অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ৮ – কোষৰ গঠন আৰু কার্য – সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
অষ্টম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৮ – কোষৰ গঠন আৰু কার্য সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – SVN)
অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ অষ্টম অধ্যায় ‘কোষৰ গঠন আৰু কার্য’ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ এটি পাঠ। শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতনৰ (SVN) নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Science Chapter 8 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ (বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন) সমূহৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘কোষৰ গঠন আৰু কার্য’ নামৰ এই পাঠটিত কোষৰ আৱিষ্কাৰ, কোষৰ আকৃতি আৰু আকাৰ, কোষৰ বিভিন্ন অংশ যেনে কোষকেন্দ্ৰ (Nucleus), চাইট’প্লাজম (Cytoplasm), কোষাবৰণ, আৰু লগতে উদ্ভিদ কোষ আৰু প্ৰাণী কোষৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বৈজ্ঞানিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- কোষৰ গঠন, কাৰ্য আৰু বিভিন্ন কোষ অংগানুসমূহৰ বিস্তাৰিত পৰিচয় আৰু বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী কোষৰ পাৰ্থক্য, কোষকেন্দ্ৰৰ কাৰ্য আদিৰ দৰে ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্ন আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 8 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 8 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 8 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, অষ্টম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
কোষৰ গঠন আৰু কাৰ্য
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১ । উত্তৰ দিয়াঃ
(ক) কোষ কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কোষৰ আৱিষ্কাৰক আছিল ৰবাৰ্ট হুক নামৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত ব্ৰিটিছ বিজ্ঞানী।
(খ) কোষ নামটো কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট হুকে পোনপ্ৰথমে এই অণুবীক্ষণিক গঠনটোক ‘কোষ’ (Cell) বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।
(গ) কোষৰ প্ৰধান ভাগ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ গঠনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোষক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি— প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় কোষ (Prokaryotic cell) আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয় কোষ (Eukaryotic cell)।
(ঘ) ক্র’ম’জম কি?
উত্তৰঃ প্ৰতিটো কোষৰ কোষকেন্দ্ৰৰ ভিতৰত সূতাৰ দৰে পক খাই থকা কিছুমান বিশেষ অংশ দেখা যায়, যাক ক্ৰ’ম’জ’ম বোলা হয়। এই ক্ৰ’ম’জ’মবোৰেই জিন বহন কৰে আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে পিতৃ-মাতৃৰ জিনীয় বা বংশগত বৈশিষ্ট্যসমূহ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ প্ৰৱাহিত হয়। কোষৰ বিভাজন প্ৰক্ৰিয়া চলি থকাৰ সময়তহে এই ক্ৰ’ম’জ’মসমূহ পৰিষ্কাৰকৈ দেখা পোৱা যায়।
(ঙ) কোষৰ কোনটো অংশত কোষাংগবোৰ থাকে।
উত্তৰঃ কোষৰ ভিতৰত থকা অৰ্ধজুলীয়া কোষপ্ৰৰসতেই (Cytoplasm) বিভিন্ন কোষাংগসমূহ ভাঁহি থাকে।
২ । কোষৰ অংশসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ এটা আদৰ্শ কোষৰ প্ৰধান তিনিটা অংশ হ’ল— কোষাৱৰণ (Cell membrane), কোষপ্ৰৰস (Cytoplasm) আৰু কোষকেন্দ্ৰ (Nucleus)।
৩ । ‘কোষ জীৱৰ মৌলিক গঠনগত গোট’ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বুকুত দেখা পোৱা সকলো জীৱ দেখিবলৈ বেলেগ বেলেগ যদিও, এই সকলোবোৰৰ শৰীৰৰ মূল ভেটিটো হৈছে কোষ। প্ৰতিটো জীৱৰ প্ৰতিটো অংগই অসংখ্য কোষৰ সমষ্টিৰে গঠিত। উদাহৰণস্বৰূপে, কুকুৰাৰ কণীটোৱেই হৈছে এটা একক কোষ আৰু ই ইমানেই ডাঙৰ যে আমি ইয়াক খালী চকুৰেই অনায়াসে দেখিবলৈ পাওঁ। ইয়াৰ বিপৰীতে, এমিবা বা বেক্টেৰিয়াৰ দৰে এককোষী জীৱবোৰ ইমানেই ক্ষুদ্ৰ যে সিহঁতক চাবলৈ শক্তিশালী অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন হয়। একেদৰে, উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগৰ আকৃতি আৰু কাম বেলেগ বেলেগ হ’ব পাৰে, কিন্তু সেই সকলোবোৰৰ নিৰ্মাণ কেৱল কোষেৰেই হয়। এই কাৰণেই কোষক যিকোনো জীৱৰ গঠনৰ সকলোতকৈ মৌলিক গোট হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।
৪ । প্রকেৰিঅ’ট আৰু ইউকেৰিঅ’ট কোষৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰকেৰিঅ’ট বা প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় কোষৰ কোষকেন্দ্ৰটো সুনিৰ্দিষ্ট আৰু সুসংগঠিত নহয়। এই কোষত কোষকেন্দ্ৰক আৱৰি ৰাখিবলৈ কোনো আৱৰণ নাথাকে, যাৰ ফলত কোষকেন্দ্ৰীয় পদাৰ্থবোৰ কোষপ্ৰৰসত মুকলিকৈ থাকে। সাধাৰণতে বেক্টেৰিয়া আৰু নীল-হৰিৎ শেলাইৰ দৰে এককোষী জীৱৰ দেহত এনে ধৰণৰ কোষ পোৱা যায়।
আনহাতে, ইউকেৰিঅ’ট বা সংকোষকেন্দ্ৰীয় কোষৰ কোষকেন্দ্ৰটো সুন্দৰকৈ সংগঠিত আৰু ই এখন সুনিৰ্দিষ্ট কোষকেন্দ্ৰীয় আৱৰণৰ দ্বাৰা কোষপ্ৰৰসৰ পৰা পৃথক হৈ থাকে। ইয়াৰ ভিতৰৰ উপাদানসমূহো আৱৰণেৰে সুৰক্ষিত হৈ থাকে। বেক্টেৰিয়া আৰু নীল-হৰিৎ শেলাইক বাদ দি বাকী সকলো ধৰণৰ বহুকোষী জীৱ (যেনে: উদ্ভিদ, প্ৰাণী) এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত।
৫ । প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ কোষৰ ছবি আঁকা আৰু কোষাংগসমূহ চিহ্নিত কৰা।
উত্তৰঃ
৬ । উদ্ভিদকোষ আৰু প্ৰাণীকোষৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদকোষ আৰু প্ৰাণীকোষৰ মাজত থকা প্ৰধান পাৰ্থক্যসমূহ তলত দিয়া হ’ল –
(ক) কোষাবৰণৰ বাহিৰেও উদ্ভিদকোষৰ চাৰিওফালে এখন অতিৰিক্ত আৰু কঠিন কোষবেৰ থাকে।
প্ৰাণীকোষত কেৱল কোষাবৰণহে থাকে, কোনো কোষবেৰ নাথাকে।
(খ) কোষৰ সোঁমাজত এটা ডাঙৰ ৰসধানী থকাৰ বাবে, কোষকেন্দ্ৰটো সাধাৰণতে কোষৰ এটা কাষলৈ ঠেলা খাই থাকে।
প্ৰাণীকোষত কোষকেন্দ্ৰটো ঠিক সোঁমাজতে অৱস্থান কৰে।
(গ) উদ্ভিদকোষৰ ৰসধানী আকাৰত যথেষ্ট ডাঙৰ হয়।
প্ৰাণীকোষত ৰসধানী নাথাকে, আৰু থাকিলেও সেয়া একেবাৰে সৰু সৰু হয়।
(ঘ) উদ্ভিদকোষত প্লাষ্টিড থাকে (যেনে: হৰিৎকণা)।
প্ৰাণীকোষত কোনো ধৰণৰ প্লাষ্টিড নাথাকে।
(ঙ) উদ্ভিদকোষে প্লাষ্টিডৰ সহায়ত নিজৰ আহাৰ নিজে তৈয়াৰ কৰিব পাৰে।
প্ৰাণীকোষে নিজৰ আহাৰ নিজে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে।
৭ । হৰিৎকণা কেবল উদ্ভিদৰ কোষতহে পোৱা যায়- ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ পাতৰ কোষত থকা কোষপ্ৰৰসত কিছুমান সৰু সৰু আৰু ৰঙীন উপাদান দেখা যায়, যাক প্লাষ্টিড বোলা হয়। এই প্লাষ্টিডবোৰৰ ভিতৰত যিবোৰত ‘ক্ল’ৰ’ফিল’ নামৰ সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থ থাকে, সেইবোৰক ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট বা হৰিৎকণা বুলি কোৱা হয়। এই হৰিৎকণাবোৰৰ উপস্থিতিয়েই গছৰ পাতক সেউজীয়া ৰং প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ সহায়তেই উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰ শোষণ কৰি সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াৰে নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে। পাতৰ উপৰিও কেতিয়াবা কুমলীয়া গছৰ ডালতো হৰিৎকণা পোৱা যায়। যিহেতু প্ৰাণীয়ে নিজৰ আহাৰ নিজে প্ৰস্তুত নকৰে, সেয়েহে প্ৰাণীৰ দেহত হৰিৎকণাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাথাকে আৰু ই প্ৰাণীকোষত অৱস্থিত নহয়। এই কাৰণেই প্ৰাণীৰ বৰণ সেউজীয়া নহয়।
৮ । তলত দিয়া বিষয়ৰ ওপৰত চমু টোকা লিখাঃ
(ক) কোষকেন্দ্র
(খ) কোষ প্রবস
(গ) প্লাস্টিড
(ঘ) গলগিসংঘ
(ঙ) বসধানী
উত্তৰঃ (ক) কোষকেন্দ্ৰ: প্ৰায় প্ৰতিটো জীৱকোষতে এটাকৈ কোষকেন্দ্ৰ থাকে আৰু ই কোষৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই সাধাৰণতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ আৰু কোষৰ ঠিক মাজভাগত থাকে। ইয়াক ৰং দি অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰে অতি স্পষ্টকৈ চাব পাৰি। এখন কোষকেন্দ্ৰীয় আৱৰণে ইয়াক কোষপ্ৰৰসৰ পৰা সুকীয়াকৈ ৰাখে। ইয়াৰ ভিতৰত থকা সৰু ঘূৰণীয়া অংশটোক অতিকোষকেন্দ্ৰ (Nucleolus) বোলে। লগতে ইয়াত সূতাৰ দৰে পকোৱা ক্ৰ’ম’জ’ম থাকে, যিবোৰে পিতৃ-মাতৃৰ জিনীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ সন্তানলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে। কোষকেন্দ্ৰই কোষৰ সকলো ধৰণৰ কাম-কাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, সেয়ে ইয়াক কোষৰ মগজু বুলিও কোৱা হয়। কোষকেন্দ্ৰটো নষ্ট হ’লে বা আঁতৰালে কোষৰ সকলো কাৰ্যক্ষমতা লোপ পায় আৰু শেষত কোষটোৰ মৃত্যু ঘটে।
(খ) কোষপ্ৰৰস: কোষাবৰণ আৰু কোষকেন্দ্ৰৰ মাজৰ অংশটো জেলিৰ দৰে এবিধ ডাঠ আৰু অৰ্ধজুলীয়া পদাৰ্থৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে, যাক কোষপ্ৰৰস (Cytoplasm) বোলা হয়। কোষপ্ৰৰস আৰু কোষকেন্দ্ৰক একেলগে প্ৰ’ট’প্লাজম বোলে। এই কোষপ্ৰৰসৰ মাজতেই কোষৰ সকলো ধৰণৰ কাম কৰা সৰু সৰু কোষাংগসমূহ (Organelles) ভাঁহি থাকে। মাইট’কণ্ড্ৰিয়া, গলগি সংঘ, ৰাইব’জ’ম, অন্তঃপ্ৰৰসীয় জালিকা আদি হ’ল কেইবিধমান প্ৰধান কোষাংগ। ইয়াৰ বাহিৰেও ইয়াত বহুতো প্ৰয়োজনীয় দ্ৰব্য সঞ্চিত হৈ থাকে।
(গ) প্লাষ্টিড: উদ্ভিদৰ পাতৰ কোষপ্ৰৰসত সিঁচৰতি হৈ থকা সৰু সৰু ৰঙীন গঠনবোৰকেই প্লাষ্টিড বোলে। এইবোৰ বিভিন্ন ৰঙৰ হ’ব পাৰে। যিবোৰ প্লাষ্টিডত ক্ল’ৰ’ফিল নামৰ সেউজীয়া ৰঞ্জক থাকে, তাক ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট বা হৰিৎকণা বোলে আৰু ইয়াৰ বাবেই পাতৰ ৰং সেউজীয়া হয়। সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ এই ক্ল’ৰ’প্লাষ্টৰ ভূমিকা অপৰিহাৰ্য। পাতৰ বাহিৰেও গছৰ ফুলৰ পাহি, ফল, শিপা আদিত অন্য ৰঙৰ বা একেবাৰে ৰং নথকা (বৰ্ণহীন) প্লাষ্টিড পোৱা যায়।
(ঘ) গলগিসংঘঃ ১৮৯৮ চনত কেমিল’ গলগি নামৰ বিজ্ঞানীজনে সৰ্বপ্ৰথমে কোষকেন্দ্ৰৰ ওচৰত জালৰ দৰে এই কোষাংগবিধ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ সন্মানতে ইয়াক ‘গলগি সংঘ’ নাম দিয়া হয়। এই কোষাংগবিধ দেখিবলৈ চেপেটা আৰু থালৰ দৰে, যিবোৰ এটাৰ ওপৰত আনটো জাপি থোৱাৰ দৰে থাকে। কোষৰ ভিতৰত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন প্ৰটিন অণুৰ ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন আৰু পৰিবহণৰ কাম এই গলগি সংঘতে সম্পন্ন হয়।
(ঙ) ৰসধানী: ৰসধানী (Vacuole) হৈছে কোষপ্ৰৰসত থকা এখন আৱৰণেৰে আগুৰা এটা বিশেষ গহ্বৰ। এই ৰসধানীৰ ভিতৰত পানী, কোষৰস, বৰ্জিত পদাৰ্থ আৰু কোষৰ বাবে অপ্ৰয়োজনীয় অৰ্ধজুলীয়া দ্ৰব্য জমা হৈ থাকে। ৰসধানীক আৱৰি ৰখা আৱৰণখনক ‘ট’ন’প্লাষ্ট’ বোলা হয়। উদ্ভিদকোষৰ ক্ষেত্ৰত ৰসধানীবোৰ যথেষ্ট ডাঙৰ হয় আৰু ই কোষৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ ঠাই দখল কৰিব পাৰে। আনহাতে, প্ৰাণীকোষত ৰসধানীৰ উপস্থিতি নিচেই কম আৰু থাকিলেও সেয়া আকাৰত তেনেই সৰু হয়।
৯ । তলৰ উক্তিবোৰ সত্য নে অসত্য উল্লেখ কৰা।
(ক) এককোষী জীৱৰ দেহত এটাহে কোষ থাকে।
উত্তৰঃ সত্য।
(খ) এটা জীৱৰ মৌলিক জীৱিত গোট হ’ল অংগ।
উত্তৰঃ অসত্য।
(গ) এমিবাৰ আকৃতি অনিয়মীয়া।
উত্তৰঃ সত্য।
(ঘ) পেশীকোষবোৰ শাখাযুক্ত।
উত্তৰঃ অসত্য।
