সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১ – আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন – সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান | ASSEB Assam (Assamese Medium)

Class 7 Science Chapter 1 আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium

সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১ – আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB Assam – Assamese Medium)

সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান (Science) পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰথম অধ্যায় ‘আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন’ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 1 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহুবিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।

‘আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন’ নামৰ এই পাঠটিত পদাৰ্থৰ বিভিন্ন অৱস্থাৰ সলনি, মামৰ ধৰা প্ৰক্ৰিয়া, স্ফটিকীকৰণ আৰু ভৌতিক তথা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ পাৰ্থক্য সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ধাৰণা বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।

এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:

• ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ মূল ধাৰণা, বৈশিষ্ট্য আৰু উদাহৰণৰ বিস্তৃত পৰিচয়।
• মামৰ ধৰা আৰু স্ফটিকীকৰণ আদি প্ৰক্ৰিয়াৰ সহজ বিশ্লেষণ।
• ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA), বহু-বিকল্পী (MCQ) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
• কাৰণ দৰ্শোৱা আৰু পাৰ্থক্য লিখা প্ৰশ্নসমূহৰ মান্য সমাধান।
• নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ (Additional Questions) সমাধান।

অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:

• শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
• ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
• পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
• পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ আৰু চমু প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।

 SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান

অধ্যায়-1                                                                                           অস্পিন একাডেমী

আমাৰ চাৰিওফালৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন

পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ

EXERCISE (অনুশীলনী)

1. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।

(i) তলৰ কোনটো ভৌতিক পৰিবৰ্তনৰ উদাহৰণ?
(a) কাঠ জ্বলোৱা
(b) লোত মামৰে ধৰা
(c) বৰফ গলি যোৱা
(d) গাখীৰ টেঙা হৈ যোৱা
Answer: (c)

(ii) তলৰ কোনটো ৰাসায়নিক পৰিবৰ্তন?
(a) ৰবৰ বেণ্ড টনা
(b) পানী উতলোৱা
(c) মেগনেছিয়ামৰ ফিতা জ্বলোৱা
(d) কাগজ টুকুৰা টুকুৰ কৰা
Answer: (c)

(iii) তলৰ কোনটো পৰিবৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি?
(a) পানী গোট মৰা
(b) পানীত চেনি দ্ৰৱীভূত কৰা
(c) পানী গৰম কৰা
(d) কাগজ জ্বলোৱা
Answer: (d)

(iv) তলৰ কোনটোৱে লোৰ বস্তুত মামৰে ধৰা প্ৰতিৰোধ বা লেহেম কৰিব পাৰে?
(a) সেমেকা ঠাইত সংৰক্ষণ কৰা
(b) পৃষ্ঠখনত ৰং বা তেল সনা
(c) সঘনাই পানীৰে ধোৱা
(d) বৰষুণৰ সংস্পৰ্শলৈ অনা
Answer: (b)

2. তলৰ কোনটো উক্তি ৰাসায়নিক পৰিবৰ্তনৰ এক বৈশিষ্ট্য?)
(i) নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়।
(ii) কোনো নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন নহয়।
(iii) সাধাৰণতে ই অপ্ৰত্যাৱৰ্তী
(iv)কেৱল পদাৰ্থৰ অৱস্থাহে সলনি হয়।
(a) (i) and (iii) [(i) আৰু (iii)]
(b) (ii) and (iv) [(ii) আৰু (iv)]
(c) (i) and (ii) [(i) আৰু (ii)]
(d) (iii) and (iv) [(iii) আৰু (iv)]
Answer: (a) (i) and (iii) [(i) আৰু (iii)]

3. তলৰ কোনটো পৰিবৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি আৰু কোনটো প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।
(a) বৰফৰ টুকুৰা গলি যোৱা
(b) কাগজ জ্বলোৱা
(c) বেলুন ফুলোৱা
(d) খাদ্য হজম হোৱা
(e) ভিজা কাপোৰৰ পৰা পানী বাষ্পীভৱন হোৱা
(f) লোহাত মামৰে ধৰা
(g) ৰবৰ বেণ্ড টনা
(h) কেক বেকিং কৰা
(i) পেঞ্চিল জোঙা কৰা
(j) পানী ঠাণ্ডা কৰি বৰফলৈ পৰিবৰ্তন কৰা
Answer:
যিবোৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব পাৰি: (a), (c), (e), (g), (j)
যিবোৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি: (b), (d), (f), (h), (i)

4. তলত দিয়াবোৰ শুদ্ধ নে অশুদ্ধ? যদি অশুদ্ধ হয়, সেইটো শুদ্ধকৈ লিখা।)
(a) পানী বৰফ হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিবৰ্তন
Answer: অশুদ্ধ। পানী গোট মাৰি বৰফ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো এক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।

(b) কাঠ জ্বলালে ছাই, কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, জলীয় বাষ্প আদি নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়।
Answer: (শুদ্ধ)

(c) কাগজ ফালি যোৱাটো এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।)
Answer: (শুদ্ধ)

(d) পানী ভাপ হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।
Answer: (অশুদ্ধ)। পানী উতলি বাষ্পত পৰিণত হোৱাটো দৰাচলতে এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন।

5. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(a) লোহাত মামৰে ধৰাটো এটা পৰিৱৰ্তন ____ আৰু ই ____ হ’ব নোৱাৰে
Answer: chemical, reversed (ৰাসায়নিক, প্ৰত্যাৱৰ্তন)

(b) পানীত নিমখ দ্ৰৱীভূত কৰাটো এটা ____ পৰিৱৰ্তন, কাৰণ কোনো ____ পদাৰ্থ গঠন নহয়।
Answer: physical, new (ভৌতিক, নতুন)

(c) ভাত ৰন্ধা প্ৰক্ৰিয়াটো এটা ____ পৰিৱৰ্তন।
Answer: ৰাসায়নিক

(d) মাখন গলি যোৱাটো এটা ____ পৰিৱৰ্তন, কিন্তু মাখন জ্বলোৱাটো এটা ____ পৰিৱৰ্তন।)
Answer: ভৌতিক, ৰাসায়নিক

6. কাগজ ফালি পেলোৱা আৰু কাগজ জ্বলোৱা একে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন নেকি? কাৰণ দৰ্শোৱা।
Answer: নহয়, এই দুয়োটা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন। কাগজ এখন ফালিলে ইয়াৰ কেৱল আকৃতিৰহে সলনি হয়, কোনো নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন নহয়; সেয়েহে ই এক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন। আনহাতে, কাগজ জ্বলালে ছাই, কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্পৰ দৰে একেবাৰে নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ বাবে ইয়াক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বুলি কোৱা হয়।

7. মামৰে ধৰা লোহাক পুনৰ লোহালৈ পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰিবনে? মামৰে ধৰাটো এটা প্রত্যাৱর্তী পৰিৱর্তন নে অপ্রত্যাৱর্তী পৰিৱর্তন? ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: নোৱাৰি, মামৰে ধৰা লোহাক পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই নিব নোৱাৰি। ই এক অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন। মামৰে ধৰা প্ৰক্ৰিয়াত লোহাই বায়ুমণ্ডলৰ অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্পৰ সৈতে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া ঘটাই আইৰণ অক্সাইড নামৰ নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে, যাক আমি মামৰ বুলি কওঁ। যিহেতু ইয়াত নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়, সেয়ে ই এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন আৰু ইয়াক প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰাটো অসম্ভৱ।

8. মমবাতি জ্বলোৱাৰ সময়ত মম গলা আৰু মম জ্বলা দুয়োটা কাৰ্য একেলগে হয়। ইয়াৰ কোনটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তন আৰু কোনটো ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন? কিয়?
Answer: মম গলি যোৱা কাৰ্যটো এক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন, কিন্তু মম জ্বলোৱাটো এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন। মম গলিলে ই কেৱল গোটা অৱস্থাৰ পৰা জুলীয়া অৱস্থালৈ সলনি হয় আৰু তাত কোনো নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি নহয়। বিপৰীতে, মম জ্বলিলে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্পৰ নিচিনা নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়।

9. তলৰ গল্পটো পঢ়া আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
এজন কৃষকে সতেজ কুঁহিয়াৰৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰে (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন)। তেখেতে ৰসখিনি উতলাই গুড় (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন) তৈয়াৰ কৰে। পাছলৈ গুড় খুন্দি গুড়ি কৰে (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন)। কৃষকজনে কিছু গুড় ব্যৱহাৰ কৰি মিঠাই তৈয়াৰ কৰে, য’ত গুড় গৰম কৰি বাদামৰ সৈতে মিহলাই চিকি (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন/ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন) তৈয়াৰ কৰে।
কাহিনীটোৰ এটা উপযুক্ত নাম দিয়া আৰু বন্ধনীত থকা সঠিক বিকল্পবোৰ চিহ্নিত কৰা।
Answer: কাহিনীটোৰ উপযুক্ত শিৰোনাম: কুঁহিয়াৰৰ পৰা চিকিৰ যাত্ৰা। ক্ৰমান্বয়ে শুদ্ধ উত্তৰবোৰ হৈছে— ভৌতিক পৰিৱৰ্তন, ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন, ভৌতিক পৰিৱৰ্তন, আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।

10. ইয়াত কিছু পৰিৱৰ্তন দিয়া হৈছে। ভৌতিক পৰিৱৰ্তনবোৰ ‘A’ ৰে চিহ্নিত কৰা, ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনবোৰ ‘B’ ৰে চিহ্নিত কৰা, আৰু ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন দুয়োবিধ পৰিৱৰ্তনক ‘C’ ৰে চিহ্নিত কৰা।

(i) গাখীৰ ঠাণ্ডা কৰি পৰিণত কৰা

(ii) উদ্ভিদৰ সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়া

(iii) সোণ গলোৱা)

(iv) কাগজ জ্বলোৱা)

(v) কাঁচৰ বটল ভাঙি যোৱা

(vi) জলীয় বাষ্পক ঘনীভূত কৰা

(vii) ভাত ৰন্ধা

(viii)জুইশলাৰ কাঠি জ্বলোৱা

Answer:
(i) গাখীৰ ঠাণ্ডা কৰি আইচক্ৰীমলৈ পৰিণত কৰা – A
(ii) উদ্ভিদৰ সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়া — B
(iii) সোণ লগোৱা — A
(iv) কাগজ জ্বলোৱা — B
(v) কাঁচৰ বটল ভাঙি যোৱা — A
(vi) জলীয় বাষ্পক ঘনীভূত কৰা — A
(vii) ভাত ৰন্ধা — B
(viii)জুইশলাৰ কাঠি জ্বলোৱা — B

11. ৰবিয়ে পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল যে কোনবোৰ পদার্থ মিহলি কৰিলে কার্বন ডাই অক্সাইড গেছ নির্গত হয়। তেওঁ তলত দিয়া ধৰণে কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
(a) বেকিং ছ’ডা + নেমু টেঙাৰ ৰস
(b) চেনি + পানী
(c) ভিনেগাৰ + কাপোৰ ধোৱা ছ’ডা
(d) নিমখ + পানী

প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে নির্গত হোৱা গেছ তেওঁ চূণৰ পানীৰ মাজেৰে প্রবাহিত কৰিছিল। কোনবোৰৰ ক্ষেত্ৰত চূণৰ পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হ’ব? এটা সাধাৰণ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰে কাৰণটো লিখা।
Answer: চূণপানী গাখীৰৰ দৰে বগা হ’ব (a) আৰু (c) বিকল্পৰ ক্ষেত্ৰত। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল এই দুয়োটা মিশ্ৰণত ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া ঘটি কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ নিৰ্গত হয়।
(a) বেকিং ছ’ডা + নেমু টেঙাৰ ৰস → কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড + অন্যান্য পদাৰ্থ
(c) ভিনেগাৰ + কাপোৰ ধোৱা ছ’ডা → কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড + অন্যান্য পদাৰ্থ

যেতিয়া কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ চূণপানীৰ মাজেৰে যাবলৈ দিয়া হয়, তেতিয়া ই চূণপানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কেলচিয়াম কাৰ্বনেট গঠন কৰে, যাৰ ফলত চূণপানীৰ ৰং গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰে। 

বিক্ৰিয়াটো তলত দিয়া ধৰণৰ:
কেলচিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড + কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড → কেলচিয়াম কাৰ্বনেট + পানী)

Multiple Choice Questions (MCQs)

1. তলৰ কোনটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তন?
(A) লোত মামৰে ধৰা
(B) খাদ্য হজম হোৱা
(C) কাগজ ফালি যোৱা
(D) কয়লা জ্বলোৱা
Answer: (C)

2. কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড চূণপানীৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰিলে কি নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়?
(A) কেলচিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড
(B) কেলচিয়াম কাৰ্বনেট
(C) কেলচিয়াম ক্ল’ৰাইড
(D) অক্সিজেন
Answer: (B)

3. কোনটো পৰিৱৰ্তনত তাপ শোষিত বা নিৰ্গত হয়?
(A) ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(B) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(C) A আৰু B দুয়োটা
(D) ওপৰৰ এটাও নহয়
Answer: (B)

4. লোত মামৰে ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটো কিহৰ উপস্থিতিত ঘটে?
(A) কেৱল অক্সিজেন
(B) কেৱল পানী
(C) অক্সিজেন আৰু পানী দুয়োটা
(D)নাইট্ৰ’জেন
Answer: (C)

5. তলৰ কোনটো প্ৰক্ৰিয়া ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন?
(A) মম গলি যোৱা
(B) পানী উতলোৱা
(C) সালোক সংশ্লেষণ
(D) পানীত নিমখ দ্ৰৱীভূত কৰা
Answer: (C)

6. যি পৰিৱৰ্তনত এক বা ততোধিক নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয় তাক কি বোলে?
(A) ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(B) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(C) প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন
(D) পৰ্যাবৃত্ত পৰিৱৰ্তন
Answer: (B)

7. গেলভেনিজেচন প্ৰক্ৰিয়া কোনটো ধাতুৰ মামৰে ধৰা ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(A) তাম
(B) দস্তা
(C) লো
(D) এলুমিনিয়াম
Answer: (C)

8. এডাল মেগনেছিয়ামৰ ফিতা জ্বলালে ই কি উৎপন্ন কৰে?
(A) মেগনেছিয়াম অক্সাইড
(B)মেগনেছিয়াম ক্ল’ৰাইড
(C) মেগনেছিয়াম কাৰ্বনেট
(D) মেগনেছিয়াম ছালফেট
Answer: (A)

9. তলৰ কোনটো ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন নহয়?
(A) গাখীৰ টেঙা হোৱা
(B) কেক বনোৱা
(C) কাঁচ ভঙা
(D) ফল পকা
Answer: (C)

10. স্ফটিকীকৰণ কিহৰ উদাহৰণ?
(A) ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(B) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(C) জৈৱিক পৰিৱৰ্তন
(D) ওপৰৰ এটাও নহয়
Answer: (A)

11. খোল খাই থকা অৱস্থাত লোৰ গজালত পৰা মুগা বৰণৰ তৰপক কি বোলা হয়?
(A) ধূলি
(B) মামৰ
(C) তাম
(D) ৰূপ
Answer: (B)

12. ভিনেগাৰে বেকিং ছ’ডাৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে কি গেছ নিৰ্গত হয়?
(A) অক্সিজেন
(B) নাইট্ৰ’জেন
(C) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড
(D) হাইড্ৰ’জেন
Answer: (C)

13. পানী গোট মৰাটো এটা:
(A) প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন
(B) অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন
(C) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(D) অবাঞ্ছিত পৰিৱৰ্তন
Answer: (A)

14. মামৰৰ ৰাসায়নিক সংকেত কিহৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত?
(A) আইৰণ ছালফেট
(B) আইৰণ অক্সাইড
(C) আইৰণ ক্ল’ৰাইড
(D) আইৰণ কাৰ্বনেট
Answer: (B)

15. গাখীৰৰ পৰা দৈ হোৱাটো কিহৰ উদাহৰণ?
(A) ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(B) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(C) অস্থায়ী পৰিৱৰ্তন)
(D) প্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন
Answer: (B)

16. অশুদ্ধ আৰ্হিৰ পৰা বিশুদ্ধ কপাৰ ছালফেটৰ স্ফটিক পাবলৈ কোনটো প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(A) বাষ্পীভৱন
(B) স্ফটিকীকৰণ
(C) পৰিস্ৰাৱণ
(D) পাতন
Answer: (B)

17. ৰবৰ বেণ্ড এডাল টনাটো কি?
(A) এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(B) এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(C) এটা অপ্ৰত্যাৱৰ্তী পৰিৱৰ্তন
(D) A আৰু C দুয়োটা
Answer: (B)

18. যিকোনো পদাৰ্থ জ্বলোৱাটো মূলতঃ এটা:
(A) ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(B) অপ্ৰত্যাৱৰ্তী ভৌতিক পৰিৱৰ্তন
(C) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন
(D) জৈৱিক পৰিৱৰ্তন
Answer: (C)

19. লোৰ গেটত ৰং দিলে কি প্ৰতিৰোধ হয়?
(A) গলি যোৱা
(B) মামৰে ধৰা
(C) গোট মৰা
(D) বাষ্পীভৱন
Answer: (B)

20. যেতিয়া বৰফ গলে, ই সলনি কৰে ইয়াৰ:
(A) ৰাসায়নিক গঠন
(B) পদাৰ্থৰ অৱস্থা
(C) ৰং
(D) ভৰ
Answer: (B)

Long Questions with Answers

1. ভৌতিক পৰিৱৰ্তন আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।)
Answer: যি পৰিৱৰ্তনত পদাৰ্থৰ অৱস্থা, আকৃতি বা আকাৰৰ সলনি হয় কিন্তু কোনো নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি নহয়, তাক ভৌতিক পৰিৱৰ্তন বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, বৰফ গলি যোৱা আৰু কাগজ ফালি যোৱা। আনহাতে, যি পৰিৱৰ্তনত পদাৰ্থৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম সলনি হৈ একেবাৰে নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়, তাক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, লোত মামৰে ধৰা আৰু কাঠ জ্বলোৱা।

2. মামৰে ধৰা প্ৰক্ৰিয়াই কেনেদৰে লোৰ বস্তুবোৰ নষ্ট কৰে?
Answer: মামৰে ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটো সংঘটিত হয় যেতিয়া লোহাই অবিৰামভাৱে বায়ুমণ্ডলৰ অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্পৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে। ইয়াৰ ফলত লোহাৰ উপৰিভাগত আইৰণ অক্সাইড নামৰ এক ভংগুৰ তৰপৰ সৃষ্টি হয়। সময়ৰ লগে লগে এই তৰপটো খহি পৰে আৰু ভিতৰৰ লোহাখিনি মুকলি হয়, য’ত পুনৰ মামৰে ধৰে, যাৰ ফলত গোটেই বস্তুটো লাহে লাহে দুৰ্বল আৰু নষ্ট হৈ যায়।

3. মেগনেছিয়াম জ্বলোৱাটো কিয় এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন হিচাপে গণ্য কৰা হয়?
Answer: মেগনেছিয়ামৰ ফিতা জ্বলোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন কাৰণ জ্বলাৰ সময়ত ই বায়ুত থকা অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি তীব্ৰ বগা পোহৰ আৰু ছাই উৎপন্ন কৰে। এই ছাইখিনি আচলতে মেগনেছিয়াম অক্সাইড নামৰ এবিধ নতুন ৰাসায়নিক যৌগ, যিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে মূল পদাৰ্থটো সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈছে।

4. বেকিং ছ’ডা আৰু ভিনেগাৰ মিহলালে কেনে ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন হয় বৰ্ণনা কৰা।
Answer: বেকিং ছ’ডা আৰু ভিনেগাৰ মিহলালে এক স্পষ্ট ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া সংঘটিত হয়। এই দুয়োবিধ পদাৰ্থই অতি দ্ৰুতভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে, যাৰ ফলত বুৰবুৰণিৰ সৃষ্টি হয় আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ নিৰ্গত হয়। গেছৰ লগতে পাত্ৰটোত অন্যান্য নতুন পদাৰ্থও উৎপন্ন হয়, যিয়ে ইয়াক এক স্পষ্ট ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন হিচাপে প্ৰমাণ কৰে।

5.লোত মামৰে ধৰা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সাধাৰণ উপায়বোৰ কি কি?
Answer: লোত মামৰে ধৰা ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াক জলীয় বাষ্প আৰু বায়ুৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা আঁতৰত ৰাখিব লাগে। সাধাৰণ উপায়সমূহৰ ভিতৰত লোৰ উপৰিভাগত ৰং, গ্ৰীজ বা তেলৰ তৰপ সানি দিয়াটো অন্যতম। আন এক অতি কাৰ্যকৰী ঔদ্যোগিক পদ্ধতি হৈছে গেলভেনিজেচন, য’ত লোহাৰ ওপৰত দস্তাৰ (Zinc) এক পাতল প্ৰলেপ দিয়া হয়।

6. কটা আপেল বা বেঙেনা বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কিয় মুগা বৰণৰ হৈ পৰে?
Answer: আপেল বা বেঙেনাৰ দৰে কটা ফল-মূল আৰু শাক-পাচলিবোৰ বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে মুগা বৰণৰ হৈ পৰে কাৰণ উদ্ভিদৰ কোষত থকা এনজাইমবোৰে বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সৈতে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কৰে। এই জাৰণ প্ৰক্ৰিয়াটোৱে কটা অংশত নতুন মুগা বৰণৰ ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে, যিটো এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।

7. উদাহৰণসহ স্ফটিকীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াটো বুজাই লিখা।
Answer: স্ফটিকীকৰণ হৈছে এক ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা কোনো পদাৰ্থৰ গাঢ় দ্ৰৱৰ পৰা বৃহৎ আৰু বিশুদ্ধ স্ফটিক আহৰণ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বিশুদ্ধ কপাৰ ছালফেটৰ স্ফটিক পাবলৈ অশুদ্ধ কপাৰ ছালফেটৰ গুড়ি উতলা লঘু ছালফিউৰিক এচিডত দ্ৰৱীভূত কৰা হয় আৰু পৰিস্ৰুত গৰম দ্ৰৱটোক লাহে লাহে ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়।
স্ফটিকীকৰণ হৈছে এক ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা কোনো পদাৰ্থৰ গাঢ় দ্ৰৱৰ পৰা বৃহৎ আৰু বিশুদ্ধ স্ফটিক আহৰণ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বিশুদ্ধ কপাৰ ছালফেটৰ স্ফটিক পাবলৈ অশুদ্ধ কপাৰ ছালফেটৰ গুড়ি উতলা লঘু ছালফিউৰিক এচিডত দ্ৰৱীভূত কৰা হয় আৰু পৰিস্ৰুত গৰম দ্ৰৱটোক লাহে লাহে ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়।

8. খাদ্য হজম হোৱাটো ভৌতিক নে ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন? তোমাৰ উত্তৰৰ যুক্তি দিয়া।)
Answer: খাদ্য হজম হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন। হজম প্ৰক্ৰিয়াত শৰীৰৰ বিভিন্ন এনজাইম আৰু পাচক ৰসে জটিল খাদ্য অণুবোৰক ভাঙি একেবাৰে সৰল আৰু পৃথক ৰাসায়নিক পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰ কৰে, যিবোৰ শৰীৰে শক্তি আৰু বৃদ্ধিৰ বাবে শোষণ কৰিব পাৰে।)
খাদ্য হজম হোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন। হজম প্ৰক্ৰিয়াত শৰীৰৰ বিভিন্ন এনজাইম আৰু পাচক ৰসে জটিল খাদ্য অণুবোৰক ভাঙি একেবাৰে সৰল আৰু পৃথক ৰাসায়নিক পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰ কৰে, যিবোৰ শৰীৰে শক্তি আৰু বৃদ্ধিৰ বাবে শোষণ কৰিব পাৰে।)

9. পানী উতলোৱা আৰু কণী সিজোৱাৰ মাজত থকা পৰিৱৰ্তনৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা।
Answer: (পানী উতলালে ই কেৱল জুলীয়া অৱস্থাৰ পৰা জলীয় বাষ্পলৈ সলনি হয়, সেয়েহে ই এক প্ৰত্যাৱৰ্তী ভৌতিক পৰিৱৰ্তন। বিপৰীতে, কণী এটা সিজালে ইয়াৰ প্ৰটিনৰ ৰাসায়নিক গঠন স্থায়ীভাৱে সলনি হয় আৰু ভিতৰৰ জুলীয়া অংশটো কঠিন হৈ পৰে। গতিকে, কণী সিজোৱাটো এক অপ্ৰত্যাৱৰ্তী ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন।)

10. গাখীৰৰ পৰা দৈ হোৱাটো যে এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন তাক কেনেকৈ প্ৰমাণ কৰিবা?
Answer: গাখীৰৰ পৰা দৈ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বুলি ধৰা হয় কাৰণ উৎপন্ন হোৱা নতুন পদাৰ্থটোৰ (দৈ) ভৌতিক ধৰ্ম আৰু সোৱাদ মূল গাখীৰতকৈ সম্পূৰ্ণ বেলেগ (দৈ টেঙা হয়)। ইয়াৰ উপৰিও, এই প্ৰক্ৰিয়াটো অপ্ৰত্যাৱৰ্তী, অৰ্থাৎ দৈখিনিক পুনৰ গাখীৰলৈ ঘূৰাই নিব নোৱাৰি।
(গাখীৰৰ পৰা দৈ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বুলি ধৰা হয় কাৰণ উৎপন্ন হোৱা নতুন পদাৰ্থটোৰ (দৈ) ভৌতিক ধৰ্ম আৰু সোৱাদ মূল গাখীৰতকৈ সম্পূৰ্ণ বেলেগ (দৈ টেঙা হয়)। ইয়াৰ উপৰিও, এই প্ৰক্ৰিয়াটো অপ্ৰত্যাৱৰ্তী, অৰ্থাৎ দৈখিনিক পুনৰ গাখীৰলৈ ঘূৰাই নিব নোৱাৰি।

11. যেতিয়া কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ চূণপানীৰ মাজেৰে যাবলৈ দিয়া হয়, তেতিয়া হোৱা ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াটোৰ সমীকৰণ লিখা।
Answer:(যেতিয়া কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ চূণপানীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত কৰা হয়, তেতিয়া ই কেলচিয়াম কাৰ্বনেট নামৰ এবিধ অদ্ৰাৱ্য গোটা পদাৰ্থ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে। ৰাসায়নিক সমীকৰণটো হ’ল:

কেলচিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড [Ca(OH)₂] + কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড [CO₂] → কেলচিয়াম কাৰ্বনেট [CaCO₃] + পানী [H₂O]।)
(যেতিয়া কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গেছ চূণপানীৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত কৰা হয়, তেতিয়া ই কেলচিয়াম কাৰ্বনেট নামৰ এবিধ অদ্ৰাৱ্য গোটা পদাৰ্থ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে। ৰাসায়নিক সমীকৰণটো হ’ল:
কেলচিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড [Ca(OH)₂] + কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড [CO₂] → কেলচিয়াম কাৰ্বনেট [CaCO₃] + পানী [H₂O]।)

12. ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন দুয়োটা একেলগে ঘটিব পাৰেনে? উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
Answer: হয়, দুয়োটা পৰিৱৰ্তন একেলগে ঘটিব পাৰে। ইয়াৰ এটা সাধাৰণ উদাহৰণ হৈছে জুইশলাৰ কাঠি বা মমবাতি জ্বলোৱা। যেতিয়া মমবাতি এডাল জ্বলোৱা হয়, গোটা মম গলি জুলীয়া অৱস্থা পায় (ভৌতিক পৰিৱৰ্তন), আৰু একে সময়তে সলিতা আৰু মমৰ বাষ্প জ্বলি তাপ, পোহৰ, কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্প উৎপন্ন কৰে (ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন)।

13. গেলভেনিজেচন কি আৰু ই কিয় উপকাৰী?
Answer: গেলভেনিজেচন হৈছে লো বা তীখাৰ সঁজুলিৰ ওপৰত দস্তাৰ (Zinc) প্ৰলেপ দিয়াৰ এক যান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া। এই পদ্ধতিটো অতি উপকাৰী কাৰণ দস্তাৰ তৰপটোৱে এক বাধা হিচাপে কাম কৰে আৰু বায়ুৰ অক্সিজেন তথা জলীয় বাষ্পক ভিতৰৰ লোহাখিনি পোৱাত বাধা দিয়ে, যাৰ ফলত মামৰে ধৰাৰ সম্ভাৱনা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পায়।

14. এটুকুৰা কাঠ কটাটো এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন, কিন্তু ইয়াক জ্বলোৱাটো এটা ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন কিয়?
Answer: এটুকুৰা কাঠ কাটিলে ইয়াৰ কেৱল আকাৰ আৰু আকৃতিৰহে পৰিৱৰ্তন হয়; কোনো নতুন বস্তু উৎপন্ন নহয়, সেয়েহে ই এটা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন। কিন্তু যেতিয়া সেই কাঠটুকুৰা জ্বলোৱা হয়, তেতিয়া ইয়াৰ দহন বিক্ৰিয়া ঘটে আৰু ধোঁৱা, ছাই আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ দৰে একেবাৰে নতুন পদাৰ্থ উৎপন্ন হয়, যিয়ে ইয়াক এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন হিচাপে চিহ্নিত কৰে।

15. অ’জ’ন স্তৰৰ ভূমিকা আৰু ই অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মি শোষণ কৰাৰ সময়ত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।
Answer: অ’জ’ন স্তৰে সূৰ্যৰ পৰা অহা ক্ষতিকাৰক অতিবেঙুনীয়া (UV) ৰশ্মি শোষণ কৰি পৃথিৱীৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল হিচাপে কাম কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোত, অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মিয়ে অ’জ’ন (O₃) অণুবোৰত খুন্দা মাৰে আৰু সিহঁতক ভাঙি পৃথকে অক্সিজেন অণুলৈ (O₂) ৰূপান্তৰ কৰে। যিহেতু এই ভঙনৰ ফলত নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হয়, সেয়েহে ইয়াক এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন বুলি গণ্য কৰা হয়।