Class 8 Science Chapter 1 শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা Solutions | Sankardev Sishu Vidya Niketan | New Syllabus

অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ১ – শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা – সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)

অষ্টম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১ – শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – SVN)

অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰথম অধ্যায় ‘শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতনৰ (SVN) নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Science Chapter 1 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ (বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন) সমূহৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।

‘শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা’ নামৰ এই পাঠটিত বিভিন্ন কৃষি পদ্ধতি, খাৰিফ আৰু ৰবি শস্য, মাটি প্ৰস্তুতকৰণ, জলসিঞ্চন, শস্য চপোৱা আৰু সংৰক্ষণৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বৈজ্ঞানিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।

এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:

• কৃষি পদ্ধতি আৰু শস্য ব্যৱস্থাপনাৰ বিস্তাৰিত পৰিচয় আৰু বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ।
• ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
• মাটি প্ৰস্তুতকৰণ, সাৰ প্ৰয়োগ, জলসিঞ্চন আদিৰ দৰে ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
• নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্ন আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ সমাধান।

অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:

• শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
• ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 8 Science Notes)।
• পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
• পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।

 শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, অষ্টম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান

অধ্যায়-1                                                    অস্পিন একাডেমী

শস্য উৎপাদন আৰু ব্যৱস্থাপনা

পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ

১ । খালী ঠাই পূৰণ কৰা –

(ক) একেবিধ উদ্ভিদ এখন ঠাইত অধিক পৰিমাণে গজালে বা খেতি কৰিলে তাক ______ বোলে।

উত্তৰঃ একেবিধ উদ্ভিদ এখন ঠাইত অধিক পৰিমাণে গজালে বা খেতি কৰিলে তাক শস্য বোলে।

(খ) শস্য সিঁচাৰ আগতে মাটিডৰা ______ হয়।

উত্তৰঃ শস্য সিঁচাৰ আগতে মাটিডৰা চহোৱা হয়।

(গ) নষ্ট হোৱা বীজবোৰ পানীত ______ থাকে।

উত্তৰঃ নষ্ট হোৱা বীজবোৰ পানীত ওপঙি থাকে।

(ঘ) শস্য বৃদ্ধিৰ বাবে সূৰ্য্যৰ পোহৰ আৰু মাটিৰ পৰা ______ আৰু ______ ৰ প্রয়োজন।

উত্তৰঃ শস্য বৃদ্ধিৰ বাবে সূৰ্য্যৰ পোহৰ আৰু মাটিৰ পৰা পানী আৰু পোষক দ্ৰব্যৰ প্রয়োজন।

(ঙ) খেতি পথাৰত গজা অনাৱশ্যকীয় উদ্ভিদ সমূহক ______ বোলে।

উত্তৰঃ খেতি পথাৰত গজা অনাৱশ্যকীয় উদ্ভিদ সমূহক অপতৃণ বোলে।

(চ) শস্য চপোৱা আৰু মৰণা মৰা যন্ত্ৰটোক ______ বোলে।

উত্তৰঃ শস্য চপোৱা আৰু মৰণা মৰা যন্ত্ৰটোক কম্বাইন মেচিন বোলে।

২ । ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলোৱা।

ক’	‘খ’
(ক)ৰাসায়নিক সাৰ	(ক) শস্য চপোৱা সঁজুলি
(খ) জৈৱিক সাৰ	(খ) উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বৰ্জিত দ্ৰব্য
(গ) দলিমাৰি	(গ) গৰুৰ খাদ্য
(ঘ) কাচি	(ঘ) ধান আৰু যৱ
(ঙ) খাৰিফ শস্য	(ঙ) চপৰা ভঙা সঁজুলি
(চ) ৰবি শস্য	(চ) ইউৰিয়া আৰু ছুপাৰ ফছফেট
	(ছ) ঘেঁহু, বুট, মটৰ মাহ

উত্তৰ:

ক’	‘খ’
(ক)ৰাসায়নিক সাৰ	(চ) ইউৰিয়া আৰু চুপাৰ ফচফেট
(খ) জৈৱিক সাৰ	(খ) উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বৰ্জিত দ্রব্য
(গ) দলিমাৰি	(ঙ) চপৰা ভঙা সঁজুলি |
(ঘ) কাচি	(ঘ) কাঁচি | (ক) শস্য চপোৱা সজুলি |
(ঙ) খাৰিফ শস্য	(ঙ) খাৰিফ শস্য | (ঘ) ধান আৰু যব |
(চ) ৰবি শস্য	(ছ) ঘেঁহু, বুট, মটৰ মাহ |

৩। চমুকৈ বৰ্ণনা কৰাঃ

(ক) মাটি চহোৱা

(খ) বীজ সিঁচা

(গ) বনবাত নিৰোৱা

(ঘ) মৰণা মৰা

(ঙ) ববি শস্য

(চ) খাৰিফ শস্য

উত্তৰঃ (ক) মাটি চহোৱাঃ খেতিৰ বাবে মাটি প্ৰস্তুত কৰাটোৱেই হৈছে শস্য উৎপাদনৰ প্ৰাথমিক স্তৰ, য’ত মাটিডৰা চহাই কোমল কৰা হয়। মাটি ঢিলা হ’লে গছৰ শিপা বেছি গভীৰলৈ যোৱাৰ উপৰিও সহজে শ্বাস-প্ৰশ্বাস ল’ব পাৰে। ইয়াৰোপৰি, মাটি চহোৱাৰ ফলত তলৰ স্তৰত থকা খনিজ পদাৰ্থ আৰু অণুজীৱই সৃষ্টি কৰা পুষ্টিকৰ দ্ৰব্যসমূহ ওপৰলৈ আহে আৰু শিপাই সেইবোৰ অনায়াসে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। গতিকে, উন্নত শস্য উৎপাদনৰ স্বাৰ্থত মাটি চহাই ঢিলা কৰাটো নিতান্তই আৱশ্যক।

(খ) বীজ সিঁচাঃ মাটি প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰৱৰ্তী গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপটোৱেই হ’ল বীজ সিঁচা কাৰ্য। খেতিয়কসকলে বীজ সিঁচাৰ পূৰ্বে সদায় উচ্চ উৎপাদনশীল আৰু স্বাস্থ্যৱান বীজ বাছনি কৰাত গুৰুত্ব দিয়ে। সাধাৰণতে, বীজসমূহ পৰিষ্কাৰ, উন্নত প্ৰজাতিৰ আৰু ৰোগমুক্ত হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়। খেতিত প্ৰয়োগ কৰাৰ আগেয়ে এই উন্নত মানৰ বীজবোৰ নষ্ট বা বেয়া বীজৰ পৰা আঁতৰাই সুকীয়াকৈ বাছি উলিওৱা প্ৰয়োজন।

(গ) বনবাত নিৰোৱাঃ মূল শস্যৰ সৈতে আপোনা-আপুনি গজি উঠা অপ্ৰয়োজনীয় উদ্ভিদবোৰক অপতৃণ আখ্যা দিয়া হয় আৰু এইবোৰ উভালি পেলোৱা কাৰ্যকেই বনবাত নিৰোৱা বোলা হয়। অপতৃণবোৰে মূল শস্যৰ দৰেই সূৰ্যৰ পোহৰ, ঠাই, পানী আৰু পুষ্টিকৰ দ্ৰব্য ভাগ-বতৰা কৰে। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিত শস্যৰ স্বাভাৱিক বৃদ্ধিত ব্যাঘাত জন্মে আৰু শস্য চপোৱাতো আহুকালৰ সৃষ্টি হয়। আনকি কিছুমান অপতৃণ জীৱ-জন্তু বা মানুহৰ বাবে ক্ষতিকাৰক বা বিষাক্ত হ’ব পাৰে। মাটি চহোৱা সময়তে এইবোৰ উঘালি শুকাবলৈ দিলে মাটিৰ সৈতে মিলি পচন সাৰ হয়। অপতৃণত ফুল-ফল ধৰাৰ পূৰ্বেই গুৰিতে কাটি বা উভালি পেলোৱা উচিত। ইয়াৰ বাবে খন্তি আদি সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। তদুপৰি, মূল শস্যৰ অনিষ্ট নকৰাকৈ 2,4-D ৰ দৰে ৰাসায়নিক অপতৃণনাশক প্ৰয়োগ কৰিও ইয়াক সহজে দমন কৰিব পৰা যায়।

(ঘ) মৰণা মৰাঃ চপাই অনা শস্যৰ ঠাৰি বা গা-গছৰ পৰা গুটি বা বীজখিনি সুকীয়াকৈ উলিয়াই অনা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই মৰণা মৰা বোলা হয়। সাধাৰণতে গৰু, ম’হ নাইবা ট্ৰেক্টৰ ব্যৱহাৰ কৰি এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। বৰ্তমান সময়ত ‘কম্বাইন’ নামৰ যন্ত্ৰৰ জৰিয়তে শস্য চপোৱা আৰু মৰণা মৰা—এই দুয়োটা কাম একেলগে কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, কম মাটিৰ খেতিয়কসকলে বতাহ দিয়া যন্ত্ৰৰ সহায়ত বা ডালাৰে বতাহত উৰুৱাই পতানৰ পৰা শস্যৰ বীজখিনি পৃথক কৰে।

(ঙ) ৰবি শস্যঃ যিবোৰ শস্যৰ খেতি শীতকালত কৰা হয়, সেইবোৰক ৰবি শস্য হিচাপে জনা যায়। এই শস্যসমূহৰ খেতিৰ মূল সময়ছোৱা হৈছে অক্টোবৰ মাহৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ। ৰবি শস্যৰ উৎপাদনৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে কম পৰিমাণৰ পানীৰ আৱশ্যক হয়। ঘেঁহু, মটৰ, বুটমাহ, সৰিয়হ, তিচি আদি এনে শস্যৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। তদুপৰি, শীতকালত খেতি কৰা বিভিন্ন ধৰণৰ শাক-পাচলিসমূহকো ৰবি শস্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

(চ) খাৰিফ শস্য: বাৰিষাৰ বতৰত যিবোৰ শস্যৰ বীজ ৰোপণ কৰা হয়, সেই শস্যবোৰক খাৰিফ শস্য বুলি কোৱা হয়। আমাৰ দেশ ভাৰতত জুন মাহৰ পৰা চেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে বাৰিষা কাল বুলি ধৰা হয়। খাৰিফ শস্যৰ কেইটামান প্ৰধান উদাহৰণ হ’ল ধান, ছয়াবীন, মাকৈ, কপাহ, বাদাম আদি।

৪ । খাৰিফ ঋতুত যদি ঘেঁহু সিঁচা হয় তেতিয়া কি হ’ব?

উত্তৰ: ঘেঁহুক মূলতঃ ৰবি শস্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কাৰণ এই খেতিৰ বাবে বৰ বেছি পানীৰ দৰকাৰ নহয়। সেয়েহে, বাৰিষা বা খাৰিফ ঋতুত যদি ঘেঁহুৰ বীজ সিঁচা হয়, তেন্তে বৰষুণৰ অতিৰিক্ত পানীৰ ফলত গছবোৰ পচি যাব আৰু গোটেই খেতিডৰাই সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হ’ব।

৫ । খেতি পথাৰত সাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পর্কে চমুকৈ বর্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ গছ-গছনিৰ নিৰোগী আৰু স্বাভাৱিক বিকাশৰ বাবে মাটিত যিবোৰ পুষ্টিকৰ উপাদান যোগ কৰা হয়, তাকেই সাৰ বুলি কোৱা হয়। সাৰ প্ৰধানকৈ দুবিধ— জৈৱিক সাৰ আৰু ৰাসায়নিক সাৰ।

উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ অৰ্থে পুষ্টিকৰ দ্ৰব্যসমূহ অপৰিহাৰ্য। সাধাৰণতে এই পোষক দ্ৰব্যবোৰ শস্যই মাটিৰ পৰাই লাভ কৰে। কিন্তু একেডৰা মাটিতে এটাৰ পিছত আনটোকৈ নেৰানেপেৰাকৈ খেতি কৰি থাকিলে মাটিৰ পুষ্টিগুণ হ্ৰাস পায়। এনে অৱস্থাত মাটিত সাৰ প্ৰয়োগ কৰি খেতিয়কে হেৰুওৱা উৰ্বৰতা পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে। জৈৱিক সাৰে মাটিৰ গঠন উন্নত কৰাৰ সমান্তৰালকৈ মাটিৰ পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতাও বঢ়ায়। উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ পেলনীয়া অংশ বা বৰ্জিত পদাৰ্থৰ পৰা জৈৱিক সাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। আনহাতে, ৰাসায়নিক সাৰ হৈছে কাৰখানাত কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰস্তুত কৰা কিছুমান নিৰ্দিষ্ট পোষক দ্ৰব্যৰ সমষ্টি। মাটিত যিবিধ পুষ্টিকৰ উপাদানৰ ঘাটি থাকে, সেই অনুযায়ী সঠিক ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰয়োগ কৰিলে ভাল উৎপাদন পাব পাৰি। ইউৰিয়া, পটাছ, চুপাৰ ফছফেট, NPK, এম’নিয়াম ছালফেট আদি হ’ল কেইবিধমান পৰিচিত ৰাসায়নিক সাৰ।

৬ । পচন সাৰৰ উৎপাদন কি দৰে কৰা হয়?

উত্তৰঃ জীৱ-জন্তু আৰু গছ-গছনিৰ পেলনীয়া তথা বৰ্জিত পদাৰ্থসমূহ গেলি-পচি যি জৈৱিক সাৰৰ সৃষ্টি হয়, তাকেই পচন সাৰ আখ্যা দিয়া হয়। ইয়াক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কৃষকসকলে সাধাৰণতে মুকলি ঠাইত বা বাৰীৰ চুকত গাঁত কৰি লয় আৰু তালৈ গৰু-ম’হৰ গোবৰ, গছৰ পাত আদি পেলনীয়া বস্তুবোৰ দলিয়াই দিয়ে। তাত থকা বিভিন্ন অণুজীৱই এই পদাৰ্থবোৰৰ পচন ঘটায়। সম্পূৰ্ণৰূপে পচি যোৱাৰ পিছত এই মিশ্ৰণটোক শস্যপথাৰত জৈৱিক সাৰ হিচাপে প্ৰয়োগ কৰা হয়। এইদৰে প্ৰস্তুত কৰা পচন সাৰত হিউমাছৰ মাত্ৰা যথেষ্ট বেছি থাকে।

৭। জৈৱিক সাৰৰ লগত ৰাসায়নিক সাৰৰ প্ৰভেদ কি? বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ- জৈৱিক সাৰ আৰু ৰাসায়নিক সাৰৰ প্ৰভেদ সমূহ হ’ল-

১) জৈৱিক সাৰ প্ৰাকৃতিক ভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়, এই সাৰ প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বৰ্জিত আৰু অৱশিষ্ট দ্ৰব্য়ৰ পচন ঘটাই প্ৰস্তুত কৰা হয় আনহাতে ৰাসায়নিক সাৰ এবিধ অজৈৱিক লৱণ ।

২) জৈৱিক সাৰ ঘৰ আৰু পথাৰত প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি আনহাতে ৰাসায়নিক সাৰ কাৰখানাত প্ৰস্তুত কৰা হয়।

৩) জৈৱিক সাৰে প্ৰচুৰ পৰিমাণে হিউমাছৰ যোগান ধৰিব পাৰে, কিন্তু এই সাৰত পোষক দ্ৰব্য়সমূহ তুলনামূলকভাৱে কম পৰিমাণে থাকে আনহাতে ৰাসায়নিক সাৰে মাটিত হিউমাছ যোগান ধৰিব নোৱাৰে কিন্তু উদ্ভিদৰ পোষক দ্ৰব্য় নাইট্ৰ’জেন, ফছফৰাছ আৰু পটাছিয়াম প্ৰচুৰ পৰিমানে যোগান ধৰিব পাৰে।

৪) ৰাসায়নিক সাৰ অধিক প্ৰয়োগৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস হয় আনহাতে জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগৰ ফলত মাটিৰ কোনো ক্ষতি নহয়।

৮ । জলসিঞ্চন কি? ইয়াৰ পৰম্পৰাগত পদ্ধতি সমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ শস্যৰ সঠিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ স্বাৰ্থত নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে খেতি পথাৰত কৃত্ৰিমভাৱে পানী যোগান ধৰা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই জলসিঞ্চন বুলি কোৱা হয়। পথাৰৰ মাটিৰ প্ৰকৃতি, শস্যৰ প্ৰকাৰ আৰু ঋতু বা বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পানীৰ পৰিমাণ আৰু সময়ৰ তাৰতম্য ঘটে।

জলসিঞ্চনৰ পুৰণি বা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—

(ক) খাবৈ বা লোৰৰ পৰা পানী যোগান (কপিকল পদ্ধতি)

(খ) শিকলি পাম্প

(গ) ঢেকী পদ্ধতি

(ঘ) ৰাহাট বা ৰাইট (লিভাৰ পদ্ধতি)

৯ । পানী সংৰক্ষণ কৰা জলসিঞ্চনৰ দুটা পদ্ধতি বর্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিব পৰা আধুনিক জলসিঞ্চনৰ দুটা প্ৰধান পদ্ধতি হ’ল— (ক) পানী ছটিওৱা পদ্ধতি আৰু (খ) পানী নিগৰোৱা পদ্ধতি।

(ক) পানী ছটিওৱা পদ্ধতি: এই ব্যৱস্থাত পানী সৰবৰাহ কৰা মূল পাইপডালৰ নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত কিছুমান ঘূৰ্ণনশীল বিন্ধা থকা নলী থিয়কৈ লগোৱা থাকে। পাম্পৰ সহায়ত মূল পাইপডালত পানীৰ চাপ প্ৰয়োগ কৰিলে ওপৰত থকা ঘূৰ্ণনশীল বিন্ধাৰে পানী জোৰেৰে ওলাই আহে। ইয়াৰ ফলত খেতিডৰাত কৃত্ৰিম বৰষুণৰ দৰে পানীৰ ছিটিকনি পৰে। বিশেষকৈ অসমান খেতি পথাৰ আৰু বালিয়া মাটিৰ বাবে এই পদ্ধতিটো খুবেই ফলপ্ৰসূ।

(খ) পানী নিগৰোৱা পদ্ধতি: এই প্ৰণালীত নলীৰ সহায়ত পানী নিগৰাই টোপ টোপকৈ পোনে পোনে গছৰ শিপাত পেলোৱা হয়। সেয়েহে ইয়াক পানী নিগৰোৱা পদ্ধতি বুলি নামাংকন কৰা হৈছে। ফল-মূলৰ গছ বা বাগিচাৰ ক্ষেত্ৰত ই এক উৎকৃষ্ট উপায়। যিবোৰ অঞ্চলত পানীৰ নাটনি থাকে, তেনে শুকান ঠাইত এই পদ্ধতি বৰ উপযোগী, কাৰণ ইয়াত পানীৰ অকণো অপচয় নহয়।

১০ । একে লেথাৰিয়ে শস্যৰ উৎপাদন কৰিলে মাটিডৰাত কেনে প্ৰভাৱ পৰে বর্ণনা কৰা।

উত্তৰ: এখন নিৰ্দিষ্ট পথাৰত বিৰতি নোলোৱাকৈ ধাৰাবাহিকভাৱে এটাৰ পিছত আন এটা শস্যৰ খেতি কৰি থাকিলে মাটিৰ পুষ্টিকৰ উপাদানসমূহ ক্ৰমান্বয়ে নাইকিয়া হৈ আহে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ স্বাভাৱিক উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায় আৰু শস্যৰ উৎপাদনো আশানুৰূপ নহয়। এনে পৰিস্থিতিত মাটিৰ উৰ্বৰতা ঘূৰাই আনিবলৈ কৃষকসকলে ৰাসায়নিক বা জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হয়। অৱশ্যে, দুটা খেতিৰ মাজৰ সময়ছোৱাত মাটিডৰা চন পেলাই ৰাখি অথবা শস্যাৱৰ্তন পদ্ধতি অৱলম্বন কৰিও মাটিৰ হেৰুওৱা পুষ্টি আৰু উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।

১১ । অপতৃণ বুলিলে কি বুজা? অপতৃণৰ কি দৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি।

উত্তৰঃ মূল খেতিৰ মাজত নিজে নিজে গজি উঠা অপ্ৰয়োজনীয় উদ্ভিদসমূহকেই অপতৃণ বুলি কোৱা হয়। এইবোৰে মূল শস্যৰ পুষ্টি কাঢ়ি নি মাটিৰ গুণাগুণ হ্ৰাস কৰে।

অপতৃণ নিৰ্মূল কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ বৃদ্ধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কৃষকসকলে তলত দিয়া উপায়সমূহ অৱলম্বন কৰিব পাৰে:

(ক) বীজ ৰোপণৰ পূৰ্বে মাটি হাল বাওঁতে অপতৃণবোৰ উঘালি পেলোৱা হয়। ৰ’দত শুকাই যোৱাৰ পিছত এইবোৰ মাটিৰ লগতে মিলি পচি যায়।

(খ) অপতৃণত ফুল ফুলা বা গুটি ধৰাৰ আগে আগেই সেইবোৰক গুৰিতে কাটি বা উভালি খেতিডৰাৰ পৰা পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে।

(গ) অপতৃণনাশক ৰাসায়নিক দ্ৰব্য, যেনে- 2,4-D আদি ছটিয়াইও ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যায়। এনে ৰাসায়নিক দ্ৰব্যই মূল শস্যৰ কোনো অনিষ্ট নকৰাকৈ কেৱল অপতৃণবোৰকহে ধ্বংস কৰে।