ষষ্ঠ শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ২ – ভাৰতত মৌৰ্যসকল – সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান | AJB
ষষ্ঠ শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ২ – ভাৰতত মৌৰ্যসকল সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (AJB)
ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ দ্বিতীয় অধ্যায় ‘ভাৰতত মৌৰ্যসকল’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয় (AJB) ৰ নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 6 Samaj Bigyan Chapter 2 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন, চমু প্ৰশ্ন, দীঘলীয়া প্ৰশ্ন, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions), আৰু MCQ ৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘ভাৰতত মৌৰ্যসকল’ নামৰ এই পাঠটিত প্ৰাচীন ভাৰতৰ মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ উত্থান, চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য আৰু সম্ৰাট অশোকৰ অৱদানৰ লগতে সেই সময়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বিষয়বস্তু আৰু ঐতিহাসিক ঘটনাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ ইতিহাস আৰু সম্ৰাট অশোকৰ শাসনকালৰ বিষয়ে সহজ বিশ্লেষণ।
- পাঠভিত্তিক অনুশীলনীৰ সকলো প্ৰশ্নৰ নিৰ্দোষ আৰু মান্য উত্তৰ।
- ঐতিহাসিক সমল আৰু প্ৰাচীন ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সঠিক জ্ঞান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহৰ (Additional Questions) লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া AJB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 6 Samaj Bigyan Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- দ্বিতীয় অধ্যায়ৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 6 সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) Textbook Solutions & MCQs | AJB New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest AJB New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 6 সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest Assam Jatiya Bidyalay (AJB) syllabus and new version of the book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, ষষ্ঠ শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
ভাৰতত মৌৰ্য্যসকল
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
চমু প্রশ্নোত্তৰ:
১। চন্দ্রগুপ্তই প্রতিষ্ঠা কৰা বংশটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰগুপ্তই যিটো ৰাজবংশৰ পাতনি মেলিছিল, তাৰ নাম হৈছে মৌৰ্য বংশ।
২। সাম্রাজ্য স্থাপনত চন্দ্ৰগুপ্তক সহায় কৰা ব্যক্তিজনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ পণ্ডিত চাণক্য।
৩। অমিত্রঘাত উপাধি কোনে লৈছিল?
উত্তৰঃ ৰজা বিন্দুসাৰে নিজকে ‘অমিত্ৰঘাত’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছিল।
৪। বিন্দুসাৰৰ ৰাজত্বকাত অহা গ্রীক কটকীজনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ বিন্দুসাৰৰ শাসনকালত অহা গ্ৰীক ৰাষ্ট্ৰদূতগৰাকীৰ নাম আছিল ডেইমাকচ।
৫। মৌৰ্যসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সম্রাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ মৌৰ্য ৰাজবংশৰ আটাইতকৈ মহান আৰু শ্ৰেষ্ঠ সম্ৰাটজন আছিল অশোক।
৬। চন্দাশোক বা কালাশোক মানে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰথমতে অশোকৰ ৰণ-পিপাসা আৰু অত্যন্ত কঠোৰ নীতিৰ কাৰণে তেওঁক চণ্ডাশোক বা কালাশোক বুলি জনা গৈছিল।
৭। ইন্দিকা আৰু মুদ্ৰাৰাক্ষস কোনে কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘ইণ্ডিকা’ নামৰ পুথিখন মেগাস্থিনিচে আৰু ‘মুদ্ৰাৰাক্ষস’ গ্ৰন্থখন বিশাখাদত্তই লিখি উলিয়াইছিল।
৮। মৌর্য শাসন ব্যৱস্থাত কৰ সংগ্ৰহ কৰা বিষয়াজনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ ৰাজহ বা কৰ তোলাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়াজনক মৌৰ্য শাসনত ‘সমাহৰ্তা’ বোলা হৈছিল।
৯। দেৱানামপ্রিয় উপাধি কোনে আৰু কিয় লৈছিল?
উত্তৰঃ অশোকে দেৱানামপ্ৰিয় উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ অপাৰ উদাৰতাৰ বাবেই তেওঁক ‘দেৱানামপ্ৰিয়’ অৰ্থাৎ দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়পাত্ৰ হিচাপে আখ্যা দিয়া হৈছিল।
১০। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্রতীকটো অশোকৰ কোনটো স্থাপত্য কলাৰ নিদৰ্শন?
উত্তৰঃ আমাৰ দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীকটো সাৰনাথত থকা অশোক স্তম্ভৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ই মূলতঃ মৌৰ্য যুগৰ স্তূপ স্থাপত্যকলাৰে এক সুন্দৰ নিদৰ্শন।
১১। খালী ঠাই পূৰ কৰাঃ
(ক) ইজিপ্তৰ ৰজা ____ও কটকী পঠাই বিন্দুসাৰৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল।
উত্তৰঃ(ক) ইজিপ্তৰ অধিপতি টলেমীয়েও কটকী প্ৰেৰণ কৰি ৰজা বিন্দুসাৰৰ সৈতে মিত্ৰতা গঢ়ি তুলিছিল।
(খ) অশোকে ____ নীতি এৰি _____ নীতি গ্রহণ কৰিছিল
উত্তৰঃ(খ) অশোকে যুদ্ধ জয়ৰ নীতি পৰিত্যাগ কৰি ধৰ্ম জয়ৰ নীতি আঁকোৱালি লৈছিল।
(গ) চন্দ্রগুপ্ত মৌর্যই ৰাজধানী ____ প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৌৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ প্রবর্তন কৰে।
উত্তৰঃ(গ) চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্যই নিজৰ ৰাজধানী পাটলিপুত্ৰত পোনপ্ৰথমবাৰলৈ পৌৰ শাসন প্ৰণালীৰ পাতনি মেলিছিল।
(ঘ) _____ ওপৰত লগোৱা কৰেই আছিল মূলতঃ মৌর্য সম্ৰাজ্যৰ ৰাজহৰ মূল ভেটি ।
উত্তৰঃ(ঘ) মাটিৰ ওপৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা কৰেই আছিল প্ৰধানকৈ মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ মূল ভেটি।
(ঙ) ____বিধি-বিধানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ন্যায়ৰ ৰায় দিছিল।
উত্তৰঃ(ঙ) সমাজত চলি থকা প্ৰথা, সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু ধৰ্মীয় বিধি-বিধানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই ন্যায় বিচাৰৰ ৰায় প্ৰদান কৰা হৈছিল।
১২। চন্দ্ৰগুপ্তৰ শাসন কালছোৱাক মূলতঃ কেইভাগত ভগাব পাৰি আৰু কি কি?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰগুপ্তৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি— (ক) অসামৰিক শাসন ব্যৱস্থা আৰু (খ) সামৰিক শাসন ব্যৱস্থা।
১৩। চন্দ্ৰগুপ্তৰ সৈন্যবাহিনীৰ ভাগকেইটা কি কি আছিল লিখা?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰগুপ্তৰ বিশাল সেনাবাহিনীৰ প্ৰধান ভাগকেইটা আছিল—
(ক) পদাতিক,
(খ) অশ্বাৰোহী,
(গ) হস্তী বাহিনী,
(ঘ) ৰথ বাহিনী আৰু
(ঙ) নৌ-বাহিনী।
১৪। অশোকৰ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ মূল লক্ষ্য আৰু নীতি কি কি আছিল?
উত্তৰঃ বিশ্বশান্তি আৰু বিশ্ব কল্যাণেই আছিল অশোকৰ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ প্ৰধান লক্ষ্য। তদুপৰি, দয়া, দানশীলতা, নম্ৰ আচৰণ, সততা আৰু সাধুতা তেওঁৰ ধৰ্মৰ মূল নীতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।
১৫। অশোকে ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বাবে সিংহললৈ কাক পঠাইছিল?
উত্তৰঃ ধৰ্মৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিবৰ উদ্দেশ্যে সম্ৰাট অশোকে নিজৰ পুত্ৰ মহেন্দ্ৰ আৰু জীয়াৰী সংঘমিত্ৰাক সিংহললৈ (বৰ্তমানৰ শ্ৰীলংকা) প্ৰেৰণ কৰিছিল।
১৬। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) বিন্দুসাৰ
(খ) মৌর্যযুগৰ অৰ্থনৈতিক অবস্থা
(গ) শিল্প সংস্কৃতিলৈ অশোকৰ অৱদান
(ঘ) মৌর্য যুগৰ ন্যায় ব্যবস্থা।
উত্তৰঃ
(ক) বিন্দুসাৰ: খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৯৮ মানত সম্ৰাট চন্দ্ৰগুপ্তৰ পৰলোকপ্ৰাপ্তিৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ বিন্দুসাৰে ‘অমিত্ৰঘাত’ উপাধি গ্ৰহণ কৰি ৰাজপাটত বহে। গ্ৰীক সমলসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে গ্ৰীক অধিপতি এণ্টিয়কছে তেওঁৰ ৰাজদৰবাৰলৈ ডেইমাকচ নামৰ এগৰাকী কটকী প্ৰেৰণ কৰিছিল। একেদৰে, ইজিপ্তৰ ৰজা টলেমীয়েও ৰাষ্ট্ৰদূত পঠিয়াই বিন্দুসাৰৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ শাসনকালৰ এক বিশেষ উল্লেখযোগ্য ঘটনা হৈছে তক্ষশিলাত কৰ সংগ্ৰহকাৰী বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে সাধাৰণ প্ৰজাই গঢ়ি তোলা বিদ্ৰোহ।
(খ) মৌৰ্য যুগৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা: মৌৰ্য শাসনকালত দেশৰ অৰ্থনীতি যথেষ্ট সৱল আছিল। ৰাজহ সংগ্ৰহৰ প্ৰধান উৎস আছিল ভূমিৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰ। মাটিৰ অৱস্থান আৰু উৰ্বৰতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি উৎপাদিত শস্যৰ চাৰিভাগৰ এভাগৰ পৰা ছয়ভাগৰ এভাগলৈকে কৰ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ভূমি কৰৰ বাহিৰেও খনি, অৰণ্য সম্পদ, বৃত্তি কৰ, জৰিমনা আৰু বিভিন্ন উপহাৰ আদিৰ পৰাও ৰাজ্যৰ কোষাগাৰলৈ ধন আহিছিল। এই কৰসমূহ সংগ্ৰহ কৰাৰ দায়িত্ব ‘সমাহৰ্তা’ নামৰ বিষয়াসকলৰ ওপৰত আছিল। বিজ্ঞানসন্মতভাৱে সংগ্ৰহ কৰা এই ৰাজহসমূহ প্ৰধানকৈ জনকল্যাণমূলক কামত ব্যয় কৰা হৈছিল।
(গ) শিল্প-সংস্কৃতিলৈ অশোকৰ অৱদান: শিল্প আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ সম্ৰাট অশোকৰ অৱদান অৱৰ্ণনীয়। তেওঁৰ দিনৰ শিল্পকলাক ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি— (ক) শিলালিপি, (খ) স্তূপ আৰু স্তম্ভ, আৰু (গ) গুহা। সম্ৰাট অশোকে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অমূল্য বাণীসমূহ শিলৰ গাত খোদিত কৰোৱাইছিল, যিবোৰে সমসাময়িক সমাজৰ প্ৰতিচ্ছবিও দাঙি ধৰে। শিলালিপিৰ সমান্তৰালকৈ তেওঁ বহুতো বৌদ্ধ স্তূপ আৰু স্তম্ভও সজাইছিল। এইবোৰৰ ভিতৰত ফিৰোজ শ্বাহ কোটলা, তৰাই স্তম্ভ, সাৰনাথ স্তম্ভ আৰু সাঁচীৰ স্তূপ আদি বিশেষভাৱে প্ৰসিদ্ধ। সাৰনাথৰ অশোক স্তম্ভটোক আমাৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক ৰূপে গ্ৰহণ কৰা হৈছে। তদুপৰি, পাহাৰৰ গুহাবোৰতো তেওঁ ধৰ্মীয় বাণীৰ সৈতে জীৱ-জন্তু আৰু অন্যান্য নিখুঁত, জীৱন্ত ভাস্কৰ্য নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল।
(ঘ) মৌৰ্য যুগৰ ন্যায় ব্যৱস্থা: মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া অতিশয় কটকটীয়া আৰু সুশৃংখল আছিল। ন্যায়পালিকাই সমাজত প্ৰচলিত প্ৰথা, ৰীতি-নীতি আৰু ধৰ্মীয় অনুশাসনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰায়দান কৰিছিল। সমাজৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে যাতে উচিত বিচাৰ পায়, তাৰ সু-ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো গাঁৱৰ মুৰব্বীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি খোদ সম্ৰাটলৈকে বিস্তৃত আছিল। সাধাৰণ বিবাদসমূহ নিম্ন পৰ্যায়তে মীমাংসা কৰা হৈছিল আৰু কেৱল গুৰুতৰ অপৰাধৰ বিচাৰহে উচ্চ ন্যায়ালয়ত কৰা হৈছিল। দণ্ডবিধি যথেষ্ট কঠোৰ আছিল; অপৰাধ অনুযায়ী সমাজচ্যুত কৰা, অংগচ্ছেদ কৰা বা ৰাজদ্ৰোহৰ দৰে গুৰুতৰ অপৰাধত মৃত্যুদণ্ড পৰ্যন্ত প্ৰদান কৰা হৈছিল। কঠোৰ শাস্তিৰ বাবেই সমাজত অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ সীমিত আছিল। ইয়াৰ উপৰি, তেওঁলোকৰ সুসংগঠিত চোৰাংচোৱা ব্যৱস্থাটোৱে ৰজাক প্ৰতিটো সৰু-বৰ খবৰ দি সহায় কৰিছিল, য’ত মহিলা চোৰাংচোৱাসকলেও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
১৭। কোনজন মৌর্য সম্রাটে পাটলিপুত্রত প্রথমবাৰৰ বাবে পৌৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন কৰিছিল? তেওঁ গঠন কৰা সমিতি কেইখনৰ কাম কি কি আছিল?
উত্তৰ: সম্ৰাট চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্যই পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজধানী পাটলিপুত্ৰত পৌৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থাৰ পাতনি মেলিছিল।
তেওঁ গঠন কৰি দিয়া পৌৰ সমিতিসমূহৰ প্ৰধান দায়িত্ববোৰ আছিল— (ক) শ্ৰম আৰু শিল্পকলাৰ চোৱাচিতা কৰা, (খ) বিদেশী লোকসকলৰ তত্ত্বাৱধান লোৱা, (গ) নগৰৰ জন্ম আৰু মৃত্যুৰ তথ্য পঞ্জীয়ন কৰা, (ঘ) কৰ আৰু শুল্ক নিৰ্ধাৰণ তথা সংগ্ৰহ কৰা, (ঙ) উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ পৰিদৰ্শন কৰা, আৰু (চ) বাট-পথ আদি নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰা।
১৮। বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বাবে অশোকে গ্রহণ কৰা যিকোনো চাৰিটা নীতি উল্লেখ কৰা?
উত্তৰঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ অৰ্থে সম্ৰাট অশোকে হাতত লোৱা যিকোনো চাৰিটা প্ৰধান নীতি তলত দিয়া ধৰণৰ:
(ক) আজৰি সময় পাৰ কৰিবলৈ তেওঁ আগৰ দৰে মৃগয়া বা প্ৰমোদ ভ্ৰমণ কৰাৰ সলনি তীৰ্থযাত্ৰা বা ধৰ্মযাত্ৰা কৰিবলৈ লৈছিল। ৰাজপ্ৰসাদৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ উৎসৱবোৰকো তেওঁ ধৰ্মীয় ৰূপ প্ৰদান কৰিছিল।
(খ) ‘ধৰ্ম মহামাত্ৰ’ নামৰ বিশেষ বিষয়াসকলক নিযুক্তি দি তেওঁ কেৱল ভাৰততে নহয়, বৰঞ্চ চীন, ইজিপ্তৰ দৰে বিদেশতো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ মতাদৰ্শ প্ৰচাৰৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
(গ) বৌদ্ধ ধৰ্মক এক সাৰ্বজনীন ধৰ্ম হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ অশোকে নিজৰ পুত্ৰ মহেন্দ্ৰ আৰু কন্যা সংঘমিত্ৰাক প্ৰচাৰক হিচাপে সিংহললৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ উপৰি বৌদ্ধ ভিক্ষুসকলৰ জৰিয়তে দাক্ষিণাত্যৰ অন্ধ্ৰ, চোল, পাণ্ড্য, কেৰালা আদি ৰাজ্যৰ লগতে সুদূৰ চিৰিয়া, গ্ৰীচ আৰু আফ্ৰিকাৰ গ্ৰীক অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহলৈকো ধৰ্মবাণী প্ৰেৰণ কৰিছিল।
(ঘ) সাধাৰণ ৰাইজে অনায়াসে পঢ়িব আৰু বুজিব পৰাকৈ তেওঁ ধৰ্মৰ অমূল্য বচনসমূহ শিলৰ স্তম্ভ আৰু পাহাৰৰ গাত খোদিত কৰি ৰাখিছিল।
১৯। অশোকৰ যিকোনো আঠখন শিলালিপিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ অশোকৰ ৰাজত্বকালৰ যিকোনো আঠখন শিলালিপি হ’ল— (ক) চাহবাজগৰ্হি, (খ) মাঞ্চেৰা, (গ) কলচী, (ঘ) গিৰণাৰ, (ঙ) চোপাৰা, (চ) ইৰাচদী, (ছ) দাউলী, আৰু (জ) জাগোদা।
২০। ভাৰতত প্ৰথম সাম্রাজ্য কোনে প্রতিষ্ঠা কৰিছিল? তেওঁ কেনেকৈ সাম্রাজ্য স্থাপনত সফল হৈছিল বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত পোনপ্ৰথম সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি সম্ৰাট চন্দ্ৰগুপ্তই স্থাপন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চন্দ্ৰগুপ্ত মগধৰ অধিপতি ধনানন্দৰ সেনাবাহিনীৰ এজন সৈনিক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আলেকজেণ্ডাৰৰ গ্ৰীক সৈন্যদলত যোগদান কৰে আৰু তাৰ পৰাই গ্ৰীকসকলৰ উন্নত সামৰিক কৌশলসমূহ আয়ত্ত কৰে। পিছে কোনো কাৰণত আলেকজেণ্ডাৰৰ ক্ৰোধৰ বলি হৈ তেওঁ মৃত্যুদণ্ডৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। তাৰ পৰা সুকৌশলেৰে পলাই আহি তেওঁ প্ৰসিদ্ধ ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিত চাণক্যক লগ পায়। দুয়োৰে মিলনৰ পাছত গ্ৰীক শিৱিৰৰ গৃহকন্দলৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰি প্ৰায় ৩২২ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত চন্দ্ৰগুপ্তই নিজৰ এক সুসংগঠিত সৰু সৈন্যদল লৈ পঞ্জাৱৰ পৰা গ্ৰীকসকলক খেদি পঠিয়ায় আৰু পঞ্জাৱ অধিকাৰ কৰে। ইয়াৰ পাছত চাণক্যৰ পৰামৰ্শ মতে তেওঁ মগধ আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমবাৰ বিফল হ’লেও পৰৱৰ্তী প্ৰচেষ্টাত ৰজা ধনানন্দক পৰাস্ত আৰু হত্যা কৰি তেওঁ মগধৰ সিংহাসন দখল কৰে। গ্ৰীক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্মূল কৰিবলৈ তেওঁ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তৰ মালৱ আৰু সৌৰাষ্ট্ৰ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনে। ফলস্বৰূপে গ্ৰীক সেনাপতি চেলুকচে নিজৰ প্ৰভুত্ব ৰক্ষা কৰিবলৈ চন্দ্ৰগুপ্তৰ লগত ৰণত লিপ্ত হয় যদিও পৰাজয় বৰণ কৰে। উপায়ন্তৰ হৈ চেলুকচে ৫০০ হাতীৰ সলনি হিৰাট, কান্দাহাৰ, কাবুল আৰু বেলুচিস্তান চন্দ্ৰগুপ্তক অৰ্পণ কৰে। লগতে নিজ কন্যাক চন্দ্ৰগুপ্তলৈ বিয়া দি তেওঁৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰে। এই মিত্ৰতাৰ প্ৰতীক হিচাপে মেগাস্থিনিচ নামৰ গ্ৰীক ৰাষ্ট্ৰদূতগৰাকী ভাৰতলৈ আহে। জুনাগড়ৰ শিলালিপিৰ পৰা জানিব পৰা মতে, দক্ষিণৰ মহীশূৰ ৰাজ্যখনো তেওঁৰ অধীন আছিল। এইদৰেই নিজৰ বিক্ৰম আৰু বুদ্ধিৰে চন্দ্ৰগুপ্তই ভাৰতৰ বুকুত এক শক্তিশালী আৰু বিশাল সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলাত সফলতা লাভ কৰিছিল।
২১। অশোকৰ ৰাজত্বকালৰ ধৰ্মীয় অৱস্থাৰ বিষয়ে এটি চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ সম্ৰাট অশোকৰ শাসনকালৰ এক উল্লেখনীয় বৈশিষ্ট্য আছিল তেতিয়াৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশ। বৌদ্ধ ধৰ্ম আঁকোৱালি লোৱাৰ পূৰ্বে অশোক হিন্দু ধৰ্মৰ, বিশেষকৈ ভগৱান শিৱৰ পৰম ভক্ত আছিল। বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছতো তেওঁ ব্ৰাহ্মণ্য আৰু জৈন ধৰ্মৰ প্ৰতিও সমানেই শ্ৰদ্ধাশীল আছিল। তেওঁৰ এই অতুলনীয় ধৰ্মীয় নিৰপেক্ষতা আৰু উদাৰতাৰ বাবেই তেওঁক ‘দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়’ অৰ্থাৎ দেৱানামপ্ৰিয় বুলি আখ্যা দিয়া হৈছিল। অশোকৰ ধৰ্মীয় মতাদৰ্শত বিভিন্ন ধৰ্মৰ ভাল কথাবোৰৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় ঘটিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে ৰজা-প্ৰজা, ধনী-দুখীয়া, জাতি-বৰ্ণৰ ভেদাভেদ পাহৰি সকলোৱে নিষ্ঠাৰে ধৰ্ম পালন কৰিলে স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি সম্ভৱ। মোক্ষ বা নিৰ্বাণ লাভতকৈ স্বৰ্গলাভৰ ওপৰতহে তেওঁৰ ধৰ্মই বেছি গুৰুত্ব দিছিল। বিশ্বৰ শান্তি আৰু সমূহীয়া কল্যাণ সাধন আছিল তেওঁৰ ধৰ্মৰ ঘাই উদ্দেশ্য। ইয়াৰ উপৰি দয়া, দানশীলতা, সাধুতা, সততা আৰু নম্ৰতা তেওঁৰ ধৰ্মৰ অভিন্ন অংগ আছিল।
বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে অশোকে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল:
(ক) আজৰি সময়খিনিত প্ৰমোদ ভ্ৰমণৰ সলনি তেওঁ ধৰ্মযাত্ৰাত বেছি গুৰুত্ব দিছিল আৰু ৰাজকীয় উৎসৱবোৰক ধৰ্মীয় ৰূপলৈ সলনি কৰিছিল।
(খ) বৌদ্ধ ধৰ্মৰ নীতিসমূহ প্ৰচাৰৰ বাবে তেওঁ ‘ধৰ্ম মহামাত্ৰ’ নামৰ বিষয়া নিযুক্তি দিছিল, যিসকলে ভাৰতৰ উপৰি ইজিপ্ত, চীন আদি দেশতো গৈ ধৰ্মবাণী বিলাইছিল।
(গ) বৌদ্ধ ধৰ্মক এখন বিশ্ব দৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ তেওঁ নিজ কন্যা সংঘমিত্ৰা আৰু পুত্ৰ মহেন্দ্ৰকো ধৰ্ম প্ৰচাৰক হিচাপে নিয়োজিত কৰিছিল।
(ঘ) জনসাধাৰণৰ জ্ঞাতাৰ্থে তেওঁ ধৰ্মীয় উপদেশসমূহ শিলৰ স্তম্ভ আৰু পাহাৰৰ গাত খোদিত কৰি সংৰক্ষণ কৰিছিল।
(ঙ) সমাজত পাৰস্পৰিক মিলা-প্ৰীতি আৰু ঐক্য বৰ্তাই ৰাখিবলৈ তেওঁ নিজৰ ৰাজধানী পাটলিপুত্ৰত তৃতীয়খন বৌদ্ধ মহামেলৰো আয়োজন কৰিছিল।
২২। মৌর্য সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ বিশাল মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ আঁৰত থকা মুখ্য কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
(ক) সম্ৰাট চন্দ্ৰগুপ্ত আৰু অশোকৰ পৰৱৰ্তী ৰজাসকল ইমান বিশাল সাম্ৰাজ্য এখন পৰিচালনা কৰিবলৈ অপাৰগ আৰু দুৰ্বল প্ৰমাণিত হ’ল।
(খ) সাম্ৰাজ্যৰ সকলো ঠাইত যাতায়াতৰ সুব্যৱস্থা সমানে নাছিল। বিশেষকৈ কেন্দ্ৰীয় ৰাজধানীৰ সৈতে সীমান্ত অঞ্চলসমূহৰ যোগাযোগ সুচল নোহোৱাটো পতনৰ এটা ঘাই কাৰণ আছিল।
(গ) শাসন ব্যৱস্থাত ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ প্ৰভাৱ নেতিবাচক হৈ পৰিছিল। প্ৰাদেশিক বিষয়াসকলে নিজৰ ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱাত সাধাৰণ প্ৰজাৰ আস্থা নাইকিয়া হৈ পৰিছিল।
(ঘ) পৰৱৰ্তী শাসকসকলৰ দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ বহিৰাগত শক্তিসমূহে সহজেই সাম্ৰাজ্যখনত আক্ৰমণ চলাবলৈ সুবিধা লাভ কৰিছিল।
(ঙ) অৰ্থনৈতিক দুৰৱস্থাও আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক আছিল। সম্ৰাট অশোকে ধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰু জনকল্যাণমূলক কামত প্ৰচুৰ অৰ্থ ব্যয় কৰাৰ ফলত ৰাজকোষ উদং হৈ সাম্ৰাজ্য অৰ্থনৈতিকভাৱে জুৰুলা হৈছিল।
(চ) বৌদ্ধ ধৰ্মালম্বীসকলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা দুটা ফৈদৰ মতভেদৰ ফলশ্ৰুতিত সমাজত পুনৰ ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মৰ আধিপত্য বিস্তাৰ হ’বলৈ ধৰিছিল।
(ছ) সামৰিক শক্তিৰ ক্ৰমান্বয়ে হোৱা অৱনতিও মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ এটা লেখত ল’বলগীয়া কাৰণ আছিল।
২৩। মৌর্য শাসন ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে এটি চমু আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা অতি উন্নত আৰু সুশৃংখল আছিল, যাৰ বিষয়ে নানা ঐতিহাসিক সমলৰ পৰা তথ্য পোৱা যায়।
সামগ্ৰিকভাৱে মৌৰ্য প্ৰশাসনক দুটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি— (ক) অসামৰিক প্ৰশাসন আৰু (খ) সামৰিক প্ৰশাসন। ইয়াৰে অসামৰিক প্ৰশাসন ব্যৱস্থাক পুনৰ সাতটা শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছিল: (১) কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসন, (২) প্ৰাদেশিক প্ৰশাসন, (৩) স্থানীয় প্ৰশাসন, (৪) পৌৰ প্ৰশাসন, (৫) ৰাজহ প্ৰণালী, (৬) বিচাৰ বা ন্যায় ব্যৱস্থা আৰু (৭) চোৰাংচোৱা ব্যৱস্থা। সামৰিক প্ৰশাসনৰ ভিতৰত তেওঁলোকৰ সুসংগঠিত সৈন্যবাহিনীটো বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। মৌৰ্য বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰজা চন্দ্ৰগুপ্তই প্ৰশাসনিক কাম-কাজ সুচাৰুৰূপে চলাবৰ বাবে গোটেই সাম্ৰাজ্যখনক কেইবাখনো প্ৰদেশত ভাগ কৰি লৈছিল। মগধ প্ৰদেশৰ শাসন তেওঁ নিজে চলাইছিল আৰু বাকী প্ৰদেশসমূহৰ দায়িত্ব ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলক অৰ্পণ কৰিছিল। প্ৰধান প্ৰদেশসমূহ আছিল— মগধ, উত্তৰাপথ (উত্তৰ-পূব সীমান্ত), পশ্চিমাপথ (অৱন্তী) আৰু দক্ষিণাপথ।
শাসন ব্যৱস্থাৰ একেবাৰে শীৰ্ষত ৰজা অৱস্থান কৰিছিল আৰু তেওঁ প্ৰজাৰ সৰ্বাংগীণ মংগলৰ বাবে সদায়েই প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ আছিল। ৰজাক দিহা-পৰামৰ্শ দিবলৈ চন্দ্ৰগুপ্তৰ এখন শক্তিশালী মন্ত্ৰী পৰিষদ আছিল, য’ত প্ৰধানমন্ত্ৰী, পুৰোহিত, সেনাপতি আৰু যুৱৰাজে স্থান পাইছিল। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰশাসন চলাবলৈ অমাত্য, অধ্যক্ষ, মহামাত্ৰ, ৰাজুক আৰু প্ৰাদেশিক আদি বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।
২৪। গাঁৱৰ মুৰব্বীজনক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ গাঁৱৰ প্ৰধান বা মুৰব্বীগৰাকীক সেই সময়ত ‘গ্ৰামিক’ বুলি আখ্যা দিয়া হৈছিল।
২৫। ‘ৰাজুক কি আছিল?
উত্তৰঃ ৰাজুক আছিল এশ্রেণীৰ বিশেষ বিষয়া, যিসকলে আইন-কানুন আৰু ৰাজহ সংগ্ৰহ বিভাগৰ যাবতীয় কাম-কাজ চোৱাচিতা কৰিছিল।
২৬। মৌৰ্যসকলৰ শাসনৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য অৱদান কি আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁলোকৰ সুসংগঠিত চোৰাংচোৱা ব্যৱস্থাটোৱেই আছিল মৌৰ্য প্ৰশাসনৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু উল্লেখযোগ্য অৱদান।
২৭। মেগাস্থিনিচৰ বিৱৰণৰ পৰা কি কি জানিব পৰা যায়?
উত্তৰঃ গ্ৰীক কটকী মেগাস্থিনিচে ৰচনা কৰা ‘ইণ্ডিকা’ নামৰ বিখ্যাত পুথিখনৰ পৰা সমসাময়িক ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰশাসন প্ৰণালী, সামৰিক ব্যৱস্থা আৰু আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থাৰ বিষয়ে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য পাব পাৰি।
