Class 7 Science Chapter 9 প্ৰকৃতিত তাপৰ সঞ্চালন Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – প্ৰকৃতিত তাপৰ সঞ্চালন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান (Science) পাঠ্যক্ৰমৰ নৱম অধ্যায় ‘প্ৰকৃতিত তাপৰ সঞ্চালন’ পৰীক্ষাৰ বাবে আৰু আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ পৰিঘটনা বুজাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ এটা পাঠ। নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহুবিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘প্ৰকৃতিত তাপৰ সঞ্চালন’ নামৰ এই পাঠটিত তাপৰ সঞ্চালনৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া যেনে— পৰিবহণ (Conduction), পৰিচলন (Convection) আৰু বিকিৰণ (Radiation) ৰ বিষয়ে সুন্দৰভাৱে দাঙি ধৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে তাপৰ সুপৰিবাহী আৰু কুপৰিবাহী পদাৰ্থসমূহৰ বিষয়েও আলোচনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ প্ৰতিটো ধাৰণা স্পষ্ট হোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- তাপৰ সঞ্চালনৰ তিনিটা মূল প্ৰক্ৰিয়া— পৰিবহণ, পৰিচলন আৰু বিকিৰণৰ বিস্তৃত পৰিচয়।
- তাপৰ সুপৰিবাহী আৰু কুপৰিবাহী পদাৰ্থৰ পাৰ্থক্য আৰু উদাহৰণৰ সহজ বিশ্লেষণ।
- দৈনন্দিন জীৱনত তাপৰ সঞ্চালনৰ প্ৰভাৱ (যেনে: সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহ) সম্পৰ্কে নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA), বহু-বিকল্পী (MCQ) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ (Additional Questions) সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য লিখা প্ৰশ্ন আৰু MCQ ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Science (বিজ্ঞান) PDF Solutions 2026-27 | SCERT Assam
Get the SCERT Assam Class 7 Science Assamese Solutions PDF for download. This comprehensive guide includes chapter-wise solutions, helping students understand concepts easily and score better in exams. Prepared by experts, these solutions follow the latest SCERT Assam syllabus. Download now for clear explanations
Out of stock
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
প্ৰকৃতিত তাপৰ সঞ্চালন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
EXERCISE (অনুশীলনী)
1. শুদ্ধ নে অশুদ্ধ কোৱা—
(a) কঠিন পদার্থত পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে তাপ সঞ্চালন হয়। শুদ্ধ/অশুদ্ধ
Answer: অশুদ্ধ
(b) পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা বায়ুৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হয়। শুদ্ধ/অশুদ্ধ
Answer: শুদ্ধ
(c) তাপ বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াত তাপ সঞ্চালনৰ বাবে এটা মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন হয়। শুদ্ধ/অশুদ্ধ
Answer: অশুদ্ধ
(d) শিলতকৈ বোকা-মাটিৰ মাজেৰে সোনকালে পানী নিগৰি ওলাই যায়।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ
Answer: অশুদ্ধ
(e) জল বতাহ হ’ল দিনৰ ভাগত সাগৰৰ পৃষ্ঠৰপৰা স্থলভাগলৈ বৈ অহা ঠাণ্ডা বতাহ। শুদ্ধ/অশুদ্ধ
Answer: শুদ্ধ
2. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।
(i) ধাতুৰে তৈয়াৰী এটা গৰম কেৰাহী জুইৰ পৰা নমাই কোনো এক ধাৰকত থোৱা হ’ল। লাহে লাহে কেৰাহীটো ঠাণ্ডা হৈ কোঠাৰ সাধাৰণ উষ্ণতাৰ সমান হৈ পৰিল। মূলত: কি প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা কেৰাহীটোৰে তাপ হ্ৰাস হ’ল?
(a) পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে।
(b) পৰিবহন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে।
(c)বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে।
(d) পৰিচলন আৰু পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে।
Answer: (c)
(ii) বোকা মাটিতকৈ শিলৰ মাজেৰে পানী কিয় ক্ষিপ্ৰতাৰে নিগৰি ওলাই যায় ?
(a) ভূ-গৰ্ভত বোকা মাটি শিলতকৈ তলত পোৱা যায়।
(b) শিলৰ কণিকাবোৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু একেলগে লাগি থাকে।
(c) মাটিৰ কণিকাবোৰৰ মাজৰ ঠাইবোৰ সৰু আৰু একেলগে লাগি নাথাকে।
(d) মাটিৰ ৰাসায়নিক গঠনে পানীক বিকৰ্ষণ কৰে।
Answer: (c)
(iii) কোন কোন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে মূলতঃ কঠিন ধাতুৰ দণ্ড আৰু পানীৰ মাজেৰে তাপ সঞ্চালন হয়?
(a) পৰিচলন আৰু বিকিৰণ।
(b) পৰিবহণ আৰু পৰিচলন।
(c) বিকিৰণ আৰু পৰিচলন।
(d)বিকিৰণ আৰু পৰিবহণ।
Answer: (b)
(iv) প্ৰেচাৰ কুকাৰ তীখা বা এলুমিনিয়ামৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিন্তু ইয়াৰ নালডাল প্লাষ্টিক বা কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। কিয়?
(a) তীখা বা এলুমিনিয়াম তাপৰ কুপৰিবাহী আৰু প্লাষ্টিক তাপৰ সুপৰিবাহী।
(b) তীখা বা এলুমিনিয়াম তাপৰ সুপৰিবাহী আৰু প্লাষ্টিক তাপৰ কুপৰিবাহী।
(c) তীখা বা এলুমিনিয়ামত পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰে আৰু প্লাষ্টিকত পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰে তাপ সঞ্চালন হয়।
(d) তীখা বা এলুমিনিয়ামত পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰে আৰু প্লাষ্টিকত পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰে তাপ সঞ্চালন হয়।
Answer: (b)
3. তলৰ বাক্য দুটা
ভালদৰে পঢ়া। ইয়াৰ এটা বাক্য উক্তি আৰু আনটো যুক্তি হিচাপে দিয়া আছে।
উক্তি : জলবতাহ দিনৰ ভাগত সাগৰৰপৰা স্থললৈ প্ৰবাহিত হয়।
যুক্তি : সূৰ্যৰ তাপত স্থলভাগ সাগৰতকৈ সোনকালে গৰম হয়, সেইবাবে ভূ-পৃষ্ঠৰ বায়ু
গৰম হৈ ওপৰলৈ উঠি যায় আৰু সেই খালী ঠাই সাগৰৰপৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহে পূৰ কৰে।
তলৰবিকল্পবোৰৰ পৰা শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা—
(a) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা সত্য আৰু যুক্তি
উক্তিৰ সঠিক ব্যাখ্যা।
(b) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা শুদ্ধ কিন্তু যুক্তি
উক্তিৰ সঠিক ব্যাখ্যা নহয়।
(c) উক্তি সত্য কিন্তু যুক্তি অসত্য।
(d) উক্তি অসত্য কিন্তু যুক্তি সত্য।
Answer: (a)
4. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(a) কণিকাৰ স্থান পৰিৱৰ্তন নোহোৱাকৈ বস্তুৰ গৰম অংশৰপৰা ঠাণ্ডা অংশলৈ তাপ সঞ্চালন প্ৰক্ৰিয়াক __________ বোলে।
Answer: পৰিবহণ
(b) যিবোৰ সামগ্ৰীৰ মাজেৰে তাপ সহজে পাৰ হৈ যাব নোৱাৰে সেইবোৰক তাপৰ __________ বোলা হয়।
Answer: কুপৰিবাহী
(c) জুলীয়া আৰু গেছীয় পদাৰ্থত তাপ মূলতঃ __________ প্ৰক্ৰিয়াৰে সঞ্চালন হয়।
Answer: পৰিচলন
(d) সকলো বস্তুয়ে নিজৰ চৌপাশৰ সৈতে __________ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে তাপ বিনিময় কৰে।
Answer: বিকিৰণ
5. গৰম পানীত এখন ষ্টীলৰ চামুচ ৰাখিলে কেইমিনিটমানৰ পাছত গোটেই চামুচখন গৰম হৈ পৰে। চামুচখনৰ মাজেৰে তাপ কিদৰে সঞ্চালন হ’ল আৰু চামুচখনৰ কোনটো অংশ প্রথমে আৰু কোনটো অংশ শেষত গৰম হ’ব ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: তীখা বা ষ্টীল এবিধ গোটা পদাৰ্থ আৰু ই তাপৰ সুপৰিবাহী। গতিকে চামুচখনৰ মাজেৰে পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰে তাপৰ সঞ্চালন হ’ল। ইয়াত তাপ শক্তি এটা কণাৰ পৰা আন এটা কণালৈ পাৰ হৈ যায়।
চামুচখনৰ যিটো অংশ গৰম পানীৰ ভিতৰত ডুব গৈ আছে আৰু প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শত আছে, সেই অংশটো প্ৰথমে গৰম হ’ব। তাৰ পিছত তাপখিনি নালডালৰ মাজেৰে ওপৰলৈ যাব, সেয়েহে পানীৰ পৰা আটাইতকৈ দূৰত থকা চামুচৰ আগভাগটো একেবাৰে শেষত গৰম হ’ব।
6. বাষ্পীভৱন, ঘনীভৱন, বৰষুণ আৰু অনুপ্ৰৱেশ আদিৰ জৰিয়তে আমাৰ পৰিৱেশত কেনেদৰে পানীৰ চলাচল হয় তাৰ এটা চিহ্নিত চিত্ৰ আঁকা।
Answer:
7. ফৰকাল দিনত উপকূলীয় অঞ্চলৰ ঘৰবোৰৰ সাগৰৰ ফালে মুখ কৰি থকা খিৰিকীবোৰ প্ৰায়েই খুলি ৰখা হয়। এই ব্যৱস্থাপনাই ঘৰৰ ভিতৰখন আৰামদায়ক কৰি ৰখাত কেনেদৰে সহায় কৰে তাক জলবতাহৰ প্ৰসঙ্গত ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ তাপত সাগৰৰ পানীতকৈ স্থলভাগ বহুত সোনকালে গৰম হয়। ফলত স্থলভাগৰ ঠিক ওপৰত থকা বায়ুখিনিও গৰম আৰু পাতল হৈ ওপৰলৈ উঠি যায়। তেতিয়া সেই খালী ঠাই পূৰাবলৈ সাগৰৰ ওপৰৰ শীতল বায়ু স্থলভাগলৈ তীব্ৰবেগে বৈ আহে। সাগৰৰ পৰা অহা এনে ঠাণ্ডা বতাহক জলবতাহ বোলে।
সাগৰৰ ফালে মুখ কৰি থকা খিৰিকীবোৰ খুলি ৰাখিলে, এই শীতল জলবতাহ পোনে পোনে ঘৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ সুবিধা পায়। ই ঘৰৰ ভিতৰৰ গৰম বায়ুখিনি বাহিৰ কৰি দিয়ে আৰু পৰিৱেশটো প্ৰাকৃতিকভাৱে ঠাণ্ডা আৰু আৰামদায়ক কৰি ৰাখে।
8. জুইৰ চাৰিওফালে বহি থকা মানুহবোৰে কাষৰ ঠাইখিনিৰ বায়ু ঠাণ্ডা হ’লেও গৰম অনুভৱ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত জড়িত তাপ সঞ্চালনৰ প্ৰধান প্ৰক্ৰিয়াটো ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: এই প্ৰক্ৰিয়াৰ লগত জড়িত তাপ সঞ্চালনৰ প্ৰধান প্ৰক্ৰিয়াটো হ’ল বিকিৰণ। পৰিবহণ বা পৰিচলনৰ দৰে তাপ বিকিৰণ হ’বলৈ কোনো মাধ্যমৰ (যেনে গোটা, জুলীয়া বা গেছীয়) প্ৰয়োজন নহয়। জুইৰ পৰা ওলোৱা তাপ শক্তি পোনে পোনে তৰংগৰ ৰূপত চাৰিওফালে বিয়পি পৰে। যেতিয়া এই তাপৰ তৰংগবোৰ জুইৰ কাষত বহি থকা মানুহবোৰৰ গাত পৰেহি, তেতিয়া তেওঁলোকে সেই তাপ শোষণ কৰি গৰম অনুভৱ কৰে। মাজত থকা বায়ু ঠাণ্ডা হৈ থাকিলেও বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াত ইয়াৰ কোনো প্ৰভাৱ নপৰে।
9. গাঁও, চহৰ আৰু ঔদ্যোগিক অঞ্চলবোৰৰ ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহৰ এটি তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
Answer:
(a) গাঁও অঞ্চলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ কাৰণ—
(i) অধিক পানীৰ প্রয়োজন হোৱা শস্যৰ (যেনে- ধান) ব্যাপক খেতি।
(ii) কম দক্ষতাপূৰ্ণ আৰু অবৈজ্ঞানিক জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা পানীৰ বিস্তৰ অপচয়।
(b) চহৰ অঞ্চলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ কাৰণ—
(i) দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যাৰ দ্বাৰা দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ বাবে গভীৰ নলীনাদৰ জৰিয়তে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অত্যাধিক আহৰণ।
(ii) কংক্রিটৰ ঘৰ, ৰাস্তা আৰু পকী মজিয়াৰ বাবে বৰষুণৰ পানী প্ৰাকৃতিকভাৱে মাটিৰ তললৈ নিগৰি যোৱা প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণৰূপে বাধাগ্ৰস্ত হোৱা।
(c) ঔদ্যোগিক অঞ্চলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ কাৰণ—
(i) বিভিন্ন ঔদ্যোগিক আৰু নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰৰ বাবে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অত্যাধিক আৰু অনিয়ন্ত্ৰিত পাম্পিং।
(ii) কল-কাৰখানাৰ বিষাক্ত বৰ্জিত পদাৰ্থ আৰু ৰাসায়নিক দ্ৰব্যৰ দ্বাৰা ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ প্ৰদূষণ, যাৰ বাবে সেই পানী ব্যৱহাৰৰ অনুপযোগী হৈ পৰে।
10. এটা চীনামাটি আৰু এটা ষ্টীলৰ কাপত সমপৰিমাণৰ গৰম চাহ লোৱা হ’ল। কোনটো কাপত চাহ দেৰিলৈকে গৰম হৈ থাকিব বুলি ভাবা? কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: চীনামাটিৰ কাপত থকা চাহ দেৰিলৈকে গৰম হৈ থাকিব।
ইয়াৰ কাৰণ হ’ল চীনামাটি তাপৰ কুপৰিবাহী। ই গৰম চাহৰ পৰা তাপক কাপৰ মাজেৰে বাহিৰলৈ পাৰ হৈ যাবলৈ নিদিয়ে, যাৰ ফলত তাপখিনি কাপৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ হৈ থাকে।
আনহাতে, ষ্টীল তাপৰ অতি সুপৰিবাহী। ই চাহৰ পৰা তাপখিনি অতি সোনকালেই কাপৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠলৈ কঢ়িয়াই আনে। তাৰ পিছত সেই তাপ বিকিৰণ আৰু পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰে সহজে পৰিৱেশলৈ গুচি যায়, আৰু ফলস্বৰূপে ষ্টীলৰ কাপত থকা চাহখিনি বহুত সোনকালে ঠাণ্ডা হৈ পৰে।
11. কেইবিধমান পদাৰ্থ একে উষ্ণতালৈ গৰম কৰি একেই পৰিস্থিতিত ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হ’ল। ইয়াৰ তথ্যখিনি তলত দিয়া হৈছে।
|
(ক্র.নং) |
(সময়) (মিনিট) |
(পদাৰ্থ A ৰ উষ্ণতা) (°C) |
(পদাৰ্থ B ৰ উষ্ণতা) (°C) |
(পদাৰ্থ C ৰ উষ্ণতা) (°C) |
|
1. |
0 |
80 |
80 |
80 |
|
2. |
10 |
72 |
65 |
55 |
|
3. |
20 |
66 |
58 |
40 |
|
4. |
40 |
62 |
46 |
32 |
তলত দিয়াবোৰৰ যথাযথ উত্তৰ দিয়া :
(a) কোনবিধ পদাৰ্থ আটাইতকৈ সোনকালে ঠাণ্ডা হৈছে?
Answer: পদাৰ্থ C
(b) কোনবিধ পদার্থ দীর্ঘ সময়লৈকে গৰম হৈ আছে?)
Answer: পদার্থ A
(c) ওপৰৰ তথাবোৰ চাই কোনটো বস্তুৰে চাহৰ কাপ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ অগ্ৰাধিকাৰ দিবা।
Answer: পদার্থ A
12. ৰোগীয়ে গৰম পানীৰ বেগ ব্যৱহাৰ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পাছত লাহে লাহে ঠাণ্ডা হৈ যায়। কি কি প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে তাপ হ্রাস হ’ল ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: এটা গৰম পানীৰ বেগৰ পৰা তাপ সঞ্চালনৰ তিনিওটা প্ৰক্ৰিয়াৰেই তাপ হ্ৰাস পায়, অৱশ্যে প্ৰধানকৈ পৰিবহণ আৰু বিকিৰণৰ জৰিয়তে।
প্ৰথমতে, গৰম পানীৰ পৰা তাপ পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰে বেগৰ পদাৰ্থ (ৰবৰ) লৈ সঞ্চালিত হয়, কাৰণ সিহঁত প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শত থাকে। তাৰ পিছত সেই তাপ ৰবৰৰ তৰপটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ বাহিৰৰ পৃষ্ঠলৈ আহে। যেতিয়া বেগটো ৰোগীৰ গাত লগোৱা হয়, তেতিয়া বেগৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠৰ পৰা তাপ পুনৰ পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াৰেই ৰোগীৰ ছাললৈ সঞ্চালিত হয়।
ইয়াৰ উপৰিও, বেগটোৰ বাহিৰৰ গৰম পৃষ্ঠৰ পৰা অবিৰতভাৱে কিছু পৰিমাণৰ তাপ বিকিৰণ আৰু বায়ুৰ পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰে কোঠাৰ ঠাণ্ডা পৰিৱেশলৈ ওলাই যায়, যাৰ ফলত বেগটো লাহে লাহে ঠাণ্ডা হৈ পৰে।
13. শীতকালত এখন গধূৰ কম্বলতকৈ দুখন একেলগে জাপি লোৱা পাতল কম্বলে কিয় বেছি উম দিয়ে ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণ হ’ল দুখন পাতল কম্বল একেলগে জাপি ল’লে কম্বল দুখনৰ মাজত এটা বায়ুৰ তৰপ আৱদ্ধ হৈ পৰে। বায়ু হৈছে তাপৰ অতি কুপৰিবাহী পদাৰ্থ। কম্বল দুখনৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা এই বায়ুৰ তৰপটোৱে এক সুন্দৰ প্ৰতিৰোধক হিচাপে কাম কৰে আৰু আমাৰ শৰীৰৰ গৰম তাপখিনিক বাহিৰৰ ঠাণ্ডা পৰিৱেশলৈ ওলাই যোৱাত বাধা দিয়ে। আনহাতে, এখন গধূৰ কম্বলত এনেদৰে অতিৰিক্ত বায়ুৰ তৰপ আৱদ্ধ হৈ নাথাকে, সেয়েহে তাৰ মাজেৰে আমাৰ শৰীৰৰ তাপ বেছিকৈ বাহিৰলৈ ওলাই যায়। সেয়ে দুখন পাতল কম্বলে বেছি উম দিয়ে।
14. গ্ৰীষ্ম প্ৰধান অঞ্চলত ঘৰৰ বাহিৰৰ দেৱালবোৰত কিয় বগা ৰং লগাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয়, যুক্তি সহকাৰে ব্যাখ্যা কৰা।
Answer: গ্ৰীষ্মপ্ৰধান অঞ্চলত ঘৰৰ বাহিৰৰ দেৱালবোৰত বগা ৰং লগাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয় কাৰণ বগা ৰং হৈছে তাপ বিকিৰণৰ এক অতি উত্তম প্ৰতিফলক আৰু একেবাৰে দুৰ্বল শোষক। যেতিয়া প্ৰচণ্ড সূৰ্যৰ পোহৰ বগা দেৱালত পৰে, তেতিয়া বগা ৰঙে আপতিত তাপৰ বেছিভাগ অংশই শোষণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে বাহিৰলৈ প্ৰতিফলিত কৰি পঠিয়ায়। ইয়াৰ ফলত দেৱালবোৰ বেছি গৰম হ’বলৈ নাপায়, আৰু গ্ৰীষ্মকালৰ প্ৰচণ্ড গৰমতো ঘৰৰ ভিতৰভাগ প্ৰাকৃতিকভাৱে যথেষ্ট ঠাণ্ডা আৰু আৰামদায়ক হৈ থাকে।
MCQ( Multiple Choice Question)
1. তাপ সঞ্চালনৰ যি প্ৰক্ৰিয়াত কোনো মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন নাথাকে, তাক কি বোলে?
(A) পৰিবহণ।
(B) পৰিচলন।
(C) বিকিৰণ।
(D) অনুপ্ৰৱেশ।
Answer: (C) বিকিৰণ
2. তলৰ কোনটো বস্তু তাপৰ ভাল সুপৰিবাহী?
(A) কাঠ।
(B) প্লাষ্টিক।
(C) এলুমিনিয়াম।
(D) ৰবৰ ।
Answer: (C) এলুমিনিয়াম
3. বায়ু আৰু পানীৰ দৰে পদাৰ্থত তাপ সাধাৰণতে ক’ৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সঞ্চালিত হয়?
(A) পৰিবহণ।
(B) পৰিচলন।
(C) বিকিৰণ।
(D) ঘনীভৱন।
Answer: (B) পৰিচলন
4. এখন গৰম চতুৰ্থাংশ ধাতুৰ দণ্ডৰ মাজেৰে তাপ কিদৰে সঞ্চালিত হয়?
(A) পৰিচলন।
(B) বিকিৰণ।
(C) পৰিবহণ।
(D) অনুপ্ৰৱেশ।
Answer: (C) পৰিবহণ
5. বগা ৰং ঘৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত লগালে ঘৰৰ ভিতৰ কিয় তুলনামূলকভাৱে ঠাণ্ডা থাকে?
(A) বগা ৰং বেছিভাগ তাপ শোষণ কৰে
(B) বগা ৰং তাপ প্ৰতিৰোধ কৰে
(C) বগা ৰং বায়ু বেগ বৃদ্ধি কৰে
(D) বগা ৰং তাপ উৎপন্ন কৰে
Answer: (B) বগা ৰং তাপ প্ৰতিৰোধ কৰে
6. দুখন পাতল কম্বল একেলগে জাপিলে কিয় বেছি উষ্ণতা বিচাৰে?
(A) দুয়োটা কম্বল বেছি ওজনীয়া হৈ যায়।
(B) মাজত বায়ু আৱদ্ধ হৈ তাপ ৰক্ষা কৰে।
(C) পাতল কম্বল তাপ উত্পন্ন কৰে।
(D) গধূৰ কম্বল বায়ু নিক্ষেপ কৰে।
Answer: (B) মাজত বায়ু আৱদ্ধ হৈ তাপ ৰক্ষা কৰে / Trapped air insulates
7. গৰম পানীৰ বেগ মুঠতে কিদৰে তাপ হেৰুৱায়?
(A) কেৱল পৰিবহণ।
(B) কেৱল বিকিৰণ।
(C) পৰিবহণ আৰু বিকিৰণ আৰু পৰিচলন।
(D) কেৱল পৰিচলন।
Answer: (C) পৰিবহণ আৰু বিকিৰণ আৰু পৰিচলন
8. উপকূলীয় অঞ্চলত দিনে কিয় সাগৰৰ দিশে দিশে শীতল বতাহ প্ৰবাহ কৰে?
(A) সাগৰ স্থলতকৈ সোনকালে গৰম হয়।
(B) স্থল সাগৰতকৈ সোনকালে গৰম হয়।
(C) স্থল সদায় ঠাণ্ডা থাকে।
(D) সাগৰ তাপ উত্পন্ন কৰে।
Answer: (B) স্থল সাগৰতকৈ সোনকালে গৰম হয় ।
9. বৰষুণৰ পানীয়ে মাটিৰ তললৈ সহজে নিগৰিবলৈ কোনটো প্ৰক্ৰিয়া জৰুৰী?
(A) বিকিৰণ।
(B) অনুপ্ৰৱেশ।
(C) পৰিচলন।
(D) ঘনীভৱন।
Answer: (B) অনুপ্ৰৱেশ।
10. কিয় ষ্টীলৰ কাপে থকা চাহ চীনামাটিৰ কাপে থকা চাহতকৈ তাড়াতাড়ি ঠাণ্ডা হয়?
(A) ষ্টীল কুপৰ তাপ কুপৰিবাহী।
(B) চীনামাটি সুপৰিবাহী।
(C) ষ্টীল তাপ বিকিৰণ নকৰে।
(D) চীনামাটি তাপ দ্রুত বৰ্তাই যায়।
Answer: (A) ষ্টীল কুপৰ তাপ কুপৰিবাহী ।
11. ভূমিগত পানীৰ স্তৰ হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে চহৰ অঞ্চলত কোনটো কাৰক দায়িত্বশীল?
(A) অধিক গছ ৰোপন।
(B) কংক্রিট আৰু পকী মজিয়া।
(C) অধিক বৰষুণ।
(D) অনা-জলা শস্য।
Answer: (B) কংক্রিট আৰু পকী মজিয়া ।
12. জুইৰ কাষত বহি থাকা এজন লোক গৰম অনুভৱ কৰে কিয়, যদিও বায়ু ঠাণ্ডা থাকে?
(A) পৰিবহণৰ বাবে।
(B) পৰিচলনৰ বাবে।
(C) বিকিৰণৰ বাবে।
(D) অনুপ্ৰৱেশৰ বাবে।
Answer: (C) বিকিৰণৰ বাবে ।
13. মাটিৰ মাজত পানী বেছিভাগে ধীৰে ধীৰে কেনেকৈ গতি কৰে?
(A) বিকিৰণ।
(B) ঘনীভৱন।
(C) অনুপ্ৰৱেশ আৰু নিসৰণ ।
(D) পৰিচলন।
Answer: (C) অনুপ্ৰৱেশ আৰু নিসৰণ ।
14. প্ৰেচাৰ কুকাৰ যি অংশ টেঙা ৰখা হয় যে হাত জ্বৰ নাপৰে, সেই অংশটো সাধাৰণতে কেনেকৈ তৈয়াৰ কৰা হয়?
(A) ই তাপৰ সুপৰিবাহী।
(B) ই তাপৰ কুপৰিবাহী।
(C) ই সহজে গলায়।
(D) ই তাপ উৎপন্ন কৰে
Answer: (B) ই তাপৰ কুপৰিবাহী
15. পানী বাষ্প হৈ মেঘ গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াক কি নাম?
(A) বাষ্পীভৱন।
(B) ঘনীভৱন।
(C) অনুপ্ৰৱেশ।
(D) পৰিচলন।
Answer: (B) ঘনীভৱন 16. মাটি ধৰণতকৈ পোনপটিয়া পানী নিগৰাৰ গতিত কোনটো প্ৰভাৱ পেলায়?
(A) ৰঙ।
(B) দানাসমূহৰ আকাৰ আৰু ফাঁক।
(C) সংগ্ৰহস্থল।
(D) গন্ধ।
Answer: (B) দানাসমূহৰ আকাৰ আৰু ফাঁক
17. গৃহস্থলীত ঠাণ্ডা ৰাতিত কিয় গধূৰ ৰঙৰ কাপোৰ পিন্ধা সুফলজনক?
(A) তাপ বহি যায়।
(B) ওচৰৰ তাপ শোষণ কৰে।
(C) বায়ু চলাচল বৃদ্ধি কৰে।
(D) পানী সঞ্চয় কৰে ।
Answer: (B) ওচৰৰ তাপ শোষণ কৰে
18. কৃষি কাৰ্যৰ বাবে ভূগৰ্ভস্থ পানী অধিক গ্ৰহণ কৰিলে কি হোৱা সম্ভৱনা আছে?
(A) ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ বৃদ্ধি পায় ।
(B) পানীৰ স্তৰ হ্ৰাস হয়।
(C) অধিক বৰষুণ হয়
(D) মাটি অধিক উৰ্বৰ হয়।
Answer: (B) পানীৰ স্তৰ হ্ৰাস হয়19. উইন্ড-চক্ৰ বা ফেনে কেনেকৈ শৰীৰ ঠাণ্ডা কৰিব লাগে?
(A) তাপ যোগায়।
(B) ঘামৰ বাষ্পীভৱন বেছি কৰি।
(C) বায়ুৰ তাপ শোষণ কৰি।
(D) তাপ বিকিৰণ বন্ধ কৰি।
Answer: (B) ঘামৰ বাষ্পীভৱন বেছি কৰি
20. তাপ ক’ৰ পৰা ক’লৈ সৰকিব?
(A) ঠাণ্ডা বস্তুৰ পৰা গৰম বস্তুলৈ।
(B) গৰম বস্তুৰ পৰা ঠাণ্ডা বস্তুলৈ।
(C) সমতল তাপমাত্ৰাৰ বস্তুসমূহলৈ।
(D) কেবল তাপ নিৰ্গত কৰি।
Answer: (B) গৰম বস্তুৰ পৰা ঠাণ্ডা বস্তুলৈ
B. 15 Long Questions and Answers
1. পৰিবহণ, পৰিচলন আৰু বিকিৰণ — এই তিনিটা তাপ সঞ্চালনৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ সংক্ষেপে পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ পৰিবহণ হৈছে কঠিন পদাৰ্থৰ মাজেৰে তাপ কণিকাৰ দ্বাৰা একে-একে পৰিবাহিত হোৱাটোক বোলায়; ই কণিকাৰ স্থান পরিবর্তন নকৰাকৈ সংঘটিত হয়। পৰিচলন হৈছে জুলীয়া আৰু গেছীয় পদাৰ্থত তাপবাহী দ্ৰৱ্যৰ গতি বা সূচীবদ্ধ চলাচলৰ ফলত তাপ অপচাৰ; ইয়াত পদাৰ্থৰ অংশবোৰ স্থানান্তৰ হয়। বিকিৰণ হৈছে তাপইলেকট্ৰো-চুম্বকীয় তৰংগৰূপে বিয়পি যোৱা প্ৰক্ৰিয়া; ইয়াৰ বাবে কোনো মাধ্যমৰ আৱশ্যকতা নাই।
2. এখন ষ্টীলৰ চামুচ গৰম পানীত ডুবালে তাপ কেনেকৈ চামুচৰ মাজেৰে বিস্তাৰ পায় আৰু কোন অংশ প্ৰথমে আৰু কোন অংশ শেষত গৰম হয় বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ষ্টীলৰ পৰা তাপ পৰিবহণৰ জৰিয়তে কণিকাৰ দ্বাৰা কণিকালৈ সঞ্চালিত হয়। চামুচৰ পানীৰ অংশটো (ডুবাৰ অংশ) প্ৰথমে গৰম হয় কাৰণ সেয়া সৰাসৰি গৰম পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে; তাৰ পিছত তাপ চামুচৰ ডাঁড়িৰ পৰা আগভাগলৈকে সংক্রমিত হৈ আটাইতকৈ দূৰৰ টিপটো অন্তিমত গৰম হয়।
3. জলচক্ৰৰ পৰ্যায়সমূহ লিখা আৰু প্ৰত্যেকটোৰ এখন উদাহৰণ দিয়ক।
উত্তৰঃ বাষ্পীভৱন (জলৰ পৰা বাষ্প উঠা)— উদাহৰণ: পুখুৰীৰ পানী সূৰ্যত বাষ্পীভৱন। ঘনীভৱন (বাষ্পৰ পৰা পানী কণোৰ গঠন)— উদাহৰণ: ডাৱৰ সৃষ্টি। বৰ্ষণ (ডাৱৰৰ পানী জমি-উপরলৈ নামা)— উদাহৰণ: বৰষুণ পৰা। অনুপ্ৰৱেশ/পেৰকলেশ্বন (পানী মাটিত সোমোৱা)— উদাহৰণ: বৰষুণৰ পানী মাটিৰ ভিটামুখে সোমোৱা।
4. উপকূলীয় অঞ্চলত দিনত সাগৰৰ পৰা স্থলফাললৈ হোৱা বতাহৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হয়? এটা সহজ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ দিনত স্থল সাগৰতকৈ তাড়াতাড়ি গৰম হয়; তাতে ওপৰত থকা বায়ু গৰম হৈ ওঠে আৰু স্থলত এক নিম্নচাপ সৃষ্টি হয়। সাগৰৰ ওপৰৰ তুলনামূলক ঠাণ্ডা বায়ু স্থলফাললৈ বৈ আহে — এই বতাহতেই সাগৰৰ পৰা ঠাণ্ডা হাওঁ সোমায়। উদাহৰণস্বৰূপ: উপকূলীয় গাঁওফুলৰ বাসগৃহত খিৰিকী ফুৰা থকাৰ ফলত সাগৰৰ ঠাণ্ডা বতাহ ঘৰত প্ৰবাহ কৰে।
5. ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ হ্ৰাসৰ তিনিটা প্ৰধান কাৰক লিখা — দুখন গ্ৰাম্য আৰু চহৰ ভাগৰ উদাহৰণসহ।
উত্তৰঃ (1) অতিমাত্রাত পাম্পিং/চোং — গ্ৰাম্যভাগত: ধানৰ বাবে অধিক গৱেৰু বৰ্তা; চহৰত: বহু ঘৰ আৰু উদ্যোগৰ বাবে বোৰওয়েল পাম্পিং। (2) অনুপ্ৰবেশৰ বাধা — চহৰত কংক্রিটৰ মজিয়া; (3) প্ৰদূষণ — উদ্যোগৰ বিষাক্ত বর্জ্যৰ বাবে পানী ব্যৱহাৰ অযোগ্য।
6. কিয় চীনামাটিৰ কাপত চাহ দীৰ্ঘ সময় গৰম থাকে? সংক্ষেপে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ চীনামাটি তাপৰ কুপৰিবাহী; ইয়াৰ কারণে তাপ বাহিৰলৈ সোনকালে যাব নোৱৰে, ফলত চাহ দীৰ্ঘ সময় গৰম থাকে।
7. কেমনে দুখন পাতল কম্বল একেলগে দি ৰখিলে তাপ সংৰক্ষণ ভাল হয়? বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ দুয়ো কম্বলৰ মাজত বায়ু আৱদ্ধ হয়; এই আৱদ্ধ বায়ু তাপৰ কুপৰিবাহী হিচাপে কাম কৰি শৰীৰৰ তাপ বাহিৰলৈ যোৱাত বাধা দিয়ে।
8. এখন গৃহস্থলীত গৰম দিনত কিয় খিৰিকী সাগৰৰ ফালে খোলা থাকে — বৈজ্ঞানিক কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ দিনত স্থল দ্রুত গৰম হোৱাৰ ফলত সাগৰফালৰ ঠাণ্ডা বায়ু স্থলফাললৈ বৈ আহে; খিৰিকী খুলি ৰখিলে সেই প্ৰাকৃতিক ঠাণ্ডা বতাহ ঘৰত সোমায় আৰু ভিতৰটো ঠাণ্ডা ৰখাত সহায় কৰে।
9. তাপ বিকিৰণৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ তিনিটা লিখা।
উত্তৰঃ (1) মাধ্যমৰ আৱশ্যকতা নাথাকে, (2) যিকোনো দিশে বিকিৰিত হয়, (3) বাৰিষা-ৰঙ/পৃষ্ঠৰ ৰঙে বিকিৰণৰ পৰিমাণ প্ৰভাৱিত কৰে।
10. নলীনাদ বা বোৰওয়েল অধিক খনন কৰাৰ খাৰাপ প্ৰভাৱ কি কি? লিখা।
উত্তৰঃ ভূগৰ্ভস্থ পানী স্তৰ হ্ৰাস, খনিজ লবণী বৃদ্ধি (salinization) সম্ভৱ, পাম্পিংত খৰচ বৃদ্ধি, আৰু বহু ঠাইত কৃষি-জলাভাবে সম্পৰ্কীয় সমস্যাও দেখা যায়।
11: এখন ঘৰত কিয় ঠাণ্ডা দিনত ড্ৰাহাৰ তলত বা সোঁৱৰণৰ তলত ঘৰৰ ভিতৰত চাৰা ঘূৰাব লাগে? (তাপ ৰক্ষাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা)
উত্তৰঃ খোলা জায়গাই ঠাণ্ডা বাইৰৰ বায়ুক ভিতৰত সোমাই শরীৰৰ উষ্ণতা আৰু ঘৰৰ তাপ হাতাহতি কৰে; তাৰ ফলত আৰু অধিক উষ্ণতাৰ আৱশ্যক হয়। সেয়া ৰোধ কৰি তাপ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
12: ৰাতি স্থলাবতাহ কেনেকৈ সৃষ্টি হয়? সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাতি স্থল তাড়াতাড়ি ঠাণ্ডা হৈ পৰে, সেয়া তুলনামূলকভাৱে সাগৰতকৈ ঠাণ্ডা; তাতে স্থলফালৰ পাসৰ বায়ু সাগৰফাললৈ বৈ যায়—এই প্ৰবাহক স্থলাবতাহ বোলে।
13. ঘনীভৱন আৰু বৰ্ষণৰ মাজত সাখ্যিক উত্তম উদাহৰণৰ লগতে বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ঘনীভৱন উদাহৰণ: বাষ্প শীতল হ’লে সৰু পানীৰ বিন্দু সৃষ্টি হয়—নিম্ন উচ্চতিত ডাৱৰ গঠন; বৰ্ষণ উদাহৰণ: ডাৱৰৰ পানী বিন্দুবোৰ মঠীয়া হ’বা পরে বৰষুণৰ দৰে মাটিত পৰে।
14. সাধাৰণ কিছুমান ঘৰুৱা ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ভূগৰ্ভস্থ পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ কি কি কৰিব পৰা যায়? তিনিটা উপায় লিখা।
উত্তৰঃ (1) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, (2) মাটি উন্মুক্ত ৰাখি পৰিস্কাৰ অনুপ্ৰবেশৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰা, (3) অসমৰ উপযোগী সেচ পদ্ধতি (ড্ৰিপ irrigation) ব্যৱহাৰ কৰা।
