অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – প্ৰাণীৰ প্ৰজনন – সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
অষ্টম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – প্ৰাণীৰ প্ৰজনন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – SVN)
অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ নৱম অধ্যায় ‘প্ৰাণীৰ প্ৰজনন’ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ এটি পাঠ। শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতনৰ (SVN) নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Science Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ (বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন) সমূহৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘প্ৰাণীৰ প্ৰজনন’ নামৰ এই পাঠটিত প্ৰজননৰ প্ৰয়োজনীয়তা, প্ৰজননৰ প্ৰকাৰ (যৌন আৰু অযৌন প্ৰজনন), মানুহৰ প্ৰজনন তন্ত্ৰ, নিষেচন (অন্তঃ আৰু বহিঃ নিষেচন), আৰু ভ্ৰূণৰ বিকাশৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বৈজ্ঞানিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- প্ৰাণীৰ যৌন আৰু অযৌন প্ৰজনন, নিষেচন প্ৰক্ৰিয়া আৰু মানৱ প্ৰজনন অংগসমূহৰ বিস্তাৰিত পৰিচয় আৰু বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- যৌন আৰু অযৌন প্ৰজননৰ পাৰ্থক্য, ভ্ৰূণৰ বিকাশ আদিৰ দৰে ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্ন আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 8 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 8 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 8 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, অষ্টম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
প্ৰাণীৰ প্ৰজনন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১ । জীৱৰ প্ৰজননৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰজনন হৈছে এনে এক জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ জৰিয়তে জীৱই নিজৰ নিচিনা নতুন প্ৰজন্মৰ সৃষ্টি কৰি বংশবিস্তাৰ কৰে। পৃথিৱীত কোনো এটা প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব আৰু ধাৰাবাহিকতা বৰ্তাই ৰাখিবলৈ হ’লে প্ৰজনন অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰজননৰ জৰিয়তে বংশবৃদ্ধি হোৱাৰ বাবেই আমি আমাৰ চাৰিওফালে ইমানবোৰ জীৱ দেখিবলৈ পাওঁ। ধৰি লোৱা হওক, যদি কোনো বিশেষ প্ৰজাতিৰ জীৱই প্ৰজনন কৰিবলৈ এৰি দিয়ে, তেন্তে এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ মূৰত সেই গোটেই প্ৰজাতিটোৱেই পৃথিৱীৰ বুকুৰ পৰা চিৰদিনৰ বাবে নিচিহ্ন হৈ যাব।
পৰিৱেশত আমি একে প্ৰজাতিৰে অন্তৰ্ভুক্ত অসংখ্য জীৱ দেখোঁ। যেতিয়া একেটা প্ৰজাতিৰ দুটা জীৱৰ মাজত প্ৰজনন ঘটে, তেতিয়া সিহঁতে নিজৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা নতুন জীৱৰ জন্ম দিয়ে। অৱশ্যে, জীৱৰ দেহৰ গঠন আৰু প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি প্ৰজননৰ পদ্ধতি ভিন্ন হ’ব পাৰে। কিছুমান ক্ষুদ্ৰ জীৱই অযৌন প্ৰথাৰে, অৰ্থাৎ দ্বি-বিভাজন, মুকুলন বা আংগিক বিস্তাৰণ আদিৰ যোগেদি বংশবৃদ্ধি কৰে। আনহাতে, মানুহ বা অন্যান্য উন্নত জীৱৰ ক্ষেত্ৰত যৌন প্ৰজনন দেখা যায়, য’ত দুটা ভিন্ন লিংগৰ (পুৰুষ আৰু স্ত্ৰী) জীৱৰ মিলনৰ পৰা নতুন প্ৰজন্মৰ সৃষ্টি হয়। সামগ্ৰিকভাৱে, প্ৰজনন প্ৰথা যিয়েই নহওক কিয়, জীৱজগতৰ বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যত নিৰ্ভৰ কৰে কেৱল প্ৰজননৰ ওপৰতেই।
২ । মানুহৰ নিষেচনৰ প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ ক্ষেত্ৰত পুৰুষ আৰু স্ত্ৰীৰ জনন অংগসমূহ সম্পূৰ্ণ বেলেগ বেলেগ হয়। পুৰুষৰ জনন তন্ত্ৰত এযোৰ শুক্ৰাশয়, এযোৰ শুক্ৰবাহী নলী আৰু এটা লিংগ থাকে। শুক্ৰাশয়ৰ প্ৰধান কাম হ’ল পুংজনন কোষ অৰ্থাৎ শুক্ৰাণু উৎপন্ন কৰা। ই একেবাৰতে কোটি কোটি শুক্ৰাণুৰ সৃষ্টি কৰে।
আনহাতে, স্ত্ৰীৰ জনন তন্ত্ৰ এযোৰ ডিম্বাশয়, এযোৰ ডিম্ববাহী নলী আৰু এটা জৰায়ুৰে গঠিত। ডিম্বাশয়ে স্ত্ৰীজনন কোষ বা ডিম্বাণুৰ সৃষ্টি কৰে। সাধাৰণতে প্ৰতি মাহে যিকোনো এটা ডিম্বাশয়ৰ পৰা এটা পূৰ্ণাংগ ডিম্বাণু নিৰ্গত হৈ ডিম্ববাহী নলীলৈ আহে।
মানুহৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াটো আৰম্ভ হয় শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনৰ জৰিয়তে। পুৰুষৰ শুক্ৰাণুবোৰ গৈ যেতিয়া স্ত্ৰীৰ ডিম্বাণুটোৰ ওচৰ পায়গৈ, তেতিয়া তাৰে এটা শুক্ৰাণু ডিম্বাণুটোৰ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু তাৰ সৈতে একত্ৰিত হয়। পুংজনন কোষ (শুক্ৰাণু) আৰু স্ত্ৰীজনন কোষৰ (ডিম্বাণু) এই মিলন প্ৰক্ৰিয়াটোকেই নিষেচন বোলা হয়। নিষেচনৰ সময়ত শুক্ৰাণুৰ কোষকেন্দ্ৰ আৰু ডিম্বাণুৰ কোষকেন্দ্ৰ দুটা লগ হৈ এটা মাত্ৰ নতুন কোষকেন্দ্ৰৰ গঠন কৰে। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিত যিটো নতুন কোষৰ জন্ম হয়, তাক নিষেচিত ডিম্বাণু বা যোজন কোষ (Zygote) বুলি কোৱা হয়। এই যোজন কোষটোৱেই ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি আৰু বিকশিত হৈ এটা নতুন মানৱ শিশুলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। যিহেতু এই প্ৰক্ৰিয়াত দুটা ভিন্ন লিংগৰ জনন কোষৰ মিলন ঘটে, সেয়েহে ইয়াক যৌন প্ৰজনন বোলা হয়।
গতিকে আমি ক’ব পাৰোঁ যে নিষেচনৰ জৰিয়তে মাতৃৰ ডিম্বাণু আৰু পিতৃৰ শুক্ৰাণুৰ মিলন ঘটে। ইয়াৰ বাবেই জন্ম হোৱা নতুন শিশুটিয়ে পিতৃ আৰু মাতৃ— দুয়োৰে পৰা কিছুমান জিনীয় চৰিত্ৰ বা গুণ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰে।
৩ । শুদ্ধ উত্তৰ বাচি উলিওৱা।
(ক) আভ্যন্তৰীণ নিষেচন সম্পন্ন হয়—
(১) স্ত্ৰীৰ দেহৰ বাহিৰত
(২) স্ত্ৰীৰ দেহত
(৩) পুং দেহত
(৪) পুং দেহৰ বাহিৰত
উত্তৰঃ (২) স্ত্ৰীৰ দেহত।
(খ) এটা লালুকী প্রাপ্তবয়স্ক ভেকুলী এটালৈ বিকশিত হোৱা প্রক্রিয়াটো হৈছে—
(১) নিষেচন
(২) কায়ান্তৰণ
(৩) সংস্থাপন
(৪) মুকুলন
উত্তৰঃ (২) কায়ান্তৰণ।
৪ । শুদ্ধ নে অশুদ্ধ চিহ্নিত কৰা।
(ক) ডিম্বজ প্রাণীয়ে পোৱালী জন্ম দিয়ে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(খ) শুক্রাণু এটা একক কোষ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(গ) ভেকুলীত বাহ্যিক নিষেচন সম্পন্ন হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঘ) যোজন কোষৰ পৰা মানুহৰ বিকাশ হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) নিষেচনৰ ফলত যোজনকোষৰ গঠন হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬ । যোজন কোষ আৰু গৰ্ভভ্রূণৰ দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ যোজন কোষ আৰু গৰ্ভভ্ৰূণৰ মাজত থকা প্ৰধান দুটা পাৰ্থক্য হ’ল-
(ক) এটা শুক্ৰাণু আৰু এটা ডিম্বাণুৰ মিলন বা নিষেচনৰ ফলত যোজন কোষৰ সৃষ্টি হয়। ই কেৱল এটা মাত্ৰ কোষেৰে গঠিত।
যোজন কোষটো বাৰে বাৰে বিভাজিত হৈ গৰ্ভভ্ৰূণৰ সৃষ্টি কৰে। ভ্ৰূণৰ এই অৱস্থাত শিশুটিৰ দেহৰ বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগসমূহ চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।
(খ) যোজন কোষৰ সৃষ্টি সাধাৰণতে ডিম্ববাহী নলীত হয়।
গৰ্ভভ্ৰূণৰ বিকাশ মাতৃৰ জৰায়ুৰ বেৰত সংস্থাপিত হৈ সম্পন্ন হয়।
৭ । অযৌন প্রজননৰ সংজ্ঞা লিখা। প্ৰাণীৰ দুটা অযৌন প্রজননৰ পদ্ধতি বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ অযৌন প্রজনন: যি প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত পুৰুষ আৰু স্ত্ৰীৰ নিষেচনৰ প্ৰয়োজন নহয়, বৰং কেৱল এজন পিতৃ বা মাতৃৰ দেহৰ পৰাই নতুন জীৱৰ সৃষ্টি হয়, তাক অযৌন প্ৰজনন বুলি কোৱা হয়।
প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যোৱা দুটা প্ৰধান অযৌন প্ৰজনন পদ্ধতি তলত বৰ্ণনা কৰা হ’ল:
(ক) মুকুলন: হাইড্ৰাৰ দৰে প্ৰাণীৰ দেহত এই পদ্ধতি দেখা যায়। প্ৰাপ্তবয়স্ক হাইড্ৰাৰ গাত এটা বা ততোধিক সৰু সৰু টেমুনা বা গাঁঠিৰ দৰে অংশ ওলায়। এইবোৰক মুকুল বোলা হয়। এই মুকুলবোৰ ক্ৰমান্বয়ে ডাঙৰ হৈ একোটা পূৰ্ণাংগ শিশু হাইড্ৰালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু শেষত মাতৃদেহৰ পৰা এৰাই গৈ স্বাধীনভাৱে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। যিহেতু ইয়াত মুকুলৰ পৰা নতুন জীৱৰ সৃষ্টি হয়, সেয়েহে এই প্ৰক্ৰিয়াটোক মুকুলন বোলা হয়।
(খ) দ্বি-বিভাজন: যি অযৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত এটা পূৰ্ণাংগ জীৱৰ শৰীৰটো দুটা সমান ভাগত বিভক্ত হৈ দুটা নতুন জীৱৰ জন্ম দিয়ে, তাক দ্বি-বিভাজন বোলে। এককোষী জীৱ এমিবাই এই পদ্ধতিৰে বংশবিস্তাৰ কৰে। এমিবাৰ প্ৰজনন আৰম্ভ হয় ইয়াৰ কোষকেন্দ্ৰটোৰ বিভাজনৰ জৰিয়তে। কোষকেন্দ্ৰটো দুটা ভাগত বিভক্ত হোৱাৰ লগে লগে এমিবাৰ গোটেই কোষটোৱেই দুভাগত ভগ্ন হৈ পৰে আৰু দুয়োটা অংশই একোটাকৈ কোষকেন্দ্ৰ লাভ কৰে। এইদৰে এটা মাতৃ এমিবাৰ পৰা দুটা নতুন অপত্য এমিবাৰ সৃষ্টি হয়।
৮ । কোনটো স্ত্রীজনন অংগত ভ্রূণ সংস্থাপিত হয়?
উত্তৰঃ স্ত্ৰীজনন তন্ত্ৰৰ জৰায়ুত ভ্ৰূণ সংস্থাপিত হৈ তাতেই ইয়াৰ পূৰ্ণাংগ বিকাশ ঘটে।
৯ । কায়ান্তৰণ কি? উদাহৰণ দিয়া?
উত্তৰঃ পলু বা লালুকীৰ দৰে প্ৰাথমিক অৱস্থাৰ পৰা পৰ্যায়ক্ৰমে বিভিন্ন শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈ এটা পূৰ্ণাংগ আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই কায়ান্তৰণ বোলে।
উদাহৰণস্বৰূপে, ভেকুলীৰ জীৱন-চক্ৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে আমি দেখোঁ যে কণীৰ পৰা প্ৰথমতে লালুকীৰ জন্ম হয়। এই লালুকী দেখিবলৈ একেবাৰে মাছৰ দৰে হয় আৰু ই ভেকুলীৰ সৈতে অকণো নিমிலே। পাছলৈ এই লালুকীটোৱে কায়ান্তৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰে ডাল-পাত মেলি এটা পূৰ্ণাংগ ভেকুলীৰ ৰূপ লয়। অৰ্থাৎ ভেকুলীৰ জীৱনত প্ৰধানকৈ তিনিটা অৱস্থা থাকে— কণী→ লালুকী → প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেকুলী। ঠিক একেদৰে পাট পলুৰ জীৱন-চক্ৰতো কণী → পলু → লেটা → প্ৰাপ্তবয়স্ক পখিলা— এনেদৰে চাৰিটা অৱস্থাৰ মাজেৰে কায়ান্তৰণ ঘটে।
১০ । আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক নিষেচনৰ পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক নিষেচনৰ প্ৰধান পাৰ্থক্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
(ক) আভ্যন্তৰীণ নিষেচন প্ৰক্ৰিয়াত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলন স্ত্ৰীৰ শৰীৰৰ ভিতৰত সম্পন্ন হয় (যেনে: মানুহ, গৰু, কুকুৰ)। আনহাতে, বাহ্যিক নিষেচনৰ ক্ষেত্ৰত এই মিলন স্ত্ৰীৰ শৰীৰৰ বাহিৰত অৰ্থাৎ সাধাৰণতে পানীৰ মাজত সংঘটিত হয় (যেনে: মাছ, ভেকুলী)।
(খ) আভ্যন্তৰীণ নিষেচনত নিষেচিত ডিম্বাণু বা ভ্ৰূণৰ বিকাশ মাতৃদেহৰ জৰায়ুৰ ভিতৰত নিৰাপদে হয়। কিন্তু বাহ্যিক নিষেচন ঘটা প্ৰাণীবোৰৰ ক্ষেত্ৰত ভ্ৰূণৰ বিকাশ মাতৃদেহৰ পৰা বাহিৰত, প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত হয়।
১১ । খালী ঠাই পূৰ কৰাঃ
(ক) এটা প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিবলৈ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ______ বোলে।
উত্তৰঃ এটা প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিবলৈ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰজনন বোলে।
(খ) এমিবাই ______ দ্বাৰা প্ৰজনন কৰে।
উত্তৰঃ এমিবাই দ্বি-বিভাজনৰ দ্বাৰা প্ৰজনন কৰে।
(গ) হাইড্ৰাই ______ দ্বাৰা প্ৰজনন কৰে।
উত্তৰঃ হাইড্ৰাই মুকুলনৰ দ্বাৰা প্ৰজনন কৰে।
(ঘ) পোৱালী জন্ম দিয়া প্ৰাণীক ______ বোলে।
উত্তৰঃ পোৱালী জন্ম দিয়া প্ৰাণীক জৰায়ুজ প্ৰাণী বোলে।
(ঙ) ডিম্বাণু আৰু শুক্ৰাণুৰ সংযোজনক ______ বোলে।
উত্তৰঃ ডিম্বাণু আৰু শুক্ৰাণুৰ সংযোজনক নিষেচন বোলে।
