ‘নিশাৰ আকাশত আৰু সৌৰজগত’ (Night Sky and Solar System / Stars and The Solar System) শ্ৰেণীটোৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ এটি অধ্যায়। আগন্তুক পৰীক্ষাসমূহৰ বাবে নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Science Chapter 17 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘নিশাৰ আকাশত আৰু সৌৰজগত’ নামৰ এই পাঠটিত মহাকাশৰ বিভিন্ন জোনাকী বস্তুবোৰ, চন্দ্ৰৰ কলা (Phases of the Moon), তৰা আৰু তৰাৰ দূৰত্বৰ একক (পোহৰ বৰ্ষ), তাৰকামণ্ডল বা নক্ষত্ৰমণ্ডল (Constellations- যেনে সপ্তৰ্ষিমণ্ডল, কালপুৰুষ আদি), সৌৰজগতৰ গঠন, সূৰ্য আৰু আঠটা গ্ৰহৰ বৈশিষ্ট্য, গ্ৰহাণুপুঞ্জ (Asteroids), ধূমকেতু (Comets), উল্কা আৰু উল্কাপিংড তথা কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ (Artificial Satellites) ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মৌলিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু MCQ সমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- সৌৰজগতৰ বিভিন্ন গ্ৰহ, চন্দ্ৰৰ কলা আৰু তাৰকামণ্ডলসমূহৰ বিজ্ঞানসন্মত ব্যাখ্যা।
- শব্দাৰ্থ, ১ নম্বৰৰ অতি চমু প্ৰশ্ন আৰু পৰীক্ষাত সঘনাই অহা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ প্ৰশ্নৰ সঠিক উত্তৰ।
- ধ্ৰুৱতৰা, ধূমকেতু, উল্কা আৰু কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ সম্পৰ্কীয় সহজ সমাধান।
- গ্ৰহ আৰু তৰাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য আৰু পৰীক্ষাৰ বাবে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ সংকলন।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা সৰল আৰু মান্য উত্তৰসমূহ।
আমাৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ বিজ্ঞান নোটছ (Class 8 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- অধ্যায়টোৰ পৰা পৰীক্ষাত অহা সম্ভাব্য সকলো MCQ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়োৱা হৈছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 8 Science (নতুন বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Assam Jatiya Bidyalaya New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest AJB New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 8 নতুন বিজ্ঞান (Science) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest Assam Jatiya Bidyalaya syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, অষ্টম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
নিশাৰ আকাশ আৰু সৌৰজগত
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১. শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱাঃ
i) উজ্জ্বলতাৰ দিশৰ পৰা আকাশত দেখা তৰাবোৰক কেইটা ভাগত ভগাব পাৰি?
(a) তিনিটা
(b) পাঁচটা
(c) সাতটা
(d) ছয়টা
উত্তৰঃ (d) ছয়টা
ii) জ্যোতির্বিজ্ঞানীসকলে আকাশৰ তৰাবোৰক কিমানটা নক্ষত্রমণ্ডলত ভগাইছে?
(a) বাৰটা
(b) বিছটা
(c) সাতাইছটা
(d) আঠাশীটা
উত্তৰঃ (d) আঠাশীটা
iii) সৌৰজগতৰ গ্ৰহৰ সংখ্যা—
(a) 5
(b) 10
(c) 8
(d) 9
উত্তৰঃ (c) 8
iv) সূৰ্য্যৰ একেবাৰে ওচৰতে থকা গ্ৰহটোৰ নাম—
(a) বুধ
(b) পৃথিবী
(c) শুক্র
(d) চন্দ্র
উত্তৰঃ (a) বুধ
v) চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ চৌপাশে এপাক ঘূৰিবলৈ কিমান দিন লয়?
(a) 30
(b) 7
(c) 27.5
(d) 27.3
উত্তৰঃ (c) 27.5
vi) অমাবস্যাৰ পৰা পৰৱৰ্তী অমাবস্যালৈ মুঠতে কিমান দিন অতিবাহিত হয়?
(a) 30
(b) 29
(c) 29.5
(d) 27.3
উত্তৰঃ (c) 29.5
২. চমু উত্তৰ দিয়া:
a) দিগন্ত কাক বোলে?
উত্তৰঃ মুকলি বা বহল পথাৰত বহুদূৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে আকাশখন পৃথিৱীৰ বুকুত লাগি থকা যেন অনুভৱ হয়। যিডাল কাল্পনিক বৃত্তাকাৰ ৰেখাত আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ মিলন হোৱা যেন লাগে, সেই ৰেখাডালকে দিগন্ত বুলি কোৱা হয়।
b) নভো-গোলক কি?
উত্তৰঃ আমাৰ চাৰিওফালে আবৰি থকা কাল্পনিক নীলা ৰঙৰ অৰ্ধ-গোলাকাৰ বাটিৰ দৰে অংশটোৱেই হৈছে আকাশ। প্ৰকৃততে আমি আকাশৰ এটা অৰ্ধাংশহে দেখা পাওঁ। পৃথিৱীৰ বিপৰীত দিশত থকা এজন ব্যক্তিয়ে আকাশৰ বাকী আধা অংশ দেখা পাব। এই দুয়োটা অৰ্ধ-গোলক লগ লাগি যিটো এটা সম্পূৰ্ণ গোলকৰ সৃষ্টি কৰে, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ভাষাত তাকেই নভো-গোলক বা খ-গোলক (Celestial sphere) বুলি কোৱা হয়।
c) কি কাৰণে তৰাবোৰে প্ৰতিদিনে আকাশত ৪ মিনিট আগতীয়াকৈ উদয় হয়?
উত্তৰঃ আকাশত তৰাসমূহৰ গতি সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ গতিতকৈ ভিন্ন। যদি আমি এটা নিৰ্দিষ্ট তৰাক কেইদিনমানৰ বাবে একেৰাহে পৰ্যবেক্ষণ কৰোঁ, তেন্তে দেখিম যে তৰাটো প্ৰতিদিনে ৪ মিনিটকৈ আগতে উদয় হৈছে আৰু ৪ মিনিট আগতেই অস্ত গৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা তৰা ২০২৫ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত নিশা ৮:৩০ বজাত মাজ আকাশত দেখা গৈছিল, পিছদিনাখন তাক নিশা ৮:২৬ বজাত (অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪ মিনিট আগতে) দেখা যাব। তাৰ পিছদিনা ৮:২২ বজাত দেখা পোৱা যাব। এনেদৰে আগুৱাই গৈ ঠিক এবছৰৰ পাছত অৰ্থাৎ ২০২৬ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত তৰাটোক পুনৰ একে সময়তে নিশা ৮:৩০ বজাত দেখা পোৱা যাব। যিহেতু আমাৰ পৃথিৱীয়ে এটা প্ৰায় বৃত্তাকাৰ কক্ষপথেৰে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰি আছে, পৃথিৱীৰ এই বাৰ্ষিক গতিৰ বাবেই তৰাসমূহৰ উদয় আৰু অস্ত যোৱাৰ সময় প্ৰতিদিনে ৪ মিনিটকৈ আগুৱাই যায়।
d) পাঁচটা নক্ষত্রমণ্ডলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ আকাশত দেখা পোৱা পাঁচটা প্ৰধান নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ নাম হ’ল—
ক) কালপুৰুষ
খ) পাৰ্ছিউছ
গ) সপ্তৰ্ষিমণ্ডল
ঘ) সৰু ভালুক (বা লঘু সপ্তৰ্ষিমণ্ডল)
ঙ) কেছিঅ’পিয়া
e) নক্ষত্রমণ্ডল কিদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি লিখা।
উত্তৰঃ নিশাৰ আকাশৰ উজ্জ্বল থুপিতৰাসমূহে মানুহক আনন্দ দিয়াৰ লগতে অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ কামতো সহায় কৰি আহিছে। এই থুপিতৰাসমূহৰ আকৃতিক বিভিন্ন প্ৰতিকৃতিৰ লগত ৰিজাই নামাকৰণ কৰাৰ ফলত এটা থুপিতৰাৰ পৰা আনটোক সহজে পৃথক কৰি চিনিব পৰা গ’ল। তদুপৰি, প্ৰতিটো তৰাৰে সুকীয়া নাম ৰখা হ’ল, যাৰ ফলত আকাশৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট অংশৰ অৱস্থান নিৰ্ণয় কৰাটো অতি সহজ হৈ পৰিল আৰু অচিনাকি আকাশখন মানুহৰ বাবে এক চিনাকি মানচিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল। জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে সমগ্ৰ আকাশখনৰ তৰাসমূহক ৮৮ টা সুনিৰ্দিষ্ট নক্ষত্ৰমণ্ডলত বিভক্ত কৰিছে। অৱশ্যে, ইয়াৰে মাত্ৰ ২০ টামান নক্ষত্ৰমণ্ডলহে খালী চকুৰে সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।
f) আকাশৰ পাঁচটা উজ্জ্বল নক্ষত্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ নিশাৰ আকাশত দেখা পোৱা পাঁচটা অতি উজ্জ্বল নক্ষত্ৰ হৈছে— ধ্ৰুৱতৰা, স্বাতী, আৰ্দ্ৰা, ৰোহিণী আৰু লুব্ধক।
g) ধ্ৰুৱতৰাটো কেনেদৰে আকাশত চিনাক্ত কৰিব পাৰি ছবি আঁকি দেখুওৱা।
উত্তৰঃ আমি জানো যে বেছিভাগ তৰাই পূব দিশত উদয় হৈ পশ্চিম দিশত মাৰ যায়, কিন্তু ধ্ৰুৱতৰাই নিশাৰ আকাশত নিজৰ স্থান সলনি নকৰে আৰু সদায় উত্তৰ দিশত একে ঠাইতে থাকে। প্ৰাচীন কালত নাৱিকসকলে ৰাতিৰ ভাগত সাগৰত দিক নিৰ্ণয় কৰিবলৈ এই ধ্ৰুৱতৰাৰ সহায় লৈছিল। ধ্ৰুৱতৰাটো আকাশৰ আন তৰাৰ তুলনাত বৰ বেছি উজ্জ্বল নহয়। ই আচলতে লঘু সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ এটা অংশ।
আকাশত ধ্ৰুৱতৰা চিনাক্ত কৰিবলৈ আমি প্ৰথমে সপ্তৰ্ষিমণ্ডল বিচাৰি উলিয়াব লাগিব। সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ প্ৰথম দুটা তৰা (ক্ৰতু আৰু পুলহ) সংলগ্ন কৰি এডাল কাল্পনিক সৰলৰেখা উত্তৰ দিশলৈ বঢ়াই দিলে সেই ৰেখাডাল গৈ এটা তৰাত মিলিত হয়, সেইটোৱেই হৈছে ধ্ৰুৱতৰা।
h) সপ্তর্ষিমণ্ডলৰ তৰাকেইটাৰ ভাৰতীয় নামবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ সপ্তৰ্ষিমণ্ডল গঠন কৰা সাতোটা তৰাৰ ভাৰতীয় ঋষিসকলৰ নামানুসৰি ৰখা নামসমূহ হ’ল— মৰিচি, বশিষ্ঠ, অংগিৰা, অট্ৰি (বা অত্ৰি), পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্ৰতু।
i) সূৰ্য্যৰ গতিপথত থকা ৰাশিবোৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ বাৰ্ষিক আপাত গতিপথ বা ক্ৰান্তিবৃত্তত অৱস্থান কৰা ১২ টা ৰাশিৰ নাম হ’ল— মেষ, বৃষ, মিথুন, কৰ্কট, সিংহ, কন্যা, তুলা, বৃশ্চিক, ধনু, মকৰ, কুম্ভ আৰু মীন।
j) সৌৰজগতৰ গ্ৰহবোৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ আমাৰ সৌৰজগতৰ আঠোটা গ্ৰহৰ নাম সূৰ্যৰ পৰা দূৰত্বৰ ক্ৰম অনুসৰি হ’ল— বুধ, শুক্ৰ, পৃথৱী, মংগল, বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ আৰু নেপচুন।
৩. চমুটোকা লিখা:
a) নক্ষত্রমণ্ডল
উত্তৰঃ প্ৰাচীন কালৰে পৰা নিশাৰ মুকলি আকাশখনে মানৱ সমাজক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষিত কৰি আহিছে। আকাশত সিঁচৰতি হৈ থকা তৰাৰ থূপবোৰ চাই প্ৰাচীন লোকসকলে ইয়াৰ মাজতে বিভিন্ন দেৱ-দেৱী, বীৰযোদ্ধা, জীৱ-জন্তু আৰু পৰিচিত সা-সঁজুলিৰ আকৃতি কল্পনা কৰি লৈছিল। এই কাল্পনিক প্ৰতিকৃতিবোৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই তেওঁলোকে এই তৰাৰ থূপসমূহৰ নামাকৰণো কৰিছিল।
কালপুৰুষ (Orion): নিশাৰ আকাশত অতি সহজেই চিনাক্ত কৰিব পৰা এটা ধুনীয়া নক্ষত্ৰমণ্ডল হৈছে কালপুৰুষ। গ্ৰীকসকলে এই থুপিতৰাটোক ‘অ’ৰিয়ন’ নামৰ এজন বিখ্যাত চিকাৰীৰ ৰূপত কল্পনা কৰিছিল আৰু ইয়াক লৈ বহুতো আখ্যান প্ৰচলিত আছে। আনহাতে, ভাৰতীয় হিন্দু দৰ্শনত ইয়াক স্কন্দ বা এজন বীৰ যোদ্ধা হিচাপে কল্পনা কৰা হয়। গ্ৰীক উপাখ্যানৰ চৰিত্ৰৰ সৈতে জড়িত আন এটা নক্ষত্ৰমণ্ডল হ’ল ‘পাৰ্ছিউছ’।
সপ্তৰ্ষিমণ্ডল (Ursa Major): আকাশত সহজে চকুত পৰা আন এটা মনোৰম নক্ষত্ৰমণ্ডল হৈছে সপ্তৰ্ষিমণ্ডল, যিটো সাতটা উজ্জ্বল তৰাৰে গঠিত। ভাৰতীয় পৰম্পৰাত এই সাতোটা তৰাৰ নাম সাতগৰাকী প্ৰাচীন ঋষিৰ (মৰিচি, বশিষ্ঠ, অংগিৰা, অট্ৰি, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্ৰতু) নামেৰে ৰখা হৈছে। গ্ৰীকসকলে আকৌ এই সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ সাতোটা তৰা আৰু ইয়াৰ কাষৰ আন কিছুমান তৰা লগ লগাই এটা ডাঙৰ ভালুকৰ আকৃতি কল্পনা কৰিছিল, যাক তেওঁলোকে ‘উৰ্ছা মেজৰ’ (Ursa Major) বা ‘বৰ ভালুক’ বুলি নাম দিছিল।
সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ ঠিক কাষতে আন সাতটা অনুজ্জ্বল তৰাৰ এটা সৰু থূপ আছে, যাক ‘লঘু সপ্তৰ্ষিমণ্ডল’ বোলা হয়। ইয়াক গ্ৰীকসকলে ‘উৰ্ছা মাইনৰ’ (Ursa Minor) বা ‘সৰু ভালুক’ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছিল। গ্ৰীক আখ্যান মতে এই বৰ ভালুক আৰু সৰু ভালুক দুয়ো আচলতে মাক-পুতেক আছিল আৰু দেৱৰাজ জিউছে দুয়োকে আকাশত স্থান দিছিল। একেদৰে, ‘কেছিঅ’পিয়া’ নামৰ নক্ষত্ৰমণ্ডলটো এগৰাকী সুন্দৰী ৰাণীৰ প্ৰতিকৃতিৰে কল্পনা কৰা হৈছে।
b) সৌৰজগত
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ নিকটৱৰ্তী নক্ষত্ৰটোৱেই হৈছে সূৰ্য। দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ প্ৰখৰ পোহৰৰ বাবে আকাশত থকা অন্যান্য সকলো নক্ষত্ৰ আমাৰ দৃষ্টিৰ অগোচৰ হৈ পৰে। বিশাল বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত থকা কোটি কোটি নক্ষত্ৰৰ তুলনাত সূৰ্য এটা মজলীয়া আকাৰৰ নক্ষত্ৰ হ’লেও, পৃথিৱীবাসীৰ বাবে ইয়াৰ গুৰুত্ব অসীম। সূৰ্যৰ তাপ আৰু পোহৰ অবিহনে পৃথিৱীত উদ্ভিদ বা জীৱ-জন্তু কোনোৱেই বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে। সেয়ে প্ৰাচীন কালত মানুহে সূৰ্যক দেৱতা হিচাপে পূজা কৰিছিল।
আমি বাস কৰা পৃথিৱীখনে সূৰ্যক কেন্দ্ৰ কৰি অবিৰতভাৱে পৰিভ্ৰমণ কৰি থাকে বাবে পৃথিৱীক সূৰ্যৰ এটা গ্ৰহ বুলি কোৱা হয়। আমাৰ পৃথিৱীৰ দৰেই সূৰ্যৰ চাৰিওফালে নিৰ্দিষ্ট কক্ষপথেৰে ঘূৰি থকা মুঠ গ্ৰহৰ সংখ্যা হৈছে আঠটা। সূৰ্যৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে দূৰত্ব অনুসৰি গ্ৰহসমূহ হ’ল— বুধ, শুক্ৰ, পৃথিৱী, মংগল, বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ আৰু নেপচুন। ইয়াৰ ভিতৰত বৃহস্পতি আটাইতকৈ বৃহৎ আৰু বুধ আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰ গ্ৰহ।
গঠনৰ ফালৰ পৰা বুধ, শুক্ৰ আৰু মংগলৰ পৃথিৱীৰ লগত যথেষ্ট মিল আছে, যিহেতু এই চাৰিওটা গ্ৰহ ঘাইকৈ শিল আৰু ধাতুৰে গঠিত। আনহাতে, বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ আৰু নেপচুন আকাৰত পৃথিৱীতকৈ বহুগুণে ডাঙৰ আৰু ইহঁত মূলতঃ গেছীয় পদাৰ্থৰে গঠিত। বৃহস্পতি আৰু শনিক ‘গেছৰ দৈত্য’ আৰু ইউৰেনাছ তথা নেপচুনক ‘বৰফৰ দৈত্য’ বুলি কোৱা হয়।
এই আঠোটা গ্ৰহৰ উপৰিও সূৰ্যৰ চাৰিওফালে অগণন সৰু সৰু গ্ৰহাণুৱে পৰিভ্ৰমণ কৰি আছে। বিশেষকৈ মংগল আৰু বৃহস্পতি গ্ৰহৰ মাজত এনে গ্ৰহাণুৰ এক বিশাল ঘূৰণীয়া পটি অৱস্থিত, যাক গ্ৰহাণুপুঞ্জ বোলা হয়। আকৌ, বুধ আৰু শুক্ৰক বাদ দি বাকী প্ৰায়বোৰ গ্ৰহৰেই নিজা নিজা উপগ্ৰহ আছে যিবোৰে গ্ৰহটোক প্ৰদক্ষিণ কৰে। চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ প্ৰাকৃতিক উপগ্ৰহ। মংগলৰ দুটা উপগ্ৰহ থকাৰ বিপৰীতে বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ আৰু নেপচুনৰ উপগ্ৰহৰ সংখ্যা অসংখ্য।
সূৰ্য, ইয়াৰ আঠোটা গ্ৰহ, অসংখ্য উপগ্ৰহ আৰু গ্ৰহাণুপুঞ্জক একেলগে লৈয়েই আমাৰ ‘সৌৰজগত’ গঠিত হৈছে। আমাৰ এই সৌৰজগতখন ‘হাতীপটি’ তাৰকাৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এক অতি ক্ষুদ্ৰ অংশ মাত্ৰ।
c) চন্দ্র
উত্তৰঃ আকাশত দেখা পোৱা অলেখ জ্যোতিষ্কৰ ভিতৰত মানৱ মনত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ স্থান একেবাৰে সুকীয়া। মৰমতে আমি চন্দ্ৰক ‘জোনবাই’ বুলিও সম্বোধন কৰোঁ। সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ পাছত নিশাৰ আকাশত জোন জিলিকি উঠে আৰু পৃথিৱীখন পোহৰাই তোলে। অৱশ্যে চন্দ্ৰৰ কোনো নিজা পোহৰ নাই, সূৰ্যৰ পোহৰ চন্দ্ৰৰ বুকুত পৰি প্ৰতিফলিত হোৱাৰ ফলতহে আমি ইয়াক উজ্জ্বল দেখিবলৈ পাওঁ। প্ৰাচীন কালৰে পৰা আকাশত চন্দ্ৰৰ ক্ৰমান্বয়ে সলনি হৈ থকা আকাৰ বা কলাসমূহে মানুহক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষণ কৰি আহিছে।
চন্দ্ৰ হৈছে পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ প্ৰাকৃতিক উপগ্ৰহ। ই নিজৰ মেৰুদণ্ডৰ চাৰিওফালে এপাক ঘূৰিবলৈ প্ৰায় ২৭ দিন সময় লয় আৰু ঠিক একেখিনি সময়তে ই পৃথিৱীৰ চাৰিওফালেও এবাৰ পৰিভ্ৰমণ সম্পূৰ্ণ কৰে। ঘূৰ্ণন আৰু পৰিভ্ৰমণৰ সময় একে হোৱা বাবেই আমি পৃথিৱীৰ পৰা সদায় চন্দ্ৰৰ এটা ফালহে দেখা পাওঁ। কিন্তু চন্দ্ৰৰ এই পিঠিখনতো সদায় সূৰ্যৰ পোহৰ সমানে নপৰে। যিদিনাখন চন্দ্ৰৰ পৃথিৱীৰ ফালে মুখ কৰি থকা পিঠিখনত সূৰ্যৰ পোহৰ একেবাৰেই নপৰে, সেই দিনটোকে আমি ‘অমাবস্যা’ বুলি কওঁ। ইয়াৰ পাছদিনাৰে পৰা চন্দ্ৰৰ এটা ক্ষুদ্ৰ অংশত পোহৰ পৰিবলৈ ধৰে আৰু আমি প্ৰতিপদৰ ধুনীয়া কাঁচিজোন দেখা পাওঁ। এনেদৰে ক্ৰমে পোহৰ পৰা অংশটো বাঢ়ি গৈ প্ৰায় ১৫ দিনৰ মূৰত চন্দ্ৰৰ সম্পূৰ্ণ পিঠিখন আলোকিত হৈ পৰে আৰু আমি ঘূৰণীয়া ‘পূৰ্ণিমা’ৰ জোন দেখা পাওঁ। অমাবস্যাৰ পিছৰ পৰা পূৰ্ণিমালৈকে জোনৰ আকাৰ বাঢ়ি যোৱা এই ১৫ দিনীয়া সময়ছোৱাক ‘শুক্লপক্ষ’ বোলে।
পূৰ্ণিমাৰ পিছদিনাৰ পৰা পুনৰ চন্দ্ৰৰ পোহৰ পৰা অংশটো লাহে লাহে কমিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এইদৰে ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১৫ দিনৰ অন্তত চন্দ্ৰৰ পিঠিখন পুনৰ সম্পূৰ্ণ আন্ধাৰ হৈ পৰে। জোনৰ আকাৰ কমি অহা এই সময়ছোৱাক ‘কৃষ্ণপক্ষ’ বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে এখন পূৰ্ণিমাৰ পৰা পৰৱৰ্তী পূৰ্ণিমালৈ মুঠতে ২৯.৫ দিন সময় লাগে।
