Class 6 Science Chapter 9 মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰ Solutions | Sankardev Sishu Vidya Niketan | New Syllabus

Class 6 Science Chapter 9 – মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰ (Elements, Compounds and Mixtures) – All Textual Solutions | Sankardev Sishu Vidya Niketan (শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন)

ষষ্ঠ শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – SVN)

ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ নৱম অধ্যায় ‘মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰ’ শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতনৰ (SVN) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 6 Science Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন, দীঘলীয়া প্ৰশ্ন, বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) আৰু অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।

‘মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰ’ নামৰ এই পাঠটিত পদাৰ্থৰ মূল গঠনকাৰী এককসমূহ যেনে মৌল (Elements), যৌগ (Compounds) আৰু মিশ্ৰণ বা মিশ্ৰ (Mixtures) ৰ সংজ্ঞা, পাৰ্থক্য আৰু সিহঁতৰ প্ৰকাৰভেদৰ এক সুন্দৰ বৰ্ণনা দাঙি ধৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ধাৰণা বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।

এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:

• মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰৰ সংজ্ঞা, সিহঁতৰ ধৰ্ম আৰু পাৰ্থক্যৰ বিশদ আলোচনা।
• ১ নম্বৰৰ অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA objective type) আৰু MCQ প্ৰশ্নৰ সঠিক উত্তৰ।
• ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্ন আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
• নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰৰ সংকলন।

অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:

• শেহতীয়া SVN নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
• ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 6 Science Notes)।
• পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
• পৰীক্ষাত সঘনাই অহা আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।

 শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, ষষ্ঠ শ্ৰেণী: বিজ্ঞান

অধ্যায়-9                                                             অস্পিন একাডেমী

মৌল, যৌগ আৰু মিশ্র

পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ

অনুশীলনী

১। পদার্থ কাক বোলে?

উত্তৰ বস্তুৰ ক্ষুদ্র অংশকে পদার্থ বোলে।

২। পদাৰ্থৰ শ্ৰেণী বিভাজন কৰা।

উত্তৰঃ পদাৰ্ত তিনিটা শ্রেণীত বিভাজন কৰা হৈছে-

১। কঠিন পদার্থ

২। জুলীয়া পদার্থ আৰু

৩। গেছীয় পদার্থ।

৩। মৌল আৰু যৌগ কাক বোলে?

উত্তৰঃ মৌল: যিবিলাক পদার্থক ভাঙিলে একে জাতীয় অণু বা পৰমাণু পোৱা যায় তাকে মৌল বোলে। 

যেনে: লো

যৌগ: মৌলবোৰ নির্দিষ্ট অনুপাতত লগ লাগি ৰাসায়নিক ভাবে নতুন বস্তুৰ সৃষ্টি কৰিলে তাক যৌগ বোলে। 

যেনেঃ পানী।

৪। পার্থক্য দেখুওৱা:

(ক) মৌল আৰু যৌগ,

(খ) যৌগ আৰু মিশ্র,

(গ) অণু আৰু পৰমাণু

(ঘ) পদাৰ্থ আৰু বস্তু

(ঙ) দ্ৰৱ আৰু দ্ৰাব্য 

উত্তৰঃ 

(ক) মৌল আৰু যৌগ 

মৌল	যৌগ
১। যিবিলাক পদার্থ ভাঙিলে একে জাতীয় অণু বা পৰমাণু পোৱা যায় তাক মৌল বোলে।	১। দুটা বা ততোধিক মৌল নির্দিষ্ট অনুপাতত লগলাগি ৰাসায়নিকভাবে নতুন বস্তুৰ সৃষ্টি কৰিলে তাক যৌগ বোলে।
২। মৌলবোৰ নির্দিষ্ট অনুপাতত লগ লাগি যৌগ সৃষ্টি কৰে।	২। যৌগক পৃথক কৰিলে মৌল পোৱা যায়।

(খ) যৌগ আৰু মিশ্র

মৌল	যৌগ
১। যৌগ হ’ল বিভিন্ন মৌলৰ পৰমাণুবোৰে এক নির্দিষ্ট অনুপাতত লগ লাগি সৃষ্টি কৰা নতুন পদার্থ।	১। মিশ্র হ’ল বিভিন্ন মৌল বা যৌগৰ সানমিহলি হোৱা থুপ বা জমাকৃত পদার্থ।
২। যৌগক পৃথক কৰিলে মৌল পোৱা যায়।	২। মিশ্ৰৰ পৃথকীকৰণ ঘটালে মূল উপাদান সমূহক পোৱা যায়।
৩। যৌগ সৃষ্টি হোৱাত মৌলবোৰে এক নির্দিষ্ট অনুপাতত লগ লাগে।	৩। মিশ্রত কোনো ধৰাবন্ধা নির্দিষ্ট অনুপাত নাথাকে।

(গ) অণু আৰু পৰমাণু

অণু	পৰমাণু
১। অণু হ’ল মৌল বা যৌগৰ ক্ষুদ্রতম অংশ, যাৰ স্বতন্ত্র অস্তিত্ব আছে।	১। পৰমাণু হ’ল মৌলৰ ক্ষুদ্রতম অংশ। যার স্বতন্ত্র অস্তিত্ব নাথাকিবও পাবে।
২। অণুক বিভাজন কৰিব পাৰি।	২। পৰমাণুক সাধাৰণতে বিভাজন কৰিব নোৱাৰি। বিভাজন ঘটালে পৰমাণুৰ ধর্ম নাথাকে।

(ঘ) পদাৰ্থ আৰু বস্তু

পদাৰ্থ	বস্তু
১। বস্তুৰ ক্ষুদ্র অংশকে পদার্থ বোলে ।	১। বস্তু হ’ল সুনির্দিষ্ট গঠন আৰু আকৃতি থকা পদার্থ।
২। উদাহৰণস্বৰূপে, কাঠ হ’ল পদার্থ।	২। উদাহরণস্বরূপে, চকী, মেজ আদিবোব কাঠেৰে নিৰ্মিত বস্তু।

(ঙ) দ্ৰৱ আৰু দ্ৰাব্য

দ্ৰৱ	দ্ৰাব্য
১। দ্ৰৱ হ’ল পদাৰ্থৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা যৌগ বা মিশ্র।	১। যি পদার্থ দ্রবীভূত হয়, তাকে দ্রাব্য বোলে।
২। চেনি-পানী হ’ল দ্ৰৱ।	২। চেনি হ’ল দ্রাব্য।

৫। ভৰ আৰু ঘনত্বৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰঃ বস্তুটোৰ ভৰ বৃদ্ধি পালে তাৰ ঘনত্বও বৃদ্ধি পায়, ঠিক তেনেদৰে ভৰ হ্ৰাস পালে ঘনত্বও হ্ৰাস পায়।

৬। পদাৰ্থৰ ওজন ক্যক বোলে?

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ যি মাধ্যাকৰ্ষণিক বলে কোনো এটা বস্তুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰি থাকে, সেই বলটোকেই বস্তুটোৰ ওজন বুলি জনা যায়।

৭। তিনিটা মৌলৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ তিনিবিধ মৌলৰ নাম হৈছে— হাইড্ৰ’জেন (H), অক্সিজেন (O), আৰু নিয়ন (Ne)

৮। পানীৰ উতলাংক কিমান?

উত্তৰঃ সাধাৰণ অৱস্থাত পানীৰ উতলাংক হৈছে 100°C।

৯। লোৰ গলনাংক কিমান?

উত্তৰঃ লোহাৰ গলনাংকৰ মান হৈছে 1535°C।

১০। চেনী আৰু পানীৰ মিশ্র কেনেকৈ পৃথক কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ পানী আৰু চেনীৰ মিশ্ৰণ এটাক পাতন প্ৰণালী প্ৰয়োগ কৰি ইটোৰ পৰা সিটোক পৃথক কৰিব পৰা যায়।

১১। তাপ পৰিবহন মানে কি?

উত্তৰঃ কোনো পদাৰ্থত তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে ই উত্তপ্ত হৈ পৰে। তাপ শক্তি লাভ কৰাৰ ফলত পদাৰ্থটোৰ অণুবোৰ কঁপিবলৈ ধৰে আৰু ইটোৱে সিটোক খুন্দা মাৰি কাষৰ অণুবোৰলৈ তাপ বিস্তাৰ কৰে। তাপ সঞ্চালনৰ এই প্ৰক্ৰিয়াটোকেই তাপৰ পৰিবহণ বোলা হয়।

১২। এবিধ জুলীয়া মৌলৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ এবিধ তৰল বা জুলীয়া অৱস্থাত থকা মৌল হৈছে পাৰা।

১৩। কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ মৌল নহয়, কিয়?

উত্তৰঃ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আচলতে এবিধ যৌগিক পদাৰ্থ। কাৰ্বন আৰু অক্সিজেন নামৰ দুবিধ মৌল এক নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত সংযুক্ত হৈ এই কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড যৌগটোৰ সৃষ্টি কৰে, সেয়েহে ই মৌল নহয়।

১৪। স্ফটিকীকৰণ পদ্ধতি কাক বোলে?

উত্তৰঃ কোনো গোটা আৰু তৰল পদাৰ্থৰ মিশ্ৰণ এটাক তাপ দিলে জুলীয়া অংশটোৰ সৰহভাগেই বাষ্পীভৱন হৈ উৰি যায়। এই অৱস্থাত ৰৈ যোৱা দ্ৰৱখিনি ক্ৰমান্বয়ে শীতল হ’বলৈ দিলে গোটা পদাৰ্থখিনি স্ফটিকৰ ৰূপত ঘূৰাই পোৱা যায়। পদাৰ্থ পৃথকীকৰণৰ এই পদ্ধতিটোক স্ফটিকীকৰণ বুলি কোৱা হয়।

১৫। আংশিক পাতন কাক বোলে?

উত্তৰঃ দুবিধ বা ততোধিক জুলীয়া পদাৰ্থ একেলগে মিহলি হৈ থকা অৱস্থাৰ পৰা পদাৰ্থসমূহক পৃথকে পৃথকে আহৰণ কৰা প্ৰণালীটোক আংশিক পাতন বোলা হয়।

১৬। শুদ্ধ উত্তৰ দিয়া:

(ক) পদাৰ্থৰ ক্ষুদ্রতম অংশ হ’ল-

(ক) অণু, 

(খ) মৌল, 

(গ)পৰমাণু

উত্তৰঃ (গ) পৰমাণু

(খ) পানীৰ উতলাংক-

(ক) 99°C,

(খ) 101°C,

(গ) 100℃

(ঘ) 90°C

উত্তৰঃ (গ) 100°C

(গ) পানী বৰফ হ’লে- 

(ক) আয়তন একে থাকে 

(খ) আয়তন কমে 

(গ) আয়তন বাড়েয়ে।

উত্তৰঃ (গ) আয়তন বাড়ে।

(ঘ) তৰল আৰু গোটা দুয়োটাকে পৃথক কৰিব পাৰি- 

(ক) ছেকনৰ দ্বাৰা, 

(খ) পাতনৰ দ্বাৰা, 

(গ) স্ফটিকীকৰণৰ দ্বাৰা।

উত্তৰঃ (খ) পাতনৰ দ্বাৰা।

১৭। কৃত্রিমভাবে প্রস্তুত কৰা পাঁচবিধ মৌলৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ মানুহে কৃত্ৰিম উপায়েৰে সৃষ্টি কৰা পাঁচবিধ মৌলৰ নাম হৈছে— নেপচুনিয়াম, প্লুট’নিয়াম, এমেৰিকিয়াম, কিউৰিয়াম, আৰু ফাৰ্মিয়াম।

১৮। ১০ বিধ প্রাকৃতিক মৌলৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ প্ৰকৃতিত পোৱা দহবিধ মৌল হ’ল— হাইড্ৰ’জেন, হিলিয়াম, লিথিয়াম, ব’ৰণ, কাৰ্বন, অক্সিজেন, কপাৰ, ছডিয়াম, নাইট্ৰ’জেন আৰু ছিলিকন।

১৯। মৌলৰ এটা বিশেষত্ব লিখা।

উত্তৰঃ মৌলৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে যে যিকোনো এবিধ মৌলক ভাঙি আন এবিধ নতুন মৌল পাব পৰা নাযায়।

২০। মিশ্রত উপাদানবোৰৰ ধৰ্ম অক্ষুণ্ণ থাকেনে? দুটা মিশ্ৰৰ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ হয়, কোনো মিশ্ৰণত ইয়াৰ উপাদানসমূহৰ নিজা ধৰ্মবোৰ অপৰিৱৰ্তিত হৈ থাকে। দুটা মিশ্ৰণৰ উদাহৰণ হৈছে— (১) বালি আৰু চ’কৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণ, (২) নিমখ আৰু লোহাৰ গুড়িৰ মিশ্ৰণ।

২১। পানীত বালি মিহলি হৈ আছে। কেনেদবে পৃথক কৰিবা লিখা।

উত্তৰঃ বালি আৰু পানীৰ এই মিশ্ৰণটোক আমি ছেকন বা পৰিশ্ৰাৱণ পদ্ধতিৰ জৰিয়তে বেলেগ কৰিব পাৰিম। প্ৰথমে এটা সৰু প্লাষ্টিক বটলৰ আগৰ অংশটো কাটি এটা চুপি সাজি লোৱা হ’ল। এতিয়া এখন ঘূৰণীয়া ফিল্টাৰ কাগজ দুবাৰ ভাঁজ কৰি চুপিটোৰ ভিতৰত সুমুৱাই দিয়া হ’ল। তাৰ পিছত এটা গিলাচত থকা বালি আৰু পানীৰ মিশ্ৰণটো এডাল মাৰিৰ সহায়ত লাহে লাহে ফিল্টাৰ কাগজখনৰ ওপৰত ঢালি দিয়া হ’ল। এনে কৰিলে পানীখিনি কাগজখনৰ মাজেৰে সৰকি গৈ তলৰ পাত্ৰটোত জমা হ’ব আৰু বালিৰ কণিকাবোৰ ফিল্টাৰ কাগজখনৰ ওপৰতে আৱদ্ধ হৈ ৰ’ব।

২২। পাতন প্রকিয়াটো কেতিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়? পদ্ধতি ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ সাধাৰণতে তৰল আৰু গোটা পদাৰ্থৰ মিশ্ৰণ এটাৰ পৰা উপাদান দুটা পৃথক কৰিবলৈ পাতন প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়।

ইয়াৰ পদ্ধতিটো বুজিবলৈ চেনী আৰু পানীৰ মিশ্ৰণ এটাৰ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি। প্ৰথমে মিশ্ৰণখিনি এটা বটলত ভৰাই লোৱা হ’ল আৰু বটলৰ সাফৰখনত এটা সৰু বিন্ধা কৰা হ’ল। বিন্ধাটোৰ মাজেৰে এডাল প্লাষ্টিকৰ নলী সুমুৱাই দিয়া হ’ল আৰু ফাক থকা অংশখিনি চেল’টেপ বা আঠাৰে বায়ু সোমাব নোৱাৰাকৈ বন্ধ কৰা হ’ল। নলীডালৰ আনটো মূৰ এটা খালী গিলাচত ৰাখি তাৰ মাজৰ অংশটো চেঁচা পানীত ডুবাই ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল। ইয়াৰ পিছত বটলটো চেপেনাৰে টানকৈ ধৰি তাপ প্ৰয়োগ কৰা হ’ল। তাপ পাই পানীখিনি ভাপলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব আৰু নলীডালৰ মাজেৰে গৈ চেঁচা অংশত পানীৰ টোপাললৈ সলনি হৈ গিলাচটোত পৰিবগৈ। নিৰন্তৰ তাপ দি থাকিলে মিশ্ৰণৰ সকলো পানী গিলাচত জমা হ’ব আৰু চেনিখিনি বটলটোৰ তলত ৰৈ যাব। এইদৰেই পাতন প্ৰণালীৰ জৰিয়তে পানী আৰু চেনী সুকীয়াকৈ পাব পাৰি।

২৩। আংশিক পাতন প্ৰক্ৰিয়াৰ উপযোগিতা কি? এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ আংশিক পাতন প্ৰক্ৰিয়াৰ মূল উপযোগিতা হৈছে ইয়াৰ জৰিয়তে কেইবাবিধো জুলীয়া পদাৰ্থ একেলগে মিলি থকা মিশ্ৰণ এটাৰ পৰা প্ৰতিটো উপাদান বেলেগ বেলেগকৈ পাব পাৰি।

এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত ইয়াক বুজিব পাৰি। প্ৰথমে এটা বটলত ইথাইল এলকহল আৰু পানীৰ মিশ্ৰণ এটা লোৱা হ’ল। বটলটোৰ সাফৰত এটা ফুটা কৰি তাৰ মাজেৰে এডাল প্লাষ্টিকৰ নলীৰ এটা মূৰ সুমুৱাই দিয়া হ’ল আৰু ফুটাটো বায়ুমুক্ত কৰা হ’ল। নলীডালৰ আনটো মূৰ এটা গিলাচত ৰাখি মাজৰ অংশটো পানীত ডুবাই চেঁচা কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল। এতিয়া বটলটোত লাহে লাহে তাপ দিয়া হ’ল। যিহেতু ইথাইল এলকহলৰ উতলাংক 78.5°C, সেয়েহে এই উষ্ণতা পোৱাৰ লগে লগে ই প্ৰথমে বাষ্পীভূত হ’বলৈ ধৰিব। এই ভাপখিনি নলীৰ মাজেৰে গৈ চেঁচা হৈ টোপাল আকাৰে আনটো পাত্ৰত এলকহল হিচাপে জমা হ’বগৈ। তাৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত উষ্ণতা 100°C লৈ বৃদ্ধি পালে পানীখিনিও ভাপলৈ পৰিৱৰ্তিত হ’ব আৰু একেদৰেই চেঁচা হৈ গিলাচত পানী ৰূপত পৃথককৈ জমা হ’ব।