অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ১৩ – শব্দ – সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
অষ্টম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১৩ – শব্দ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – SVN)
অষ্টম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায় ‘শব্দ’ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ এটি পাঠ। শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতনৰ (SVN) নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 8 Science Chapter 13 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ (বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন) সমূহৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘শব্দ’ নামৰ এই পাঠটিত বস্তুৰ কম্পনৰ দ্বাৰা শব্দৰ সৃষ্টি, শব্দ সঞ্চাৰণৰ মাধ্যম (কঠিন, জুলীয়া আৰু গেছীয়), মানুহৰ কাণৰ গঠন আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী, শব্দৰ প্ৰাবল্য আৰু তীক্ষ্ণতা, কম্পনাংক, লগতে শব্দ প্ৰদূষণৰ কাৰণ আৰু ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায়সমূহৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল বৈজ্ঞানিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- শব্দৰ সৃষ্টি, মাধ্যমৰ আৱশ্যকতা আৰু মানুহৰ শ্ৰৱণেন্দ্ৰিয়ৰ বিস্তাৰিত পৰিচয় আৰু বৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- শব্দ প্ৰদূষণৰ কাৰণ, ইয়াৰ প্ৰভাৱ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায় আদিৰ দৰে ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্ন আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 8 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 8 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 8 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, অষ্টম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
শব্দ
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১ । কম্পনে শব্দ সৃষ্টি কৰে। এটা উদাহৰণৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ যিকোনো বস্তু কঁপি থাকিলে বা কম্পনৰ সৃষ্টি হ’লেহে তাৰ পৰা শব্দ নিৰ্গত হয়।
ইয়াক এটা সৰু পৰীক্ষাৰ সহায়ত বুজিব পাৰি – এডাল সুৰ-শলাকা (Tuning fork) লোৱা হ’ল। এতিয়া শলাকাডালৰ বাহু এটাত ৰবৰৰ পেড বা আন টান বস্তুৰে আঘাত কৰা হ’ল। লগে লগে শলাকাডাল কাণৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ লগে লগে এটা গুণ-গুণ শব্দ শুনা পোৱা যাব আৰু শলাকাডাল চুই চালে ই কঁপি থকা অনুভৱ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ পৰাই প্ৰমাণ হয় যে কম্পনৰ ফলতেই শব্দৰ উৎপত্তি হয়।
২ । অতি শব্দ আৰু অবশ্রাব্য শব্দ কি কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ শব্দৰ কম্পনাংক ২০,০০০ হাৰ্টজতকৈ (20,000 Hz) বেছি, সেইবোৰক অতিশব্দ (Ultrasonic sound) বোলা হয়।
আনহাতে, যিবোৰ শব্দৰ কম্পনাংক ২০ হাৰ্টজতকৈ (20 Hz) কম, তেনে শব্দক অৱশ্ৰাব্য শব্দ বা অৱশব্দ (Infrasonic sound) বোলা হয়। মানুহে এই দুয়োবিধ শব্দই শুনিবলৈ নাপায়।
৩ । এক হার্টজ কাক বোলে?
উত্তৰঃ হাৰ্টজ (Hz) হৈছে কম্পনাংক জোখাৰ একক। কোনো এটা কঁপি থকা বস্তুৱে যদি এক ছেকেণ্ডত মাত্ৰ এবাৰহে কম্পন সম্পূৰ্ণ কৰে, তেন্তে তাৰ কম্পনাংকক এক হাৰ্টজ (1 Hz) বুলি কোৱা হয়।
৪ । মানুহৰ বাবে শব্দ প্রদূষণ কিয় অপকাৰী ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ শব্দ প্ৰদূষণে মানুহৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত গভীৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অনিদ্ৰা (টোপনি ক্ষতি হোৱা), উচ্চ ৰক্তচাপ, মানসিক উৎকণ্ঠা, মূৰৰ কামোৰণি আদিৰ দৰে নানা ধৰণৰ সমস্যাই দেখা দিব পাৰে। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তিয়ে যদি দীৰ্ঘসময় ধৰি অনবৰতে অতি উচ্চ স্বৰৰ শব্দ শুনিবলগীয়া হয়, তেন্তে তেওঁৰ শ্ৰৱণ শক্তি আংশিক বা সম্পূৰ্ণৰূপে চিৰদিনৰ বাবে নষ্ট হৈ যোৱাৰো ভয় থাকে।
৫ । বিজুলী পোহৰ দেখাৰ অলপ পিছতহে ঢেৰেকণিৰ শব্দ শুনা যায় কিয়?
উত্তৰঃ বায়ুত শব্দৰ বেগতকৈ পোহৰৰ বেগ বহু হাজাৰ গুণে বেছি। (পোহৰৰ বেগ প্ৰায় ৩,০০,০০০ কি.মি./ছেকেণ্ড আৰু শব্দৰ বেগ প্ৰায় ৩৩০ মিটাৰ/ছেকেণ্ড)। যিহেতু পোহৰ অতি দ্ৰুতগতিত আহে, সেয়েহে আকাশত বিজুলী মাৰিলে আমি পোহৰটো লগে লগে দেখিবলৈ পাওঁ, কিন্তু শব্দ আহি আমাৰ কাণ পোৱালৈ অলপ সময় লাগে বাবে ঢেৰেকণিৰ শব্দটো আমি অলপ পলমকৈহে শুনোঁ।
৬ । শব্দ ভালদৰে প্ৰতিফলিত কৰিব পৰা দুবিধ পদাৰ্থৰ আৰু শব্দ ভালদৰে প্রতিফলন নকৰা দুবিধ পদাৰ্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ শব্দ ভালদৰে প্ৰতিফলিত কৰিব পৰা (Sound reflecting) দুবিধ পদাৰ্থ হ’ল- ধাতুৰ পাত আৰু প্লাইউড।
শব্দ ভালদৰে প্ৰতিফলন নকৰা অৰ্থাৎ শব্দ শোষণ কৰিব পৰা (Sound absorbing) দুবিধ পদাৰ্থ হ’ল- ডাঠ কাপোৰ আৰু থাৰ্ম’ক’ল।
৭ । ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহত শব্দৰ প্ৰতিফলন হ’লে কি অসুবিধা হ’ব?
উত্তৰঃ ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহ বা হলঘৰবোৰত শব্দৰ উৎসৰ (যেনে: স্পীকাৰ বা মানুহৰ মাত) পৰা পোনে পোনে অহা শব্দ আৰু প্ৰেক্ষাগৃহৰ বেৰ বা চালত খুন্দা খাই প্ৰতিফলিত হৈ অহা শব্দৰ মাজত সামান্য সময়ৰ ব্যৱধান থাকে। ইয়াৰ ফলত মূল শব্দটোৰ লগে লগে তাৰ প্ৰতিধ্বনিৰো সৃষ্টি হয় আৰু দৰ্শক বা শ্ৰোতাই কথাখিনি স্পষ্টকৈ শুনিবলৈ বা বুজি পাবলৈ অসুবিধা পায়।
৮ । ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহত শব্দৰ প্ৰতিফলন দূৰ কৰিবলৈ কি ব্যৱস্থা কৰা হয়?
উত্তৰঃ ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহবোৰত শব্দৰ অবাঞ্চিত প্ৰতিফলন বা প্ৰতিধ্বনি ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াৰ বেৰ আৰু চালবোৰত শব্দ শোষণ কৰিব পৰা বিশেষ পদাৰ্থৰ (যেনে: ফাইবাৰ ব’ৰ্ড, থাৰ্ম’ক’ল বা ডাঠ পৰ্দা) আৱৰণ লগোৱা হয়। এইবোৰে শব্দক শোষণ কৰি লয় আৰু প্ৰতিফলন হ্ৰাস কৰি শব্দৰ মানদণ্ড উন্নত কৰে।
৯। A. শুদ্ধ উত্তৰটো বাচি উলিওৱাঃ
(ক) শব্দ সঞ্চাৰিত হ’ব পৰা মাধ্যম হৈছে
(১) একমাত্র গেছ
(২) গোটা পদার্থ মাত্র
(৩) একমাত্র জুলীয়া পদার্থ
(৪) গোটা, জুলীয়া আৰু গেছীয় পদার্থ।
উত্তৰঃ (৪) গোটা, জুলীয়া আৰু গেছীয় পদার্থ।
(খ) পানীত শব্দৰ বেগ
(১) 1200 মি./ছে.
(২) 1300 মি./ছে.
(৩) 1400 মি./ছে.
(৪) 1450 মি./ছে.
উত্তৰঃ (৩) 1400 মি./ছে. (সাধাৰণতে পানীত শব্দৰ বেগ প্ৰায় ১৪০০ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড)।
(গ) মানুহৰ শ্রাব্য কম্পানাংকৰ পৰিসৰ –
(১) 20 – 20,000 হার্টজ
(২) 200 – 200,000 হার্টজ
(৩) 20 – 20,000 হার্টজ
(৪) 20 – 200,000 হার্টজ
উত্তৰঃ (৩) 20 – 20,000 হার্টজ।
(ঘ) কাৰ মাত কম কম্পনাংকৰ হ’ব –
(১) কেঁচুৱা ছোৱালী
(২) কেঁচুৱা ল’ৰা
(৩) পুৰুষ
(৪) মহিলা।
উত্তৰঃ (৩) পুৰুষ। (পুৰুষৰ মাত সাধাৰণতে গধুৰ বাবে ইয়াৰ কম্পনাংক কম হয়)।
৯। B. শুদ্ধ অশুদ্ধ নির্ণয় কৰা
(ক) বাদুলিয়ে সৃষ্টি কৰা শব্দ মানুহে শুনে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(খ) চন্দ্র পৃষ্ঠতো দুজন মানুহে কথা পাতিব পাৰিব।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(গ) সকলো বস্তুবে কম বেছি পৰিমাণে শব্দ প্রতিফলিন কৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঘ) বায়ুশূন্য স্থানত শব্দ সঞ্চাৰিত হ’ব নোৱাৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) শব্দ প্রদূষণে শ্রবণ বিসংগতি সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৯। C. উপযুক্ত শব্দৰ সহায়ত খালী ঠাই পূৰ কৰাঃ
(ক) কম্পনাংকৰ একক হৈছে ______।
উত্তৰঃ কম্পনাংকৰ একক হৈছে হাৰ্টজ।
(খ) শব্দৰ বেগতকৈ ______ বেগ বেছি।
উত্তৰঃ শব্দৰ বেগতকৈ পোহৰৰ বেগ বেছি।
(গ) বাদুলিয়ে উচ্চ ______ অতি শব্দ নির্গত কৰে।
উত্তৰঃ বাদুলিয়ে উচ্চ কম্পনাংকৰ অতি শব্দ নির্গত কৰে।
(ঘ) আমি ______ শব্দ শুনো।
উত্তৰঃ আমি কাণেৰে শব্দ শুনো।
(ঙ) গৰম বায়ুত শব্দৰ বেগ ______।
উত্তৰঃ গৰম বায়ুত শব্দৰ বেগ বেছি।
৯। D. (ক) জুলীয়া পদাৰ্থৰ মাজেদি শব্দ সঞ্চাৰিত হোৱাৰ এটা পৰীক্ষা বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ জুলীয়া পদাৰ্থৰ (পানীৰ) মাজেৰেও যে শব্দ যাব পাৰে, সেয়া তলৰ পৰীক্ষাটোৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰিব পাৰি:
এটা বাল্টি পৰিষ্কাৰ পানীৰে পূৰ কৰি লোৱা হ’ল। এখন হাতত এটা সৰু টিলিঙা বা ঘণ্টা লৈ পানীৰ মাজলৈ সুমুৱাই দিয়া হ’ল আৰু তাক বজোৱা হ’ল (সাৱধান হ’ব লাগে যাতে টিলিঙাটো বাল্টিৰ গাত নালাগে)। এতিয়া এখন কাণ পানীৰ পৃষ্ঠত (পানী নোসোমোৱাকৈ) থৈ দিলে পানীৰ ভিতৰত বাজি থকা টিলিঙাটোৰ শব্দ স্পষ্টকৈ শুনিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ পৰাই প্ৰমাণ হয় যে শব্দ পানী বা জুলীয়া পদাৰ্থৰ মাজেৰেও সঞ্চাৰিত হ’ব পাৰে।
(খ) মাধ্যম নহ’লে শব্দ সঞ্চাৰিত হ’ব নোৱাৰে তাকে প্রতিপন্ন কৰিবলৈ এটা পৰীক্ষা বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ শব্দ সঞ্চাৰিত হ’বলৈ যে মাধ্যমৰ (যেনে: বায়ু) আৱশ্যক, সেয়া বেল-জাৰৰ পৰীক্ষা এটাৰে প্ৰতিপন্ন কৰিব পাৰি:
বায়ুৰুদ্ধ কৰিব পৰা এটা কাঁচৰ পাত্ৰৰ (Bell jar) ভিতৰত এটা বৈদ্যুতিক কলিং বেল বা টেবুল ঘড়ী ৰখা হ’ল। ঘড়ীটো বাজি থকা অৱস্থাত বাহিৰৰ পৰা তাৰ শব্দ স্পষ্টকৈ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এতিয়া এটা ভেকুৱাম পাম্পৰ (Vacuum pump) সহায়ত পাত্ৰটোৰ ভিতৰত থকা বায়ুখিনি লাহে লাহে উলিয়াই আনিবলৈ ধৰিলে দেখা যাব যে ঘড়ীটোৰ শব্দ ক্ৰমান্বয়ে ক্ষীণ হৈ আহিছে। যেতিয়া পাত্ৰটোৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ বায়ুশূন্য (Vacuum) অৱস্থাৰ সৃষ্টি হ’ব, তেতিয়া ঘড়ীটো বাজি থাকিলেও বাহিৰলৈ কোনো শব্দ ওলাই নাহিব আৰু আমি একো শুনিবলৈ নাপাম। ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হয় যে শব্দ সঞ্চাৰণৰ বাবে মাধ্যমৰ অতিকৈ প্ৰয়োজন আৰু বায়ুশূন্য অৱস্থাৰ মাজেৰে শব্দ কেতিয়াও পাৰ হৈ যাব নোৱাৰে।
(গ) সাগৰত ভাহি থকা জাহাজ এখনৰ পৰা পানীৰ তললৈ পঠিওৱা এটা শব্দ দুই ছেকেণ্ড পিছত জাহাজলৈ প্রতিফলিত হৈ আহিল। সেই ঠাইত সাগৰৰ গভীৰতা কিমান?
উত্তৰঃ দিয়া আছে,
পানীত শব্দৰ বেগ = ১৪০০ মিটাৰ/ছেকেণ্ড
শব্দ গৈ ঘূৰি আহোঁতে লগা মুঠ সময় = ২ ছেকেণ্ড
যিহেতু শব্দটোৱে সাগৰৰ তলিৰ গভীৰতালৈ গৈ আকৌ ঘূৰি আহিছে, গতিকে শব্দই অতিক্ৰম কৰা মুঠ দূৰত্ব = ২ \সময় সাগৰৰ গভীৰতা।
আমি জানো যে, দূৰত্ব = বেগ \ সময়
অৰ্থাৎ, ২ \times সাগৰৰ গভীৰতা = ১৪০০ মি./ছে.
বা, ২ \times সাগৰৰ গভীৰতা = ২৮০০ মিটাৰ
গতিকে, সাগৰৰ গভীৰতা = ২৮০০ / ২ মিটাৰ
= ১৪০০ মিটাৰ।
অৰ্থাৎ সেই ঠাইত সাগৰৰ গভীৰতা হ’ব ১৪০০ মিটাৰ।
(ঘ) 1/15 ছেকেণ্ডৰ ব্যৱধানত দুটা শব্দ কাণত পৰিলেহে মানুহে শব্দ দুটাৰ পাৰ্থক্য ধৰিব পাৰে। প্ৰতিধ্বনি শুনিবলৈ এজন মানুহ আৰু এখন পাহাৰৰ মাজত সর্বনিম্ন দূৰত্ব কিমান হ’ব লাগিব?
উত্তৰঃ আমি জানো যে, বায়ুত শব্দৰ বেগ সাধাৰণতে প্ৰায় ৩৩০ মিটাৰ/ছেকেণ্ড।
প্ৰতিধ্বনি এটা স্পষ্টকৈ শুনিবলৈ হ’লে মূল শব্দ আৰু প্ৰতিফলিত শব্দৰ মাজৰ সময়ৰ ব্যৱধান কমেও ১/১৫ ছেকেণ্ড হ’ব লাগিব।
১/১৫ ছেকেণ্ডত শব্দই অতিক্ৰম কৰা দূৰত্ব = বেগ \times সময়
= ৩৩০ মি./ছে. \times ১/১৫ ছে.
= ২২ মিটাৰ।
যিহেতু প্ৰতিধ্বনিৰ ক্ষেত্ৰত শব্দই মানুহজনৰ পৰা পাহাৰলৈ গৈ খুন্দা খাই আকৌ মানুহজনৰ কাণলৈ ঘূৰি আহিবলৈ মুঠ ২২ মিটাৰ দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিব লাগিব,
গতিকে, মানুহজন আৰু পাহাৰখনৰ মাজৰ দূৰত্ব হ’ব লাগিব মুঠ দূৰত্বৰ আধা অৰ্থাৎ ২২ / ২ = ১১ মিটাৰ।
