Class 11 শিক্ষা অধ্যায় ২ – মানৱৰ বিকাশৰ স্তৰ – সমাধানসমূহ | AHSEC (ASSEB) Assamese Medium
এঘাৰোত শ্ৰেণীৰ শিক্ষা অধ্যায় ২ – মানৱৰ বিকাশৰ স্তৰৰ সম্পূৰ্ণ অনুশীলনীৰ সমাধানসমূহ (AHSEC – ASSEB Assamese Medium)
এই অধ্যায়ত মানৱৰ শারীৰিক, মানসিক, সামাজিক আৰু বৌদ্ধিক বিকাশৰ স্তৰসমূহৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু সময়কালৰ স্তৰসমূহ কেনেকৈ জীৱনৰ বিভিন্ন সময়ত পৰিৱর্তিত হয়, তাৰ ওপৰত গভীৰ আলোচনাৰ সুবিধা লাভ কৰিব। অস্পীন একাডেমীত এই অধ্যায়ৰ সমাধানসমূহ সহজ ভাষাত উপলব্ধ।
✅ কি শিকিব:
- মানৱৰ বিকাশৰ বিভিন্ন স্তৰ: শারীৰিক, মানসিক, সামাজিক আৰু বৌদ্ধিক বিকাশ
- বিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু প্ৰভাব
- জীৱনৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত বিকাশৰ 단계
- ভিন্ন বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱর্তন আৰু গঠন
- বিকাশৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ইয়াৰ সামাজিক গুৰুত্ব
🎯 অস্পীন একাডেমীৰ সুবিধা:
- AHSEC (ASSEB)ৰ পৰিপূৰ্ণ পাঠ্যক্ৰমৰ অনুসৰি সমাধান
- অধ্যায় ২ৰ আটাই প্ৰশ্নৰ সহজ আৰু সুস্পষ্ট উত্তৰ
- অসমীয়া মাধ্যমৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে প্ৰাসংগিক আৰু বুজিব পৰা বিৱৰণ
- বিশ্লেষণাত্মক আৰু কাৰ্য্যকৰী উত্তৰ লাভৰ সুবিধা
- শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষক দুয়োৰে কাৰ্যসিদ্ধতাৰ বাবে সহায়
Class 11 Education (শিক্ষা) | Assamese Medium Chapter-wise Solutions PDF (Latest Syllabus)
Limited Time Offer!
Get complete chapter-wise solutions PDF for Class 11 Education (Assamese Medium) based on the latest AHSEC (ASSEB) syllabus.
Includes detailed answers, important definitions, and key concepts in Assamese.
Ideal for self-study, homework, and exam-focused revision.
অধ্যায়-২
মানৱৰ বিকাশৰ স্তৰ
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ মাজত পার্থক্য কি ?
উত্তৰঃ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ পাৰ্থক্যটো হৈছে এই যে, “বৃদ্ধি” শব্দই শৰীৰৰ আকাৰ, ওজন, উচ্চতা আদিৰ দৰে অংশবোৰত বৃদ্ধি প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ছোৱাত ঘটা পৰিমাণগত পৰিৱৰ্তনসমূহক সূচায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, “বিকাশ” শব্দই মানৱ জীৱনৰ বিভিন্ন স্তৰত সংঘটিত হোৱা গুণগত পৰিৱৰ্তনসমূহক লক্ষ্য কৰে।
২। মানৱ জীৱনৰ বিকাশৰ স্তৰ কেইটা?
উত্তৰঃ মানৱ জীৱনৰ বিকাশৰ স্তৰ চাৰিটা।
৩। জন্মৰ পৰা ৫ বছৰ বয়সৰ স্তৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ জন্মৰ পৰা ৫ বছৰ বয়সলৈকে থকা সময়ছোৱাক শৈশৱকাল নামেৰে জনা যায়।
৪। ১২ বছৰৰ পৰা ১৮ বছৰ বয়সৰ স্তৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ১২ বছৰৰ পৰা ১৮ বছৰ বয়সৰ সীমাৰ ভিতৰৰ স্তৰটোক কৈশোৰকাল বুলি কোৱা হয়।
৫। বিকাশৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ বিকাশৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য হৈছে:
(ক) বিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়াটো বংশগতি আৰু পৰিৱেশ, এই দুয়োটা কাৰকৰ দ্বাৰা যথেষ্টভাৱে প্ৰভাৱিত হয়।
(খ) বিকাশৰ গতি আৰু প্ৰৱাহ সকলো ক্ষেত্ৰতে একে নহয়। ই ব্যক্তিভেদে আৰু সময়ভেদে পৃথক হয়।
(গ) বিকাশৰ এই প্ৰক্ৰিয়াটো ধাৰাবাহিক, ব্যাপক আৰু সমগ্ৰ জীৱন জুৰি চলি থাকে।
৬। বাল্যকালক বিদ্যালয় শিক্ষাৰ বয়স কিয় বোলে?
উত্তৰঃ বাল্যকালক বিদ্যালয় শিক্ষাৰ বয়স বুলি কোৱাৰ মূল কাৰণটো হৈছে এই যে, এই সময়ছোৱাতে শিশুসকলে বিদ্যালয়ৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ স্তৰত প্ৰৱেশ কৰে, কিয়নো এই পৰ্যায়ত তেওঁলোকে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ মানসিকভাৱে সাজু হৈ উঠে।
৭। শিশুৱে কিয় সঘনে প্রশ্ন সোথে?
উত্তৰঃ মানৱ বিকাশৰ শৈশৱকালছোৱাত কৌতূহলৰ প্ৰৱণতা গঢ় লৈ উঠে, যিয়ে শিশুটিক তাৰ চাৰিওফালে দেখা পোৱা যিকোনো বস্তুৰ ওপৰত প্ৰশ্ন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়; এই বাবেই শিশুৱে সঘনাই প্ৰশ্ন কৰে।
৯। শৈশৱকালৰ ৫ টা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ শৈশৱকালৰ পাঁচটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:
জন্মৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৫ বছৰ বয়সলৈকে মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ প্ৰথম স্তৰটোক শৈশৱকাল বুলি কোৱা হয়।
(ক) দ্ৰুত দৈহিক বিকাশ: শৈশৱকালৰ আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বৈশিষ্ট্যটো হ’ল এই সময়ছোৱাত হোৱা দ্ৰুত শাৰীৰিক বৃদ্ধি। জন্মৰ পৰা এবছৰৰ ভিতৰৰ সময়ছোৱাত শিশুৰ আকাৰ আৰু ওজন দ্ৰুত হাৰত বাঢ়ে। প্ৰথম পাঁচ মাহৰ ভিতৰতে সাধাৰণভাৱে জন্ম লাভ কৰা শিশুৰ ওজন দুগুণলৈ আৰু জন্মৰ পৰা এবছৰৰ ভিতৰত তিনিগুণলৈ বৃদ্ধি হয়। তিনিবছৰৰ ভিতৰত শিশুৰ মৌলিক সঞ্চালন ক্ষমতাসমূহ দৃঢ় হৈ পৰে আৰু শিশুসকলে থিয় হোৱা, খোজ কঢ়া, দৌৰা আদি ক্ৰিয়া-কলাপ কৰিবলৈ সক্ষম হৈ উঠে।
(খ) ভাষাৰ আৰম্ভণি আৰু বিকাশ: বিকাশৰ এই স্তৰটোতে শিশুৰ ভাষাৰ বিকাশ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত শিশুৱে তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু চাৰিওফালে থকা লোকসকলৰ মাত-কথা অনুকৰণ কৰে। ক্ৰমান্বয়ে শিশুৱে শব্দসমূহ স্পষ্টকৈ উচ্চাৰণ কৰিব পৰা আৰু সম্পূৰ্ণ বাক্য ক’ব পৰা হৈ উঠে। সাধাৰণতে শিশুৱে তিনিবছৰ বয়সতে নিজ মাতৃভাষাত কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰে।
(গ) সংবেদনাত্মক সঁহাৰিৰ সৃষ্টি: নৱজাতক শিশুৱে তাৰ চাৰিওফালৰ বাহ্যিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি উপযুক্ত প্ৰতিক্ৰিয়া সহজে প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে। শিশুটিয়ে কেইদিনমানৰ ভিতৰতহে ক্ৰমান্বয়ে তাৰ প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতাসমূহৰ প্ৰতি অৰ্থপূৰ্ণ সঁহাৰি তথা সংবেদনশীলতা প্ৰদৰ্শন কৰে। শিশুৱে দৃষ্টি, শ্ৰৱণ আৰু স্পৰ্শ অনুভূতিৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰে।
(ঘ) ক্ৰীড়া-প্ৰৱণতা (খেলৰ প্ৰতি আগ্ৰহ): শৈশৱকালৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল খেল-ধেমালিৰ প্ৰতি শিশুসকলৰ বিশেষ মনোযোগ। সঞ্চালন ক্ষমতাসমূহৰ বিকাশৰ লগে লগে এটি শিশু ক্ৰীড়াপ্ৰৱণ হৈ উঠে। খেল-ধেমালিয়ে শিশুৰ সঞ্চালন দক্ষতা তথা নৈপুণ্যতাৰ অতিৰিক্ত বিকাশত সহায় কৰে। ই শিশুৰ শাৰীৰিক, মানসিক তথা সামাজিক বিকাশকো গভীৰভাৱে প্ৰভাৱান্বিত কৰে।
(ঙ) কৌতূহলতাৰ উদয়: মানৱ বিকাশৰ এই সময়ছোৱাত শিশুৰ মাজত কৌতূহলতাৰ প্ৰবৃত্তি বিকশিত হ’বলৈ ধৰে আৰু এইটোৱে শিশুক তেওঁৰ চাৰিওফালে দেখি থকা প্ৰতিটো বস্তুৰ বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, শিশুটিয়ে বহুতো প্ৰশ্ন সুধিবলৈ আৰম্ভ কৰে। সেয়েহে, এই স্তৰটোক “প্ৰশ্ন সোধাৰ বয়স” বুলিও কোৱা হয়।
১০। বাল্যকাল কাক বোলে? বাল্যকালৰ ৩ টা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ বাল্যকাল হৈছে মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ দ্বিতীয় স্তৰ। এই স্তৰটোৰ সময়সীমা হ’ল ৬ বছৰৰ পৰা ১২ বছৰলৈকে। মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ এই স্তৰটোক আকৌ আগতীয়া বাল্যকাল (৬ বছৰৰ পৰা ৮ বছৰ) আৰু শেহতীয়া বাল্যকাল (৯ বছৰৰ পৰা ১২ বছৰ) নামৰ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে।
মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ এই স্তৰটোৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে:
(ক) দৈহিক বিকাশৰ হাৰ: আগতীয়া বাল্যকালৰ সময়ছোৱাত হোৱা শিশুৰ দৈহিক বিকাশ শৈশৱকালত হোৱাৰ দৰে দ্ৰুত নহয়। কিন্তু শেহতীয়া বাল্যকালছোৱাত এই শাৰীৰিক বিকাশ যথেষ্ট দ্ৰুত হৈ পৰে। এই সময়ছোৱাত শিশুৰ উচ্চতা, ওজন আৰু আকাৰ উল্লেখনীয়ভাৱে বৃদ্ধি হয়, লগতে আভ্যন্তৰীণ অংগসমূহৰো বিকাশ ঘটে।
(খ) বৌদ্ধিক সামৰ্থ্যৰ বিকাশ: এই সময়ছোৱাত শিশুৱে বহুতো বৌদ্ধিক ক্ৰিয়া-কলাপ কৰিবলৈ সক্ষম হৈ উঠে। বিকাশৰ এই স্তৰছোৱাত স্মৃতিশক্তি, মনোযোগ আৰু কল্পনা কৰিব পৰা সামৰ্থ্য আদি যথেষ্ট স্পষ্ট হৈ পৰে। এই সময়ছোৱাত হোৱা মগজুৰ দ্ৰুত বিকাশৰ ফলস্বৰূপে বুদ্ধ্যাংকৰ (I.Q.) উল্লেখযোগ্য উন্নতি হয়।
(গ) দলীয় অনুৰাগ: বাল্যকালৰ অন্য এটা উল্লেখনীয় বৈশিষ্ট্য এয়ে যে এই সময়ছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীসকল তেওঁলোকৰ সমবয়সীয়া দলসমূহ তথা লগ-সংগীসকলৰ প্ৰতি গভীৰভাৱে আনুগত্যশীল হয়। তেওঁলোকে নিজাকৈ কিছুমান নীতি-নিয়ম তথা আচৰণ বিধি গঢ়ি লয় আৰু এইবোৰ চৰম বিশ্বাসেৰে পালন কৰে।
১১। কৈশোৰকাল কাক বোলে? কৈশোৰকালক ধুমুহা আৰু পীড়নৰ সময় বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ কৈশোৰ বা কৈশোৰকালৰ ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ “Adolescence” শব্দটো লেটিন ভাষাৰ শব্দ “Adolescere”-ৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে “প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱা” বা “বিকাশ লাভ কৰা”। ই ১২ বছৰৰ পৰা ১৮ বছৰ বয়সলৈকে হোৱা মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ তৃতীয়টো স্তৰক সূচায়। এই কালছোৱা দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশ, মানসিক বিকাশ, সামাজিক তথা আৱেগিক বিকাশৰ দ্বাৰা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰিও সামাজিক অনুভূতি, নৈতিক চেতনাবোধ, বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ, সৃষ্টিশীল কল্পনা, বীৰ-পূজা, দুঃসাহসিকতাৰ প্ৰৱণতা আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ মনোভাৱ আহৰণ আদি হৈছে এই স্তৰটোৰ অন্য কিছুমান উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য।
কৈশোৰকালক মনোবিজ্ঞানী ষ্টেনলী হল-এ “ধুমুহা আৰু পীড়ন”ৰ সময় বুলি অভিহিত কৰিছিল, কিয়নো:
(ক) শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত অস্বস্তি: কৈশোৰকালৰ সময়ছোৱাত দেহৰ উচ্চতা, ওজন, আকাৰ তথা দেহৰ অনুপাতৰ দ্ৰুত বৃদ্ধিৰ ফলত কিশোৰ-কিশোৰীসকল অস্বস্তিকৰ পৰিস্থিতিৰ সম্মুখীন হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত এনে ধৰণৰ বিকাশে আৱেগিক সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।
(খ) যৌন বিকাশ আৰু মানসিক চাপ: যৌন গ্ৰন্থিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ বিকাশৰ ফলস্বৰূপে যৌন বাসনা বা ইচ্ছাসমূহ বাঢ়িবলৈ ধৰে, যিয়ে প্ৰায়ে মানসিক উদ্বেগ তথা পীড়ন, প্ৰেমৰ বাবে হেঁপাহ, সাহচৰ্য তথা আত্মসুখৰ আকাংক্ষা আৰু বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ আদিৰ সৃষ্টি কৰে।
(গ) সামাজিক স্বীকৃতিৰ প্ৰয়াসত বিফলতা: এই সময়ছোৱাত কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত পীড়ন তথা উদ্বেগ বৃদ্ধি কৰা আন এটা কাৰক হৈছে দলীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ কৰা তেওঁলোকৰ প্ৰয়াস। প্ৰায়বোৰ কিশোৰ-কিশোৰীয়ে তেওঁলোকৰ সমপৰ্যায়ৰ দলৰ দ্বাৰা গ্ৰহণযোগ্য হ’বলৈ বা স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ বিভিন্ন উপায়েৰে চেষ্টা কৰে। যেতিয়া এনেধৰণৰ প্ৰয়াস বিফল হয় বা তেওঁলোকে আশা কৰা ধৰণে সফল নহয়, তেতিয়া এইটো তেওঁলোকৰ বাবে বৃহৎ উদ্বেগ তথা পীড়নৰ কাৰণ হৈ পৰে।
(ঘ) প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সৈতে সংঘাত: এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকে পিতৃ-মাতৃ তথা সমাজৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ পৰা সামাজিক অনুমোদন লাভ কৰিবলৈ বিচাৰে। কিন্তু সমাজ তথা পিতৃ-মাতৃসকলে প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ সমস্যাসমূহ বুজাত বিফল হয় আৰু তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্তসমূহৰ বিৰোধিতা কৰে। এনেধৰণৰ কাৰ্যসমূহে তেওঁলোকৰ হতাশা, ঘৃণা, খং আৰু হিংসাত্মক প্ৰতিক্ৰিয়া আদিৰ সৃষ্টি কৰে। এইদৰে, এগৰাকী কিশোৰ-কিশোৰীৰ জীৱন সংঘাত আৰু পীড়নেৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে।
১২। শৈশৱকালৰ ৫টা দেহ-মানসিক প্রয়োজন উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শৈশৱকাল হৈছে মানৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ প্ৰথমটো স্তৰ, যি জন্মৰ পৰা ৫ বছৰ বয়সলৈ বিস্তৃত। বিকাশৰ এই স্তৰটোত সংঘটিত হোৱা বিভিন্ন দৈহিক, মানসিক, সামাজিক তথা সঞ্চালন ক্ষমতাসমূহৰ বিকাশে শিশুসকলৰ মাজত বহুতো প্ৰয়োজনৰ সৃষ্টি কৰে:
(ক) দৈহিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ প্ৰয়োজন: শৈশৱকালৰ আৰম্ভণি সময়ছোৱাত শিশুৱে নিজে নিজে কোনো কাম কৰিব নোৱাৰে। তাক তাৰ ক্ৰিয়া-কলাপসমূহৰ বাবে নিজ পিতৃ-মাতৃ অথবা আন কাৰোবাৰ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হয়। শিশুক আহাৰ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, শাৰীৰিক যত্ন, উপযুক্ত জিৰণি আৰু টোপনি আদিৰ প্ৰয়োজন। সেয়েহে শিশুক সকলো সময়তে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ, বিশেষকৈ মাতৃৰ উপস্থিতিৰ প্ৰয়োজন হয়।
(খ) খেল-ধেমালিৰ প্ৰয়োজন: খেল-ধেমালি হৈছে শিশুসকলৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰয়োজন। ই শিশুসকলক তেওঁলোকৰ সঞ্চালন ক্ষমতা উন্নত কৰাত সহায় কৰে। খেল-ধেমালিয়ে শিশুসকলক আনন্দ দিয়াৰ উপৰিও ই শিশুৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস প্ৰক্ৰিয়া, ৰক্ত সঞ্চালন ক্ৰিয়া, মাংসপেশী তথা পাচনতন্ত্ৰৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। শিশুৰ আৱেগিক ভাৰসাম্যতা, সামাজিক আদান-প্ৰদান গুণ আৰু ভাষাৰ বিকাশ আদি খেল-ধেমালিৰ ফলস্বৰূপেই ক্ৰিয়াশীল হয়।
(গ) স্নেহ বা মৰমৰ প্ৰয়োজন: শিশুসকলে পিতৃ-মাতৃ তথা মৰমিয়াল লোকসকলৰ পৰা নিবিড় মৰম বিচাৰে। আচলতে শিশুসকলে তীব্ৰভাৱে মৰম পাবলৈ বিচাৰে। এই কালছোৱাত মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হ’লে শিশুসকলৰ পৰৱৰ্তী জীৱনত বৃহৎ নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰে।
(ঘ) আৱেগিক নিৰাপত্তা: শিশুসকলে নিজৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ পৰা আৱেগিক নিৰাপত্তা বিচৰাটো জৰুৰী। পিতৃ-মাতৃসকলে তেওঁলোকৰ শিশুক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰাটো অতিশয় প্ৰয়োজনীয়, যাতে সিহঁতে নিজকে আৱেগিকভাৱে নিৰাপদ বুলি অনুভৱ কৰিব পাৰে। শিশুৰ মন-মগজুৰ স্বাভাৱিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ বাবে আৱেগিক সমৰ্থন অতি প্ৰয়োজনীয়। আৱেগিক নিৰাপত্তাৰ অভাৱে জীৱনৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আৱেগিক ভাৰসাম্যহীনতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত উগ্ৰ তথা সমাজবিৰোধী আচৰণ প্ৰকাশ পায়।
(ঙ) কৌতূহল পূৰণৰ প্ৰয়োজন: শৈশৱকালছোৱাত শিশুৰ মনত কৌতূহল পৰায়ণতাৰ প্ৰবৃত্তি জাগিবলৈ ধৰে আৰু এইটোৱে সিহঁতক সিহঁতে চাৰিওফালে দেখা পোৱা প্ৰতিটো বস্তুৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন সুধিবলৈ বাধ্য কৰে। সেয়েহে এই কালছোৱাক “প্ৰশ্ন সোধাৰ বয়স” হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সিহঁতৰ সন্দেহ তথা প্ৰশ্নসমূহৰ মৰমীয়ালভাৱে তথা সৰলভাৱে উত্তৰ দিয়াটো অত্যন্ত জৰুৰী। শিশুৰ মানসিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কৌতূহল পৰায়ণতাৰ এক বিশেষ ভূমিকা আছে।
১৩। কৈশোৰকালৰ ৫ টা দেহ-মানসিক প্রয়োজন উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰকালৰ ৫ টা দেহ-মানসিক প্ৰয়োজন হ’ল:
(ক) দৈহিক শক্তিৰ ব্যৱহাৰ: কৈশোৰ কালছোৱা দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশৰ বাবে বিশেষভাবে উল্লেখনীয়। কিশোৰসকলৰ বল-শক্তিৰ পৰিমাণ প্ৰচুৰ থাকে। এই দ্ৰুত দৈহিক বিকাশৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পুষ্টিকৰ খাদ্য, শাৰীৰিক ব্যায়াম আৰু উপযুক্ত জিৰণি আদিৰ প্ৰয়োজন হয়। তেওঁলোকক নিজৰ বৃহৎ শাৰীৰিক শক্তিৰ উপযোগিতা লাভ কৰিবলৈ সুযোগ বা উপায়ৰ প্ৰয়োজন।
(খ) যৌন আৰু আৱেগিক প্ৰয়োজন: এই সময়ছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীসকলে যৌৱন লাভ কৰে, অৰ্থাৎ ল’ৰাবোৰে পুৰুষত্ব আৰু ছোৱালীবোৰে নাৰীত্ব লাভ কৰে আৰু যৌনাংগসমূহ বিকশিত হয়। ইয়াৰ ফলত কিছুমান আৱেগৰ সৃষ্টি হয়, যিবোৰক সঠিকভাৱে পৰিচালিত কৰাৰ প্ৰয়োজন। এই কালছোৱাত বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ আকৰ্ষণ দ্ৰুতভাৱে সঞ্চাৰিত হয়। বিপৰীত লিংগৰ লোকৰ দ্বাৰা মৰম-ভালপোৱা লাভ কৰিবলৈ তেওঁলোক আগ্ৰহী হৈ উঠে। এই প্ৰয়াসত যদি তেওঁলোক বিফল হয়, ই বহুতো সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
(গ) বৌদ্ধিক প্ৰত্যাহ্বানৰ প্ৰয়োজন: কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ বৃহৎ বৌদ্ধিক আগ্ৰহ থাকে। তেওঁলোকৰ জ্ঞান-বুদ্ধি এই সময়ত সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত হৈ উঠে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকক আমোদজনক অধ্যয়ন ক্ষেত্ৰৰ আৱশ্যক হয়। তেওঁলোকৰ মাজত নতুন নতুন বস্তু আৱিষ্কাৰৰ এক হেঁপাহ জাগে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকৰ বৌদ্ধিক অনুসন্ধিৎসাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত সুবিধা প্ৰদান কৰাটো নিতান্তই প্ৰয়োজনীয়। সেয়েহে কিশোৰ-কিশোৰীসকলক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো আকৰ্ষণীয় তথা উদগনিমূলক হ’ব লাগে।
(ঘ) সামাজিক অনুমোদন আৰু নিৰাপত্তা: কিশোৰ-কিশোৰীসকলে তেওঁলোকে যি কৰে, তাৰ বাবে সমাজৰ পৰা স্বীকৃতি তথা অনুমোদন বিচাৰে। সমাজে তেওঁলোকক উচিত সন্মান তথা স্থান প্ৰদান কৰাটো তেওঁলোকে বিচাৰে। তেওঁলোকে বিচাৰে যে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায় তথা সামাজিক পৰিধিয়ে তেওঁলোকক শিশুৰ পৰিৱৰ্তে এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক লোক হিচাপে গণ্য কৰক। তেওঁলোকে সামাজিক স্বীকৃতি তথা অনুমোদন লাভৰ বাবে বহুতো কাম কৰিবলৈ বিচাৰে।
(ঙ) স্বাধীনতাৰ প্ৰয়োজন: কিশোৰ-কিশোৰীসকলে অধিক নীতি-নিয়ম তথা সীমাবদ্ধতা ভাল নাপায়। তেওঁলোকে কাৰ্য কৰাৰ ক্ষেত্ৰত স্বাধীনতা বিচাৰে। সেয়েহে পিতৃ-মাতৃসকলৰ অত্যধিক নিয়ন্ত্ৰণ অথবা বিদ্যালয়ত শিক্ষকসকলৰ কঠোৰ অনুশাসনে নেতিবাচক ফলাফলৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যেতিয়া তেওঁলোকৰ ওপৰত বহুতো নিয়ম-শৃংখলা জাপি দিয়া হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে আৰু কতৃত্বক প্ৰত্যাহ্বান জনায়, যিয়ে সমাজবিৰোধী আচৰণ গঢ়ি তোলে।
১৪। কৈশোৰকালৰ ৫টা সমস্যাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰকালক সাধাৰণতে ধুমুহা আৰু পীড়নৰ সময় বুলি কোৱা হয়। এই সময়ছোৱাত সংঘটিত হোৱা বিভিন্ন শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত কিছুমান জটিলতাৰ সৃষ্টি হয়। বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ এই পৰ্যায়ত কিশোৰ-কিশোৰীসকলে সন্মুখীন হোৱা কেইটামান প্ৰধান সমস্যা তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
(ক) যৌন সংক্ৰান্তীয় সমস্যাঃ এই কালছোৱাতে কিশোৰ-কিশোৰীসকলে যৌৱনত ভৰি দিয়ে। যৌনাংগসমূহৰ পৰিপক্কতাই কিছুমান সুকীয়া আৱেগ আৰু অনুভৱ কঢ়িয়াই আনে। কিশোৰ-কিশোৰীসকল বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে সম্বন্ধ গঢ়িবলৈ আগ্ৰহী হয়। তেওঁলোকে বিপৰীত লিংগৰ ব্যক্তিৰ পৰা প্ৰশংসা আৰু স্বীকাৰ লাভ কৰিবলৈ হাবিয়াস কৰে। যেতিয়া এই ইচ্ছাসমূহক উপেক্ষা কৰা হয় বা বাধা দিয়া হয়, তেতিয়া তেওঁলোক হতাশ হৈ পৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে যৌন হেঁপাহ বা প্ৰবৃত্তিৰ ভুল প্ৰয়োগৰ ফালে ঢাল লয়।
(খ) আৱেগিক সমস্যা: কৈশোৰকাল এক আৱেগিক আলোড়নৰ কাল। এই সময়ছোৱাত কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত যথেষ্ট শাৰীৰিক শক্তিৰ উপৰিও প্ৰেম, ভালপোৱা, ঘৃণা, ঈৰ্ষা, উদ্বেগ আদিৰ দৰে আৱেগসমূহো গভীৰভাৱে থাকে। যদি তেওঁলোকৰ আৱেগিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ মৰমেৰে পূৰণ কৰা হয়, তেন্তে এই আৱেগসমূহে ব্যক্তিগত সুখ আৰু সন্তুষ্টি আনে। আনহাতে, যদি তেওঁলোকৰ ইচ্ছা, আকাংক্ষা আৰু মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ নহয়, তেন্তে এই আৱেগসমূহে তেওঁলোকৰ ওপৰত এক ধ্বংসাত্মক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। ই কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত সমাজবিৰোধী আচৰণ বা হিংসাত্মক প্ৰতিক্ৰিয়া গঢ়ি তুলিব পাৰে।
(গ) সামাজিক সমস্যা: কিশোৰ-কিশোৰীসকলে সদায় সমাজৰ পৰা মান্যতা বিচাৰে। তেওঁলোকে সমাজৰ বাবে যি কৰে, তাৰ বাবে তেওঁলোকে প্ৰশংসা পাবলৈ বিচাৰে। কিশোৰ-কিশোৰীসকল তেওঁলোকৰ জ্যেষ্ঠসকলতকৈ অধিক আগ্ৰহী আৰু প্ৰগতিশীল, যাৰ ফলত চিন্তা-ধাৰণাৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োটা গোষ্ঠীৰ মাজত মতানৈক্যৰ সৃষ্টি হয়। যুৱ প্ৰজন্মই দ্ৰুত পৰিৱৰ্তন বিচাৰে, যিটো ৰক্ষণশীল প্ৰকৃতিৰ জ্যেষ্ঠসকলে সহজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। এই কাৰকটোৱে কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত সামাজিক সমাযোজনজনিত সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।
(ঘ) শৈক্ষিক সমস্যা: কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ তীব্ৰ উচ্চাকাংক্ষা থাকে আৰু তেওঁলোকে প্ৰত্যাহ্বানমূলক কৰ্মসংস্থাপন বিচাৰে। কিন্তু, সন্তোষজনক নোহোৱা শৈক্ষিক ব্যৱস্থাই তেওঁলোকক নিৰাশ কৰিব পাৰে। অবাস্তৱ শৈক্ষিক লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ, পুৰণি পাঠ্যক্ৰম, ত্ৰুটিপূৰ্ণ শিক্ষণ পদ্ধতি, দমনমূলক অনুশাসন আদিৰ বাবে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মনলৈ যথেষ্ট হতাশা আৰু বিফলতাৰ ভাৱ আহে। অৱসৰৰ অভাৱ, অত্যধিক পঢ়া-শুনা আৰু অযুক্তিকৰ পেছাগত লক্ষ্যই কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ ব্যক্তিগত সুখ-শান্তি নোহোৱা কৰি যথেষ্ট মানসিক চাপ বা উদ্বেগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
(ঙ) অপৰাধপ্ৰৱণতাৰ সমস্যাঃ আজৰি সময়ৰ অভাৱ, নিয়োগৰ সুযোগৰ অভাৱ, সামাজিক নৈতিকতাৰ অৱক্ষয়, নিচাযুক্ত দ্ৰব্য সেৱন, দূষিত ৰাজনীতি, সহজলভ্য ধন আৰু অভিভাৱকৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ শিথিলতাই এক অপৰাধপ্ৰৱণ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰে, যিয়ে স্বাভাৱিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ সকলো বাট বন্ধ কৰি দিয়ে। কিশোৰসকল প্ৰায়ে অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপ, মাদক দ্ৰব্যৰ আসক্তি আৰু যৌন উদ্দীপনাৰ বলি হয়, যি অপৰাধ প্ৰৱণতাৰ আৰম্ভণি কৰে।
১৫। দলীয় আনুগত্য কি?
উত্তৰঃ দলীয় আনুগত্য হৈছে বাল্যকালৰ এটা অন্যতম উল্লেখনীয় বৈশিষ্ট্য, য’ত ল’ৰা-ছোৱালীসকলৰ সাধাৰণতে নিৰ্দিষ্ট দল বা গোটৰ প্ৰতি এক বিশ্বাস আৰু দায়বদ্ধতাৰ অনুভূতি থাকে। তেওঁলোকে দলৰ বাবে কিছুমান নীতি-নিয়ম নিজেই সৃষ্টি কৰি লয় আৰু সেইবোৰ অতি বিশ্বাস আৰু বাধ্যবাধকতাৰে পালন কৰে। তেওঁলোকে নিজৰ দলৰ বাবে এজন নেতা নিৰ্বাচিত কৰে আৰু তেওঁৰ আদেশ মানি চলে। যদি কোনোবাই দলৰ নিয়ম ভংগ কৰে, তেন্তে তেওঁক দলৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হয়। বিকাশৰ এই সময়ছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীৰ মাজত ‘দলীয় মনোভাৱ’ বা ‘আমি’ বুলি কোৱা এক শক্তিশালী চেতনা গঢ়ি তোলাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়। তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ প্ৰতি বিশ্বস্ত হৈ থাকে। নিজৰ দলৰ প্ৰতি থকা এই গভীৰ সমৰ্থনৰ অনুভূতিকে দলীয় আনুগত্য বুলি কোৱা হয়।
১৬। বিপৰীত লিংগকামিতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ কৈশোৰকালৰ সময়ছোৱাত কিশোৰ-কিশোৰীসকলে তেওঁলোকৰ যৌৱনত প্ৰৱেশ কৰে। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ যৌনাংগসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত হয়। যৌনাংগৰ এই বিকাশৰ লগে লগে কিছুমান বিশেষ ধাৰণা আৰু কল্পনাৰ উদয় হয়। তেওঁলোক বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে একাত্ম হ’বলৈ বিচাৰে। তেওঁলোকে বিপৰীত লিংগৰ ব্যক্তিৰ পৰা মনোযোগ আৰু মৰম পাবলৈ ইচ্ছা কৰে। বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি অনুভৱ কৰা এই আকৰ্ষণৰ ভাবটোক বিপৰীত লিংগকামিতা বুলি কোৱা হয়।
১৭। সর্বপ্রাণবাদিতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ সর্বপ্রাণবাদিতা হৈছে শিশুসকলৰ এক অন্যতম বিশেষ চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য। বিকাশৰ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত তেওঁলোকৰ মাজত এই সৰ্বপ্ৰাণবাদিতাৰ অনুভূতি দেখা যায়। এই স্তৰত শিশুৰ বাস্তৱ সম্পৰ্কে থকা ধাৰণা অপৈণত হৈ থাকে। তেওঁলোকে এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ চৌপাশে দেখা প্ৰতিটো বস্তুতে প্ৰাণ থকা বুলি ভাবে, আৰু সেইবোৰেও মানুহৰ দৰে সুখ-দুখ, আনন্দ-বেদনা অনুভৱ কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰে। সেয়েহে, তেওঁলোকে পোক-পৰুৱা মাৰি বা গছ-গছনি কাটি আনন্দ পায়। তেওঁলোকে বস্তু দলিয়াই আনন্দিত হয়, কিয়নো তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে সেই বস্তুবোৰক আঘাত কৰিছে। শিশুৱে নিৰ্জীৱ বা নিষ্প্রাণ বস্তুত প্ৰাণ আছে বুলি কৰা এই অনুভৱকে সর্বপ্রাণবাদিতা বুলি কোৱা হয়।
১৮। শৈশৱৰ শিক্ষা ব্যবস্থাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ শৈশৱকাল হৈছে মানুহৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ প্ৰথমটো স্তৰ, যি জন্মৰ পৰা ৫ বছৰ বয়সলৈকে বিস্তৃত। বিকাশৰ এই স্তৰটোৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশ, খেলৰ প্ৰতি প্ৰৱণতা, ভাষাৰ বিকাশ, সংবেদনাত্মক বিকাশ, কৌতূহলপৰায়ণতা, আত্মকেন্দ্ৰিকতা, আত্মপ্ৰেম ইত্যাদি। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক প্ৰয়োজন, খেলৰ প্ৰয়োজন, মৰমৰ প্ৰয়োজন, আৱেগিক নিৰাপত্তাৰ প্ৰয়োজন, কৌতূহল পূৰণৰ প্ৰয়োজন আদিৰ দৰে বহুতো প্ৰয়োজনীয়তা থাকে। সেয়েহে, তেওঁলোকৰ বিভিন্ন বিকাশমূলক বৈশিষ্ট্যৰ লগতে এই প্ৰয়োজনীয়তাসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি শিক্ষা প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। শিশুসকলৰ বাবে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত তলত উল্লেখ কৰা দিশসমূহক গুৰুত্ব দিয়া অতি জৰুৰী:
(ক) নামভৰ্তিৰ বয়স: শিশুসকলক তিনি বা চাৰি বছৰ বয়স হোৱাৰ আগতে প্ৰাক্-প্ৰাথমিক শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰালে তেওঁলোকৰ স্বাভাৱিক মানসিক বিকাশৰ ক্ষতি হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সেয়েহে, তেওঁলোকে নিৰ্দিষ্ট শাৰীৰিক আৰু মানসিক পৰিপক্কতা লাভ কৰাৰ পিছতহে বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাব লাগে। অৱশ্যে, এই পৰিপক্কতা অৰ্জনৰ বয়স শিশুনুসৰি ভিন্ন হ’ব পাৰে।
(খ) পাঠ্যক্ৰমৰ বোজা হ্ৰাস: শিশুৰ বাবে অধ্যয়নৰ বিষয়সূচী কোনো কাৰণতে বোজা হ’ব নালাগে। যথেষ্ট সংখ্যক চিত্ৰৰে সৈতে এই পাঠ্যক্ৰম তেওঁলোকক আকৰ্ষণ কৰিব পৰাকৈ সৰল হ’ব লাগে। শিশুসকলক গধুৰ পাঠ্যপুথি আৰু প্ৰচুৰ ঘৰুৱা কাম দি অত্যাধিক বোজা জাপি দিয়া উচিত নহয়। তেওঁলোকক খেলা-ধূলাৰ বাবে যথেষ্ট সময় দিয়া উচিত।
(গ) মানসিক সক্ষমতাৰ সৈতে সামঞ্জস্য: বিষয়সূচী শিশুসকলৰ মানসিক সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনসমূহৰ সৈতে খাপ খোৱা উচিত।
(ঘ) খেলৰ জৰিয়তে শিক্ষণ: যিহেতু শিশুসকলে খেলিবলৈ ভাল পায়, গতিকে “খেলাৰ যোগেদি শিকন” পদ্ধতিৰে তেওঁলোকক বহুতো কথা শিকাব পাৰি।
(ঙ) কলাসংস্কৃতিৰ স্থান: সংগীত, নৃত্য আৰু খেলা-ধূলা তেওঁলোকৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হ’ব লাগে।
(চ) মাতৃভাষাৰ ভূমিকা: বিদ্যালয় শিক্ষাৰ প্ৰথম বছৰত, বিশেষকৈ প্ৰাক্-প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত শিশুসকলক মাতৃভাষাত শিক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে।
(ছ) আকৰ্ষণীয় বিদ্যালয়ৰ পৰিৱেশ: শিশুসকলক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ বিদ্যালয়ৰ পৰিৱেশ ৰঙীন আৰু মোহনীয় হ’ব লাগে। শিশুসকলক বিদ্যালয়লৈ উৎসাহিত কৰিবলৈ বিদ্যালয়ৰ চৌহদটো মূৰ্তি, ফুলনি বাগিচা, খেলপথাৰ, সৰু চিৰিয়াখানা আদিৰ দৰে আমোদজনক বস্তুৰে সু-সজ্জিত কৰা উচিত।
(জ) প্রতিযোগিতা: বিদ্যালয়ত বিভিন্ন ধৰণৰ সহজ-সৰল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে। শিশুসকলে সদায় মঞ্চত কিবা কাৰ্য প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ ভাল পায়।
(ঝ) নাটক আৰু খেল: সৰু ধেমেলীয়া নাটক, আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক খেলসমূহ নিয়মীয়াভাৱে অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে।
(ঞ) পৰীক্ষাৰ পৰা বিৰত: অধ্যয়নৰ এই সময়ছোৱাত পাঠ্যপুথিৰ সংখ্যা অতি কম হ’ব লাগে। যিমানদূৰ সম্ভৱ সকলো ধৰণৰ পৰীক্ষাকে এৰাই চলা উচিত।
(ট) শিক্ষকৰ প্ৰশিক্ষণ: শিক্ষকসকল সৰু ল’ৰা-ছোৱালীবোৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ কৌশলত ভালদৰে প্ৰশিক্ষিত হ’ব লাগে। শিক্ষকৰ অনুপযুক্ত ব্যৱহাৰৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকল অতি কম বয়সতে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি বিৰক্ত হ’ব পাৰে।
(ঠ) প্ৰতিভাৰ বিকাশ: প্ৰায় সকলো শিশুৰ মাজতে কিছুমান সুপ্ত প্ৰতিভা থাকে। শিক্ষকসকলে এই প্ৰতিভাসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে এইবোৰ বিকশিত কৰাত শিশুক সহায় কৰিব লাগে। শিশুসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ জন্মগত প্ৰতিভাসমূহ প্ৰকাশ কৰিবলৈ যথেষ্ট সুযোগ-সুবিধা থাকিব লাগে।
১৯। বাল্যকালৰ শিক্ষা ব্যবস্থাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বাল্যকাল হৈছে মানৱ বিকাশৰ দ্বিতীয়টো স্তৰ। এই স্তৰটোৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— শাৰীৰিক বিকাশ, বৌদ্ধিক বিকাশ, শিক্ষা গ্ৰহণৰ ক্ষমতা, সামাজিক বিকাশ, দলৰ প্ৰতি আনুগত্য, খেলৰ প্ৰতি আগ্ৰহ, অৰ্জিত অভিৰুচি, সৃজনীমূলক প্ৰতিভাৰ বিকাশ ইত্যাদি। বাল্যকালটো হৈছে প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ বয়স। সেয়েহে, ল’ৰা-ছোৱালীৰ বাল্যকালৰ বিভিন্ন বৈশিষ্ট্য আৰু প্ৰয়োজনীয়তাসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি তেওঁলোকক শিক্ষা প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। এই ক্ষেত্ৰত তলত উল্লেখ কৰা দিশসমূহে সহায় কৰিব পাৰে:
(ক) বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব: এই কালছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীসকলে কিতাপৰ জ্ঞানতকৈ বাস্তৱ অভিজ্ঞতা লাভ কৰাতহে অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। তেওঁলোকে কাম কৰি শিকিবলৈ ভাল পায়। সেয়েহে, শ্ৰেণীকোঠাত দিয়া শিক্ষা যথেষ্ট পৰিমাণৰ বিষয়-সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপৰে সমৃদ্ধ হ’ব লাগে।
(খ) সৃজনীমূলকতাৰ সুযোগ: ল’ৰা-ছোৱালীসকলক তেওঁলোকৰ সৃজনীমূলক প্ৰতিভাসমূহ প্ৰকাশ কৰাৰ সুবিধা দিব লাগে। তেওঁলোকৰ দক্ষতা আৰু প্ৰতিভাসমূহ বিকাশ কৰিব পৰাকৈ যথেষ্ট পৰিমাণৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে।
(গ) দলীয় কাৰ্যকলাপ: এই কালছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীসকলে দল গঠন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে দলত ঘূৰি ফুৰিবলৈ আৰু সকলো কাম দলবদ্ধভাৱে কৰিবলৈ ভাল পায়। সেয়েহে, প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দলীয় কাৰ্যকলাপক উৎসাহিত কৰিব লাগে।
(ঘ) স্বাস্থ্য শিক্ষা: তেওঁলোকক স্বাস্থ্য সচেতনতাৰ শিক্ষা দিব লাগে আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰে থকাৰ ধৰণ সম্বন্ধে প্ৰশিক্ষণ দিব লাগে।
(ঙ) ভ্ৰমণৰ কাৰ্যসূচী: এই কালছোৱাত ল’ৰা-ছোৱালীসকল সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ কৌতূহলপৰায়ণতাৰ বাবে জনাজাত। সেয়েহে, তেওঁলোকৰ কৌতূহল পূৰণ কৰিবলৈ আৰু ভৌগোলিক জ্ঞান বৃদ্ধি কৰিবলৈ ঐতিহাসিক আৰু অন্যান্য শিক্ষামূলক ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
(চ) সহশিক্ষা: এই কালছোৱাত সহশিক্ষাই বিপৰীত লিংগৰ সদস্যসকলৰ প্ৰতি ল’ৰা-ছোৱালীসকলৰ মনোভাৱ আৰু আচৰণসমূহ উপযুক্তভাৱে গঢ়ি তুলিব পাৰে। সহশিক্ষা থকা বিদ্যালয় এখনত পঢ়া-শুনাই তেওঁলোকক বিপৰীত লিংগৰ সদস্যসকলক বুজি উঠা আৰু পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদানৰ কৌশল শিকাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিব।
(ছ) শিক্ষকৰ ভূমিকা: বিদ্যালয়ত শিক্ষকসকলে পিতৃ-মাতৃ বা অভিভাৱকৰ ভূমিকা পালন কৰিব লাগে। তেওঁলোক মৰমিয়াল, যত্নশীল হোৱাৰ লগতে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সৈতে সহজে মিলা-মিছা কৰিব পৰা উচিত।
(জ) কলা শিক্ষাৰ গুৰুত্ব: বাল্যকালছোৱাত শিশুৱে গীত, নৃত্য, ছবি অঁকা, চিত্ৰাংকন আদিত যথেষ্ট মনোযোগ দিয়ে। সেয়েহে বিদ্যালয়ত বিভিন্ন ধৰণৰ কলাসমূহৰ শিক্ষা প্ৰদানত গুৰুত্ব দিব লাগে।
(ঝ) খেলা-ধূলাৰ সুবিধা: শিশুৱে খেলিবলৈ ভাল পায়। সেয়েহে, শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত খেলা-ধূলাৰ বাবে মুকলি ঠাই আৰু সময়ৰ সুবিধা দিব লাগে। আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক খেলৰ প্ৰতিযোগিতাসমূহ নিয়মীয়াভাৱে অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা বিদ্যালয়সমূহ শিশুসকলৰ বাবে একোখন আকৰ্ষণীয় ঠাই হিচাপে গঢ়ি উঠিব।
২০। কৈশোৰকালৰ শিক্ষা-ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰকাল ১২ বছৰৰ পৰা ১৮ বছৰ বয়সলৈকে বিস্তৃত। এই কালছোৱাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশ, মানসিক বিকাশ, আৱেগিক বিকাশ, সামাজিক সচেতনতাৰ উত্থান, বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ, নৈতিক চেতনাবোধৰ বিকাশ, সৃষ্টিশীল কল্পনা, বীৰক অনুকৰণ কৰা, দুঃসাহসিকতাৰ প্ৰৱণতা আদি। আনহাতে শাৰীৰিক প্ৰয়োজন, যৌন প্ৰয়োজন, বৌদ্ধিক প্ৰয়োজন, সামাজিক নিৰাপত্তা, সামাজিক অনুমোদন, স্বাধীনতা আদিৰ দৰে কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ কিছুমান প্ৰয়োজনীয়তাও আছে। ইয়াৰ উপৰিও কিশোৰ-কিশোৰীসকলে বৰ্তমান সময়ত সন্মুখীন হোৱা কেইটামান প্ৰধান সমস্যা হৈছে— যৌন সমস্যা, আৱেগিক সমস্যা, সামাজিক সমস্যা, শৈক্ষিক সমস্যা, আজৰি সময়ৰ সমস্যা, অপৰাধপ্ৰৱণতাৰ সমস্যা ইত্যাদি। কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ এই সমস্যা আৰু প্ৰয়োজনীয়তাসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি শিক্ষাৰ সুবিধাসমূহ আগবঢ়াব লাগে। এই ক্ষেত্ৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰামৰ্শসমূহে সহায় কৰিব:
(ক) আকৰ্ষণীয় পাঠ্যক্ৰম: কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ বাবে ৰুচিসন্মত হোৱাকৈ বিদ্যালয়ৰ পাঠ্যক্ৰম যুগুত কৰিব লাগে।
(খ) প্ৰত্যাহ্বানমূলক বিষয়বস্তু: অধ্যয়ন কৰিবলৈ দিয়া বিষয়সমূহ প্ৰত্যাহ্বানমূলক আৰু আমোদজনক হোৱা উচিত।
(গ) শাৰীৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ: কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ শাৰীৰিক শক্তি অধিক। সেয়েহে বিদ্যালয়সমূহত বাহ্যিক খেল, নিয়মীয়া খেলা-ধূলা, ব্যায়াম, যোগ আদিৰ শিক্ষা লাভ কৰাৰ যথেষ্ট সুবিধা দিব লাগে।
(ঘ) বৃত্তিমূলক শিক্ষা: মাধ্যমিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত বৃত্তিমূলক শিক্ষাকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। কিশোৰ-কিশোৰীসকলক কিছুমান লাভজনক বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে যিয়ে তেওঁলোকৰ লগতে সমাজখনকো উপকৃত কৰিব পাৰে।
(ঙ) নিৰ্দেশনা: এই কালছোৱাত তেওঁলোকক পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বৃত্তিমূলক আৰু ব্যক্তিগত নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিব লাগে।
(চ) পাঠ্যক্ৰম বহিৰ্ভূত ক্ৰিয়া-কলাপ: কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ শক্তিৰ সদ্ব্যৱহাৰৰ উদ্দেশ্যে বিদ্যালয়ত পাঠ্যক্ৰম বহিৰ্ভূত কাৰ্যকলাপৰ বাবে পৰ্যাপ্ত সময় দিব লাগে।
(ছ) দুঃসাহসিকতাৰ উদগনি: কিশোৰ-কিশোৰীসকল দুঃসাহসিক প্ৰকৃতিৰ হয়। সেয়েহে, বিদ্যালয়সমূহে শিক্ষামূলক ভ্ৰমণ আৰু ঐতিহাসিক তথা ভৌগোলিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাইসমূহলৈ যাত্ৰাৰ আয়োজন কৰি তেওঁলোকৰ এই উদ্যমক উৎসাহিত কৰিব লাগে।
(জ) যৌন শিক্ষা: কৈশোৰকাল হৈছে যৌন গ্ৰন্থিসমূহৰ দ্ৰুত বিকাশৰ সময়। তেওঁলোকে এনে বিকাশৰ লগে লগে অহা আৱেগসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি নাপাবও পাৰে। সেয়েহে বিদ্যালয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে যৌন শিক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে।
(ঝ) সমাজ কল্যাণৰ কাৰ্য: কিশোৰ-কিশোৰীসকলক এই কালছোৱাত সমাজ কল্যাণৰ কাৰ্যকলাপত জড়িত কৰাব লাগে। তেওঁলোকক ৰাষ্ট্ৰীয় সমাজ সেৱা, সামাজিক সাক্ষৰতা কাৰ্যসূচী আদিত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে।
(ঞ) নেতৃত্বৰ বিকাশ: তেওঁলোকক নেতৃত্বৰ প্ৰশিক্ষণ দিব লাগে আৰু স্কাউট-গাইড, এন.চি.চি. আদিৰ দৰে অনুষ্ঠানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে, যিয়ে তেওঁলোকক অনুশাসন আৰু আনুগত্যৰ গুণ আহৰণ কৰাত সহায় কৰিব।
(ট) শিবিৰ: বিদ্যালয়সমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় সংহতি শিবিৰ, গ্ৰীষ্মকালীন শিবিৰ, এদিনীয়া শিবিৰ আদি অনুষ্ঠিত কৰিব লাগে যাতে বিভিন্ন অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত অধিক সহযোগিতা আৰু সংহতিৰ মনোভাৱ গঢ়ি উঠে।
২১। শিশুৰ বিকাশত গৃহ-পৰিবেশৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে লিখা।৫
উত্তৰঃ এইটো এক স্বীকৃত সত্য যে শিশুৰ ওপৰত ঘৰুৱা পৰিৱেশে সৰ্বাধিক প্ৰভাৱ পেলায়। ই শিশুৰ ব্যক্তিত্বৰ ভেঁটি নিৰ্মাণ কৰে। পৰিয়ালৰ পৰিৱেশে শিশুৰ চৰিত্ৰ, মনোভাৱ বা আচৰণ, জীৱনৰ দৰ্শন, পেছা নিৰ্বাচন আদিৰ ওপৰত এক বৃহৎ প্ৰভাৱ পেলায়। শিশুসকলৰ ওপৰত গৃহ-পৰিৱেশে পেলোৱা কেইটামান প্ৰধান প্ৰভাৱ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
(ক) শাৰীৰিক প্ৰভাৱ: শিশুৰ স্বাভাৱিক বিকাশ আৰু বৃদ্ধিৰ বাবে পিতৃ-মাতৃয়ে উপযুক্ত শাৰীৰিক যতন লোৱা উচিত। ঘৰুৱা পৰিৱেশে শিশুৰ বিকাশৰ ওপৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়। সেয়েহে, শিশুক নিৰাপত্তা, সঠিক পুষ্টি আৰু জীয়াই থাকিবলৈ স্বাস্থ্যসন্মত অৱস্থা প্ৰদান কৰাটো অত্যাৱশ্যক।
(খ) আৱেগিক প্ৰভাৱ: ঘৰত শিশুসকলক আৱেগিক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰাটো দৰকাৰী। ঘৰত পিতৃ-মাতৃ আৰু আন মৰমিয়াল লোকসকলৰ পৰা লাভ কৰা মৰম-ভালপোৱাৰ পৰিৱেশে শিশুক আৱেগিক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰে। শিশুৰ ব্যক্তিত্বৰ স্বাভাৱিক বিকাশৰ বাবে আৱেগিক নিৰাপত্তা অতি প্ৰয়োজনীয়। শিশুক যদি নিজৰ মৰমিয়াল ব্যক্তিৰ আৱেগিক সমৰ্থনৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হয়, তেন্তে ই শিশুৰ পৰৱৰ্তী জীৱনত জটিলতা আৰু সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।
(গ) সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ: এজনে শিশুৱে নিজৰ পৰিয়ালৰ পৰাই সকলোবোৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা, বিশ্বাস, ধৰ্ম আদি আয়ত্ত কৰে। শিশুৰ সামাজিক আচৰণ, ধৰ্মীয় বিশ্বাস, জীৱন সম্পৰ্কে থকা মূল্যবোধ আদি নিজৰ ঘৰত লাভ কৰা সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হয়।
(ঘ) নৈতিক প্ৰভাৱ বা নৈতিক শিক্ষা: শিশুসকলে অতি দ্ৰুততাৰে আনক অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকে। শিশুৱে নিজৰ পিতৃ-মাতৃক যথেষ্ট অনুকৰণ কৰে। তেওঁলোকে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ পৰাই প্ৰথমে নৈতিক সচেতনতা লাভ কৰে। শিশুৱে নিজৰ ঘৰুৱা পৰিৱেশৰ পৰাই কোনটো সঠিক আৰু কোনটো ভুল অথবা কোনটো ভাল গুণ আৰু কোনটো বেয়া অভ্যাস সেই বিষয়ে শিক্ষা লাভ কৰে।
(ঙ) অনুশাসনৰ প্ৰভাৱ: ঘৰৰ দৈনন্দিন পৰিৱেশে শিশুৰ অনুশাসনৰ ওপৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়। পৰিয়ালত লাভ কৰা সু-অনুশাসনে শিশুসকলৰ মাজত আনুগত্য, নিয়মানুৱৰ্তিতা, সময়ানুবৰ্তিতা, শৃংখলাবদ্ধতা, সাধুতা, কঠোৰ পৰিশ্ৰম আদি গুণৰ বিকাশ ঘটায়। যদিহে পৰিয়ালত সুখ-শান্তি বিৰাজ কৰে, তেন্তে শিশুসকল স্বাভাৱিকভাৱে ডাঙৰ-দীঘল হয়। আনহাতে, যদি ঘৰত অনুশাসনৰ অভাৱ হয় অথবা পিতৃ-মাতৃৰ মাজত পাৰস্পৰিক সংঘাত লাগি থাকে, তেন্তে এনে ক্ষেত্ৰত শিশুৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰে।
এঘাৰোত শ্ৰেণী শিক্ষা অধ্যায় ২ – সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
Get Free NCERT PDFs
If you want to download free PDFs of any chapter, click the link below and join our WhatsApp group:
