Class 11 শিক্ষা অধ্যায় ৩ – বিদ্যালয় আৰু ইয়াৰ সংগঠন – সমাধানসমূহ | AHSEC (ASSEB) Assamese Medium
এঘাৰোত শ্ৰেণীৰ শিক্ষা অধ্যায় ৩ – বিদ্যালয় আৰু ইয়াৰ সংগঠনৰ সম্পূৰ্ণ অনুশীলনীৰ সমাধানসমূহ (AHSEC – ASSEB Assamese Medium)
এই অধ্যায়ত এখন বিদ্যালয়ৰ গঠন, ইয়াৰ কাৰ্যকলাপ, আৰু সামাজিক দায়িত্বৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। বিদ্যালয় কেনেকৈ এক সামাজিক অনুষ্ঠান হিচাপে কাম কৰে আৰু ইয়াৰ সংগঠনৰ বিভিন্ন দিশসমূহৰ ওপৰত ইয়াত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অস্পীন একাডেমীত এই অধ্যায়ৰ সকলো সমাধান সহজ আৰু স্পষ্ট ভাষাত আগবঢ়োৱা হৈছে।
✅ কি শিকিব:
- বিদ্যালয়ৰ সংজ্ঞা আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা
- বিদ্যালয়ৰ সংগঠন আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন উপাদান
- এখন আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ
- বিদ্যালয় আৰু সমাজৰ মাজৰ সম্পৰ্ক
- পাঠ্যক্ৰম আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰমিক কাৰ্যসূচীৰ গুৰুত্ব
🎯 অস্পীন একেডেমীৰ সুবিধা:
- AHSEC (ASSEB)ৰ শেহতীয়া পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি সম্পূৰ্ণ সমাধান
- অধ্যায় ৩ ৰ প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰ বিশদ און সঠিক উত্তৰ
- অসমীয়া মাধ্যমৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বুজিবলৈ সহজ
- পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰৰ অন্তৰ্ভুক্তি
- বিদ্যালয়ৰ সংগঠন সম্পৰ্কীয় জটিল ধাৰণাসমূহৰ সৰল ব্যাখ্যা
Class 11 Education (শিক্ষা) | Assamese Medium Chapter-wise Solutions PDF (Latest Syllabus)
Limited Time Offer!
Get complete chapter-wise solutions PDF for Class 11 Education (Assamese Medium) based on the latest AHSEC (ASSEB) syllabus.
Includes detailed answers, important definitions, and key concepts in Assamese.
Ideal for self-study, homework, and exam-focused revision.
অধ্যায়-৩
বিদ্যালয় আৰু ইয়াৰ সংগঠন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। বিদ্যালয় প্রতিষ্ঠানৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠানৰ অৰ্থ হ’ল বিদ্যালয় গৃহ, খেলপথাৰ, অন্যান্য সা-সঁজুলি, বিজ্ঞানাগাৰ আদিৰ দৰে বৈষয়িক সম্পদসমূহৰ লগতে শিক্ষক, শিক্ষাৰ্থী আৰু বিদ্যালয়ৰ অন্যান্য কৰ্মচাৰীসকলৰ দৰে মানৱ সম্পদসমূহেৰে গঠিত এটা সম্পূৰ্ণ গোট।
২। “শ্রেণীকক্ষতে এখন দেশৰ ভবিষ্যৎ গঢ়ি তোলা হয়।”- এই কথাষাৰ কোনে কৈছিল?
উত্তৰঃ “শ্ৰেণীকোঠাতে এখন দেশৰ ভৱিষ্যৎ গঢ়ি তোলা হয়।”— এই গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাষাৰ ভাৰতৰ এখন শিক্ষা আয়োগ, কোঠাৰী আয়োগে (Kothari Commission) কৈছিল।
৩। ইংৰাজী ‘Curriculum’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ কোনটো শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে?
উত্তৰঃ ইংৰাজী ‘Curriculum’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ শব্দ ‘currere’ ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে।
৪। ‘Currere’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘Currere’ শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে “দৌৰা” বা “দৌৰ দিয়া”।
৫। প্ৰমূল্যৰ শিক্ষা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ মূল্যবোধ বা প্ৰমূল্যৰ শিক্ষাৰ দ্বাৰা এনে কিছুমান শৈক্ষিক কাৰ্যসূচী অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ কথা সূচোৱা হয় যিবোৰে ব্যক্তি আৰু সমাজৰ উন্নতিৰ বাবে বৰঙণি যোগায়। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ লগত জড়িত মৌলিক নীতি-নিয়মসমূহৰ জ্ঞান আহৰণ কৰাটোকে বুজোৱা হয়। সংক্ষিপ্তভাৱে ক’বলৈ গ’লে, মানৱ জীৱন প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰমূল্য বা মূল্যবোধৰ তাৎপৰ্য সম্পৰ্কে উপলব্ধি কৰাৰ শিক্ষাই হৈছে প্ৰমূল্যৰ শিক্ষা।
৬। প্রতিভাশালী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ কিমান?
উত্তৰঃ প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ হ’ল ১৪০ ৰ উৰ্ধত।
৭। অতি প্ৰখৰ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ কিমান?
উত্তৰঃ অতি প্ৰখৰ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ হ’ল ১২০ ৰ পৰা ১৪০ ৰ মাজত।
৮। উচ্চ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ কিমান?
উত্তৰঃ উচ্চ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ হৈছে ১১০ আৰু ১২০ ৰ মাজত।
৯। সাধাৰণ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ কিমান?
উত্তৰঃ সাধাৰণ বুদ্ধিসম্পন্ন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বুদ্ধ্যাংকৰ পৰিসৰ হ’ল ৯০ ৰ পৰা ১১০ ৰ মাজত।
১০। শ্রেণীকক্ষৰ আকাৰ কি হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকক্ষৰ আকাৰ আয়তক্ষেত্ৰৰ নিচিনা হোৱা উচিত।
১১। ৯০-১১০ ৰ বুদ্ধ্যাংকৰ ভিতৰত কি ধৰণৰ শিক্ষার্থী অন্তর্ভুক্ত হয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণ বুদ্ধিসম্পন্ন শিক্ষাৰ্থীসকল এই বুদ্ধ্যাংকৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
১২। বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰত প্রয়োজন হোৱা যিকোনো দুটা আচবাবৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰত প্ৰয়োজন হোৱা দুবিধ আচবাব হৈছে আলমাৰি আৰু বেংক (bench)। বিভিন্ন সঁজুলি আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ সুৰক্ষিতভাৱে ৰাখিবলৈ এই দুবিধ আচবাব ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১৩। পুথিভঁড়ালৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ পুথিভঁড়ালৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক পুথিভঁড়ালী (Librarian) বুলি কোৱা হয়।
১৪। শ্রেণীকক্ষত প্রয়োজনীয় দুবিধ আহিলাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকক্ষত প্ৰয়োজনীয় দুবিধ আহিলা হ’ল:
(ক) শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে ডেস্ক-বেঞ্চ
(খ) শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীৰ বাবে চকী-মেজ
১৫। শ্রেণীকক্ষত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা শ্ৰৱণ-দৰ্শন সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকক্ষত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা শ্ৰৱণ-দৰ্শন সঁজুলিৰ নাম হ’ল— ৰেডিঅ’, টেপ ৰেকৰ্ডাৰ, দূৰদৰ্শন (Television) আদি।
১৬। বিদ্যালয় প্রতিষ্ঠানৰ বৈষয়িক সম্পদ তিনিবিধৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বৈষয়িক সম্পদসমূহ হৈছে বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান এখনৰ অপৰিহাৰ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান এখন স্থাপনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা তিনিবিধ বৈষয়িক সম্পদ হ’ল:
(ক) মাটি বা ভূমিখণ্ড: বিদ্যালয় গৃহৰ বাবে নিৰ্বাচিত মাটিডোখৰ শিকন প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে উপযোগী হোৱা উচিত। ই ঘাইপথ অথবা বাছ আস্থান, বজাৰ, চিনেমা হল আদিৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানৰ ওচৰত হ’ব নালাগে।
(খ) বিদ্যালয় গৃহ আৰু খেলপথাৰ: বিদ্যালয় গৃহটো যথেষ্ট পৰিমাণে বায়ু চলাচল কৰিব পৰা আৰু পোহৰ পৰিব পৰা মুকলি ঠাই থকাকৈ নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। বিদ্যালয় গৃহটোৰ এটা অংশৰ পৰা আন অংশলৈ অহা-যোৱা কৰিব পৰাকৈ ডাঙৰ বাৰাণ্ডা আৰু সুগম পথ থাকিব লাগে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক বিকাশৰ বাবে বিদ্যালয় এখনত খেলপথাৰ থকাটো অতি জৰুৰী।
(গ) শ্ৰেণীকোঠা: শ্ৰেণীকোঠাটো পৰ্যাপ্ত পোহৰ আৰু বায়ু চলাচল কৰিব পৰা হোৱাটো অত্যন্ত জৰুৰী। কোঠাটো অতি কমেও ৪০ ৰ পৰা ৫০ জন শিক্ষাৰ্থীয়ে সহজে বহিব পৰাকৈ উপযুক্ত হ’ব লাগে।
১৭। বিদ্যালয় প্রতিষ্ঠানৰ মানৱ সম্পদ তিনিটাৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদসমূহ হৈছে বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান এখনৰ অপৰিহাৰ্য অংশ। বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান এখন স্থাপনৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা তিনিটা মানৱ সম্পদ হ’ল:
(ক) শিক্ষক: শিক্ষকসকল হৈছে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মূল ভেঁটি। তেওঁলোকৰ অবিহনে বিদ্যালয় চলিব নোৱাৰে। তেওঁলোকে বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠানৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান গঠন কৰে। শিক্ষকসকল সু-প্ৰশিক্ষিত, নিয়মানুৱৰ্তী আৰু চৰিত্ৰৱান হোৱা উচিত, কাৰণ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ চৰিত্ৰ, মনোভাৱ বা আৱেগ, অভ্যাস আৰু আচৰণ গঢ়ি তোলোৱাত তেওঁলোকে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
(খ) শিক্ষাৰ্থী: আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে শিক্ষাৰ্থীকেন্দ্ৰিক আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটোৱেই তেওঁলোকৰ সামগ্ৰিক বিকাশৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। বৰ্তমান সময়ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
(গ) কৰ্মচাৰী: বিদ্যালয়ত শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ উপৰিও যিবোৰ অন্য কৰ্মচাৰী থাকে, সেই সকলোবোৰক বিদ্যালয় কৰ্মচাৰী গোটত সামৰি লোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বিদ্যালয় কাৰ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰী, পুথিভঁড়ালী, চকীদাৰ, মালী ইত্যাদি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকে। এই লোকসকলৰ অবিহনে বিদ্যালয় এখনৰ কাম-কাজ সুকলমে পৰিচালিত হোৱাটো সম্ভৱ নহয়।
১৮। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) বিষয়কেন্দ্রিক পাঠ্যক্রম
(খ) ক্রিয়াভিত্তিক পাঠ্যক্রম
(গ) অভিজ্ঞতাভিত্তিক পাঠ্যক্রম
(ঘ) অপৃথকীকৰণ পাঠ্যক্রম
(ঙ) বুনিয়াদী শিক্ষাৰ পাঠ্যক্রম
(চ) জীবনভিত্তিক পাঠ্যক্রম
উত্তৰঃ
(ক) বিষয়কেন্দ্রিক পাঠ্যক্রম: এই পাঠ্যক্ৰমত শিক্ষণীয় বিষয়বস্তু বা জ্ঞান আহৰণৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই পাঠ্যক্ৰমত বিষয়বস্তুক নিৰ্দিষ্ট ভাগত ভগাই ক্ৰমিকভাৱে সন্নিৱিষ্ট কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত প্ৰয়োজন বা আগ্ৰহতকৈ বিষয়টোৰ সুসংগঠিত ৰূপটোৰ ওপৰত অধিক ধ্যান দিয়া হয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ তাত্ত্বিক আৰু পদ্ধতিগত জ্ঞান প্ৰদান কৰা।
(খ) ক্রিয়াভিত্তিক পাঠ্যক্রম: এই পাঠ্যক্ৰমত কৰ্ম আৰু ক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে শিক্ষণত গুৰুত্ব দিয়া হয়। শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ আগ্ৰহ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি হাতে-কামে কাম কৰি জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীয়ে কাম কৰি শিকাৰ সুযোগ পায়, যাৰ ফলত তেওঁলোক ক্ৰিয়াশীল আৰু স্ব-নিৰ্ভৰশীল হৈ উঠে। এই পাঠ্যক্ৰম শিশুৰ স্বাভাৱিক ক্ৰিয়াশীল মনোভাৱৰ ওপৰত আধাৰিত।
(গ) অভিজ্ঞতাভিত্তিক পাঠ্যক্রম: এই পাঠ্যক্ৰমত শিক্ষাৰ্থীয়ে লাভ কৰা প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতা আৰু বাস্তৱ সমস্যা সমাধানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত শিক্ষাৰ্থীয়ে শ্ৰেণীকোঠাৰ চাৰি বেৰৰ বাহিৰৰ বাস্তৱ জগতৰ পৰা অভিজ্ঞতা আহৰণ কৰে আৰু সেই অভিজ্ঞতাক জ্ঞানৰ আধাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। এই ব্যৱস্থাই শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জগতৰ লগত জড়িত কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ মাজত গৱেষণামূলক মনোভাৱ গঢ়ি তোলে।
(ঘ) অপৃথকীকৰণ পাঠ্যক্রম (Correlated Curriculum): এই পাঠ্যক্ৰমত বিভিন্ন বিষয়ৰ জ্ঞানক পৰস্পৰৰ পৰা পৃথক নকৰাকৈ এটা সামূহিক গোটত একত্ৰিত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইতিহাস, ভূগোল আৰু অৰ্থনীতি বিষয়সমূহক এটা কেন্দ্ৰীয় ধাৰণাৰ অধীনত সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি পঢ়োৱা হয়। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এটা বিষয়ৰ জ্ঞানৰ সৈতে আনটো বিষয়ৰ জ্ঞানৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি শিক্ষাৰ্থীক এটা সম্পূৰ্ণ আৰু সামগ্ৰিক জ্ঞান প্ৰদান কৰা।
(ঙ) বুনিয়াদী শিক্ষাৰ পাঠ্যক্রম: এই পাঠ্যক্ৰম মহাত্মা গান্ধীয়ে প্ৰৱৰ্তন কৰা ‘বুনিয়াদী শিক্ষা’ৰ ভেঁটিত তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ইয়াত কোনো এক গ্ৰাম্য শিল্প বা হস্তকৰ্মক (Craft) শিক্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে লোৱা হয় আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে আন সকলো বিষয়ৰ (গণিত, বিজ্ঞান আদি) জ্ঞান প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে শিক্ষা আৰু শ্ৰমক একত্ৰিত কৰি শিক্ষাৰ্থীক নৈতিকতা, স্ব-নিৰ্ভৰশীলতা আৰু সামাজিক মূল্যবোধৰ শিক্ষা দিয়া।
(চ) জীবনভিত্তিক পাঠ্যক্রম: পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুতকৰণৰ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতি, শিক্ষাৰ মূল উদ্দেশ্য আৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ শাৰীৰিক, আৱেগিক তথা মানসিক প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা পাঠ্যক্ৰমকেই জীৱনভিত্তিক পাঠ্যক্ৰম বুলি কোৱা হয়। এই পাঠ্যক্ৰমত ল’ৰা-ছোৱালীৰ বিকাশজনিত প্ৰয়োজনীয়তাৰ লগতে তেওঁলোকে বাস কৰা সমাজখনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ হস্তান্তৰ কৰা, বৰ্তমানৰ বাস্তৱতাক বুজাই দিয়া আৰু জটিল পৃথিৱীখনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ শিক্ষাৰ্থীসকলক সু-সজ্জিত কৰি তোলা। ১৯। বিদ্যালয়ৰ প্ৰকল্প স্থাপন কৰাৰ সময়ত মাটি নিৰ্বাচন কৰাৰ সময়ত মনত ৰাখিবলগীয়া তিনিটা চর্ত উল্লেখ কৰা। উত্তৰঃ যি ঠাইত বিদ্যালয়খন অৱস্থিত হ’ব সেই স্থান বা ভূমিখণ্ড বিদ্যালয় প্ৰকল্প এটাৰ বাহ্যিক সম্পদসমূহৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। বিদ্যালয় প্ৰকল্প স্থাপনৰ সময়ত মাটি নিৰ্বাচন কৰাৰ সময়ত মনত ৰাখিবলগীয়া কেইটামান চৰ্ত তলত দিয়া হ’ল:
(ক) ঘাইপথৰ পৰা নিৰাপদ দূৰত্ব: বিদ্যালয়ৰ বাবে উপযুক্ত স্থান হ’ল ঘাইপথৰ পৰা কিছু দূৰত্বত অৱস্থিত এখন ঠাই। ঘাইপথৰ ওচৰত হ’লে যান-জঁট আৰু হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হৈ জনসাধাৰণৰ বাবে তথা শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে অসুবিধাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। একে সময়তে, বিদ্যালয়ৰ চৌহদটোলৈ ঘাইপথৰ পৰা সহজে প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ধৰণৰ হ’ব লাগে।
(খ) যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সু-সুবিধা: বিদ্যালয়ৰ ভূমিখণ্ড বা অৱস্থানলৈ টেলিফোন, ইণ্টাৰনেট আদিৰ দৰে যোগাযোগ ব্যৱস্থাসমূহৰ পৰ্যাপ্ত সুবিধা থাকিব লাগে। কিয়নো ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে প্ৰয়োজন সাপেক্ষে বিদ্যালয় বা বিদ্যালয় কৰ্তৃপক্ষৰ লগত সহজে যোগাযোগ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
(গ) ভূমিখণ্ডৰ উচ্চতা: বিদ্যালয়ৰ ভূমিখণ্ড অলপ উচ্চতাত অৱস্থিত হ’ব লাগে যাতে তাত পানী আবদ্ধ হৈ থাকিব নোৱাৰে। চাপৰ ভূ-খণ্ডত অৱস্থিত বিদ্যালয়সমূহত বৰষুণৰ দিনত বানপানীৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে বিদ্যালয়ত উপস্থিত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হয়।
(ঘ) ৰাজহুৱা স্থানৰ পৰা দূৰত্ব: বিদ্যালয়ৰ চৌহদটো বাছ আস্থান, বজাৰ, ৰেল আস্থান আদিৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানৰ ওচৰত হ’ব নালাগে। এই স্থানসমূহৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা কোলাহলে শিক্ষকসকলৰ লগতে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বৃহৎ অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
(ঙ) মনোৰঞ্জনৰ স্থানৰ কাষত হ’ব নালাগে: বিদ্যালয়ৰ মাটিডোখৰ চিনেমা হল, ৰাজহুৱা উদ্যান, পৰ্যটনস্থলী আদিৰ দৰে আমোদ-প্ৰমোদমূলক স্থানৰ ওচৰত হ’ব নালাগে। এই স্থানসমূহ ওচৰত হ’লে ই শিক্ষাৰ্থীসকলক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ লগতে শ্ৰেণীকোঠা এৰি আঁতৰি যোৱাৰ দৰে পৰিস্থিতিৰো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
২০। যিকোনো তিনি প্ৰকাৰৰ পাঠ্যক্রমৰ নাম হৈছে:
উত্তৰঃ যিকোনো তিনি প্ৰকাৰৰ পাঠ্যক্ৰমৰ নাম উল্লেখ কৰা।
(ক) পৰম্পৰাগত বা বিষয়কেন্দ্রিক পাঠ্যক্রম।
(খ) ক্রিয়াভিত্তিক পাঠ্যক্রম।
(গ) বুনিয়াদী শিক্ষাৰ পাঠ্যক্রম।
২১। স্কুল প্রকল্পৰ বাবে প্রয়োজন হোৱা যিকোনো তিনিটা সঁজুলিব নাম লিখা।
উত্তৰঃ স্কুল প্রকল্পৰ বাবে প্রয়োজন হোৱা যিকোনো তিনিটা সঁজুলিৰ নাম হৈছেঃ
১. ডেস্ক-বেঞ্চ, ২. ব্লেক বর্ড, ৩. চক-পেঞ্চিল
২২। স্কুল গৃহ নির্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া তিনিটা কথাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ আপুনি বিচৰামতে, তলত দিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰবোৰৰ অৰ্থ, গাঁথনি, আৰু শৈক্ষিক স্বৰ অক্ষুণ্ণ ৰাখি পুনৰাই লিখা হ’ল:
২২। স্কুল গৃহ নির্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া তিনিটা কথাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বিদ্যালয় গৃহ হৈছে বিদ্যালয় প্ৰকল্প এটাৰ বৈষয়িক সম্পদসমূহৰ ভিতৰত এটা প্ৰধান উপাদান। বিদ্যালয় গৃহ নিৰ্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া কেইটামান চৰ্ত হ’ল:
(ক) শৈক্ষিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ উপযুক্ততা: বিদ্যালয় গৃহটো নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা এনেধৰণে কৰিব লাগে যাতে ই শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বিভিন্ন শৈক্ষিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিব পাৰে। গৃহটোত বহল বাৰাণ্ডা, প্ৰচুৰ মুকলি ঠাই আৰু সহজে চলাচলৰ বাবে নিৰাপদ পথ আদি থাকিব লাগে।
(খ) বিদ্যালয় গৃহৰ আকাৰ: বিদ্যালয় গৃহটো I, L, T, U, E বা H আকৃতিত নিৰ্মিত হ’ব লাগে। এইবোৰৰ ভিতৰত E আকৃতিটো সৰ্বাধিকভাৱে ব্যৱহৃত হয়, কাৰণ ই সকলো দিশৰ পৰা সহজে প্ৰৱেশ কৰিব পৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
(গ) পোহৰ আৰু বায়ু চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা: বিদ্যালয় গৃহটোত উপযুক্ত বায়ু চলাচলৰ তথা প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোহৰৰ সুবিধা থাকিব লাগে। শ্ৰেণীকোঠাসমূহ এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰিব লাগে যাতে বৰ্ষৰ আটাইকেইটা ঋতুতে শিক্ষাৰ্থীসকলে পৰ্যাপ্ত পোহৰ আৰু বিশুদ্ধ বতাহ লাভ কৰিব পাৰে।
(ঘ) মুক্ত চলাচলৰ সুবিধা: বিদ্যালয় গৃহটো এনেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা উচিত যাতে শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলে বিদ্যালয়খনত সহজে আৰু মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে। সেয়েহে বিদ্যালয়ত বাৰাণ্ডা আৰু কৰিড’ৰসমূহ মানুহে দ্ৰুত আৰু সহজে অহা-যোৱা কৰিব পৰাকৈ বহল হোৱা উচিত।
(ঙ) অনাময়ৰ সুবিধা: এটা ভাল বিদ্যালয় গৃহত বিদ্যালয়খনৰ সুবিধাজনক স্থানত উপযুক্ত অনাময় সুবিধা বা শৌচালয় থাকিব লাগে। বিদ্যালয় গৃহটোৰ এটা কাষত বা শেষৰফালে শৌচালয় অৱস্থিত হ’ব লাগে যাতে ই কোনো ধৰণৰ বাধা বা অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে।
২৩। শ্রেণীকোঠা নির্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া চর্ত উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকোঠা হৈছে বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান এখনৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এটা সঠিকভাৱে নিৰ্মিত শ্ৰেণীকোঠাই শিকন প্ৰক্ৰিয়াত যথেষ্ট সহায় কৰিব পাৰে। কোঠাৰী আয়োগে “এই আতি বা দেশ এখনৰ ভাগ্য বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকোঠাসমূহতে গঢ় লৈ উঠে” বুলি মন্তব্য কৰিছিল। শ্ৰেণীকোঠা এটা নিৰ্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া পাঁচটা চৰ্ত হৈছে:
(ক) শ্ৰেণীকোঠাৰ উপযুক্ত আকাৰ: শ্ৰেণীকোঠাসমূহ অতি সৰু আৰু ঠেককৈ নিৰ্মাণ কৰিব নালাগে। ই অতিকমেও ৪০ ৰ পৰা ৫০ জন শিক্ষাৰ্থীয়ে সহজে বহিব পৰাকৈ নিৰ্মিত হ’ব লাগে।
(খ) বায়ু সঞ্চালনৰ ব্যৱস্থা: শ্ৰেণীকোঠাত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বায়ু চলাচল কৰিব পৰাকৈ বায়ু-সঞ্চালনৰ খিৰিকী থাকিব লাগে। পোহৰ আৰু বায়ুৰ অভাৱত শ্ৰেণীকোঠাটো ঠাহ খাই থকা ঠাইত পৰিণত হ’ব, আৰু এইটোৱে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ পেলাব।
(গ) শ্ৰেণীকোঠাৰ বেৰৰ ৰং: শ্ৰেণীকোঠাৰ বেৰসমূহৰ ৰং শিক্ষাৰ্থীসকলৰ চকুৰ বাবে কষ্টদায়ক হ’ব নালাগে। অতি উজ্জ্বল আৰু একাধিক ৰং শ্ৰেণীকোঠাৰ বাবে উপযুক্ত নহয়। বেৰবোৰৰ ৰং শিক্ষাৰ্থীসকলক আকৰ্ষিত কৰিব পৰা ধৰণৰ শান্ত আৰু নিৰ্দিষ্ট হোৱা উচিত।
(ঘ) শিক্ষকৰ মেজ: শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ চকী-মেজসমূহ এখন ওখ মঞ্চ বা প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত হ’ব লাগে যাতে তেওঁলোকে শ্ৰেণীকোঠাৰ প্ৰতিগৰাকী শিক্ষাৰ্থীৰ ওপৰত সহজে নজৰ ৰাখিব পাৰে।
(ঙ) কৃষ্ণফলক (Blackboard): প্ৰতিটো শ্ৰেণীকোঠাতে এখন কৃষ্ণফলক থাকিব লাগে। কৃষ্ণফলকখন শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সন্মুখৰ বেৰৰ সৈতে সংলগ্ন হৈ থাকিব লাগে। এইখন ডাঙৰ হোৱাৰ লগতে উন্নত মানৰ সামগ্ৰীৰে নিৰ্মিত হ’ব লাগে যাতে শ্ৰেণীকোঠাৰ প্ৰতিটো অংশৰ পৰা ইয়াত কি লিখা হৈছে সেয়া স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা যায়।
২৪। বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰ নিৰ্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া পাঁচটা চর্ত উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰ হৈছে আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ। বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰ এটা নিৰ্মাণ কৰোঁতে মনত ৰাখিবলগীয়া পাঁচটা চৰ্ত হৈছে:
(ক) অৱস্থানৰ নিৰাপত্তা: বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰটো বিদ্যালয়ৰ মুখ্য গৃহটোত হ’ব নালাগে। ই মুখ্য গৃহৰ পৰা অলপ আঁতৰত হ’ব লাগে। পৰীক্ষাগাৰটো বিদ্যালয় গৃহৰ একেবাৰে শেষৰফালে নিৰ্মাণ কৰিব লাগে যাতে পৰীক্ষাগাৰত কোনো দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হ’লে, ইয়াৰ প্ৰভাৱ যথাসম্ভৱ সহজে হ্ৰাস কৰিব পৰা যায়।
(খ) অত্যাৱশ্যকীয় যোগান ব্যৱস্থা: বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰটোত পানী, গেছ আৰু বিদ্যুৎ যোগানৰ বাবে পৰ্যাপ্ত সুবিধা থাকিব লাগে। শিক্ষাৰ্থীসকলে পৰীক্ষাগাৰত যিকোনো সামগ্ৰী স্পৰ্শ কৰাৰ পিছত ডিটাৰ্জেণ্টেৰে ভালদৰে হাত ধুব লাগে, সেয়েহে বিজ্ঞানাগাৰত পানীৰ সহজলভ্যতা থাকিব লাগে। গতিকে, হাত ধোৱাৰ সুবিধা সঠিকভাৱে কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
(গ) শ্ৰৱণ-দৰ্শনযুক্ত বহু মাধ্যমৰ সুবিধা: বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰটোত শ্ৰৱণ-দৰ্শনযুক্ত বহু মাধ্যমৰ দ্বাৰা তথ্য প্ৰদৰ্শন বা উপস্থাপন কৰাৰ পৰ্যাপ্ত সুবিধা থাকিব লাগে। অৰ্থাৎ, পৰীক্ষাগাৰটোত প্ৰজেক্টৰ (পৰ্দাত চিত্ৰ প্ৰক্ষেপ কৰা যন্ত্ৰ) আৰু পৰ্দাৰ সহায়ত চলচ্চিত্ৰ তথা স্বচ্চচেন (Slides) প্ৰদৰ্শন কৰাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
(ঘ) বিপদজনক সামগ্ৰী সংৰক্ষণ: দামী আৰু বিপদজনক ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহ সদায় আলমাৰীত তলা-চাবিৰে আবদ্ধ কৰি ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। এই ধৰণৰ আলমাৰীসমূহ শিক্ষাৰ্থীসকলে পৰীক্ষা চলোৱা স্থানৰ ওচৰত থ’ব নালাগে। এইবোৰক পৰীক্ষাগাৰটোৰ এক সুৰক্ষিত কক্ষৰ ভিতৰত ৰাখিব লাগে।
(ঙ) পৰীক্ষাগাৰ সহায়কৰ নিযুক্তি: বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰটোৰ সামগ্ৰীসমূহৰ সঠিক তদাৰক আৰু যত্নৰ প্ৰয়োজন। সেয়েহে, পৰীক্ষাগাৰ এটাত এজন প্ৰশিক্ষিত পৰীক্ষাগাৰ সহায়ক নিযুক্তি কৰিব লাগে।
২৫। সুচলকাৰী হিচাপে শিক্ষকৰ পাঁচটা কার্যাবলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ মহান আলেকজেণ্ডাৰে মন্তব্য কৰিছিল, “ল’ৰা-ছোৱালীক শিক্ষিত কৰি তোলা শিক্ষকসকল পিতৃ-মাতৃতকৈ অধিক সন্মানৰ যোগ্য।” আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষকসকলৰ এক বৃহৎ ভূমিকা আছে। তেওঁ এজন অভিপ্ৰেৰক, পৰামৰ্শদাতা আৰু পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে ভূমিকা পালন কৰাৰ লগতে বন্ধুৰ ভূমিকাও পালন কৰে। সৰ্বোপৰি তেওঁ হৈছে এজন মহান শিক্ষণ সুচলকাৰী। শিক্ষকৰ মুখ্য ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীক শিক্ষণৰ সুবিধা উপলব্ধ কৰোৱা। এই ক্ষেত্ৰত শিক্ষকসকলে সম্পাদন কৰা পাঁচটা কাৰ্য হ’ল:
(ক) সৰল আৰু পোনপটীয়া ভাষাৰ প্ৰয়োগ: শিক্ষক এজনে সহজ-সৰল আৰু প্ৰাঞ্জল ভাষাৰ দ্বাৰা পাঠটো বৰ্ণনা কৰি শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াক সহজসাধ্য কৰি তুলিব পাৰে। শিক্ষকসকলে পাঠদান কৰোঁতে সদায় শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মানসিক সামৰ্থ্য আৰু বোধশক্তিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা উচিত।
(খ) ব্যক্তিগত সংশোধন: শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলক তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত ভুলসমূহ আঙুলিয়াই দি জ্ঞান আহৰণ প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পাৰে। শিক্ষকসকলে তেওঁলোকৰ ভুলসমূহৰ ব্যাখ্যা শ্ৰেণীকোঠাত সমূহীয়াকৈ নকৰি ব্যক্তিগতভাৱে কৰিব লাগে। গৃহকৰ্ম বা অন্যান্য কৰণীয় কাৰ্যবোৰ ব্যক্তিগতভাৱে শুধৰণি কৰিলে শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ যত্ন লোৱা কথাটো উপলব্ধি কৰে।
(গ) বিভিন্ন পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ: এজন ভাল শিক্ষকে শিক্ষণৰ এটা পদ্ধতিত লাগি নাথাকে। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মনোযোগ আৰু আগ্ৰহ বৃদ্ধিৰ বাবে বিভিন্ন শিক্ষণ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰশ্ন সোধা, দলীয় আলোচনা, তৰ্ক প্ৰতিযোগিতা আদিৰ দৰে পদ্ধতিসমূহ সহায়ক হ’ব পাৰে।
(ঘ) উদ্দীপক প্ৰশ্ন সোধাঃ শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰশ্ন সোধাৰ দ্বাৰা শ্ৰেণীকোঠাটো জীৱন্ত আৰু মনোগ্ৰাহী কৰি তুলিব পাৰে। অৱশ্যে প্ৰশ্নসমূহ প্ৰত্যাহ্বানমূলক আৰু চিন্তা-উদ্ৰেককাৰী হ’ব লাগে। তেওঁ প্ৰতিবাৰতে ভিন ভিন শিক্ষাৰ্থীক বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰশ্ন সুধিব লাগে।
(ঙ) প্ৰশ্ন সোধাৰ বাবে শিক্ষাৰ্থীক অনুপ্ৰেৰিত কৰাঃ শিক্ষকসকলে কেৱল নিজে প্ৰশ্ন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰশ্ন সুধিবলৈ আৰু সিহঁতৰ সন্দেহসমূহ দূৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে। শিক্ষাৰ্থীসকলে অতি সৰু অথবা অপ্ৰাসংগিক প্ৰশ্ন সুধিলেও তেওঁলোকক গালি পাৰিব নালাগে, বৰঞ্চ তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে প্ৰশংসাহে কৰিব লাগে।
২৬। অভিপ্রেৰক হিচাপে শিক্ষকৰ পাঁচটা কাৰ্যাবলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষকসকল কেৱল শিক্ষণ সুচলকাৰীয়েই নহয়, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে তেওঁলোকে একোজন মহান অভিপ্রেৰকৰো ভূমিকা পালন কৰে। অভিপ্ৰেৰক হিচাপে এজন শিক্ষকৰ পাঁচটা কাৰ্য হৈছে:
(ক) বিষয়বস্তুৰ গভীৰ জ্ঞানৰ প্ৰদৰ্শন: শিক্ষকসকলৰ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য হৈছে বিষয়বস্তু সম্পৰ্কে শিক্ষাৰ্থীক সঠিক তথ্য আৰু জ্ঞান প্ৰদান কৰি অনুপ্ৰাণিত কৰা। বিষয়বস্তুৰ ওপৰত তেওঁৰ বিস্তৃত জ্ঞান থকা উচিত আৰু তেওঁ দৈনন্দিন পাঠসমূহৰ শিক্ষাদানৰ বাবে সম্পূৰ্ণ সাজু হৈ অহা উচিত।
(খ) বিভিন্ন শিক্ষণ আহিলাৰ ব্যৱহাৰ: এজন ভাল শিক্ষকে বিষয়বস্তুৰ ওপৰত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মনোযোগ ধৰি ৰাখিবলৈ সদায় বিভিন্ন ধৰণৰ শিক্ষণ আহিলা ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো শিক্ষাৰ্থীসকলে দীৰ্ঘ সময়জুৰি একেটা বস্তুৰ ওপৰতে মনোযোগ দি থাকিব নোৱাৰে। সেয়েহে, শিক্ষকসকলে তেওঁলোকৰ শ্ৰেণীকোঠাটোক সজীৱ তথা মনোগ্ৰাহী কৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ শিক্ষণ আহিলা, যেনে— শ্ৰৱ্য-দৃশ্য আহিলা, স্বচ্চচেন, গোলক, মানচিত্ৰ, ছবি আদি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(গ) বিশেষজ্ঞ শিক্ষকৰ দ্বাৰা পাঠদান: শিক্ষাৰ্থীসকলে যাতে বিষয় এটাৰ ওপৰত বিশদ জ্ঞান লাভ কৰাৰ লগতে বিষয়টো সম্পৰ্কে থকা সিহঁতৰ সকলো সন্দেহ দূৰ কৰিব পাৰে, তাৰ বাবে শিক্ষকসকলে সঘনাই উক্ত বিষয়টোৰ বিশেষজ্ঞক মাতি আনি শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সৈতে মত-বিনিময় কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। মাজে-সময়ে বিশেষজ্ঞৰ দ্বাৰা পাঠদানে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বিষয়টো সম্পৰ্কে থকা জ্ঞান যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰে আৰু অস্পষ্ট ধাৰণাসমূহ আঁতৰ কৰি বিষয়টো তেওঁলোকৰ বাবে মনোগ্ৰাহী কৰি তুলিব।
(ঘ) ব্যৱহাৰিক উদাহৰণৰ প্ৰয়োগ: শিক্ষকসকলে কিছুমান উদাহৰণ আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞান দি শ্ৰেণীকোঠাটো মনোগ্ৰাহী কৰি তুলিব লাগে। ই শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ধাৰণাসমূহ স্পষ্ট কৰাৰ লগতে বিষয়বস্তুটো সহজে বুজিব পৰা কৰি তোলে।
(ঙ) আকৰ্ষণীয় শ্রেণীকোঠা: বিষয় সম্বন্ধীয় কিছুমান ব্যাখ্যামূলক তালিকা আৰু চিত্ৰৰে শ্ৰেণীকোঠাটো সজাই তুলিব লাগে। বিষয় সম্বন্ধীয় প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ চিত্ৰ শ্ৰেণীকোঠাৰ বেৰত আঁৰি থ’ব লাগে। কেতিয়াবা এই চিত্ৰসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলক বিষয়টোৰ প্ৰতি স্বাভাৱিকভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰিব পাৰে।
২৭। পৰামর্শদাতা হিচাপে শিক্ষকৰ পাঁচটা কাৰ্যাৱলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষকসকলক এজন ভাল পৰামৰ্শদাতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ভালেসংখ্যক শিক্ষাৰ্থীয়ে তেওঁলোকক “দ্বিতীয় অভিভাৱক” হিচাপে আখ্যা দিয়ে। শিক্ষাৰ্থীসকলৰ চৰিত্ৰ আৰু আচৰণত শিক্ষকৰ গঠনমূলক পৰামৰ্শ আৰু সঠিক সংশোধনে যথেষ্ট প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। পৰামৰ্শদাতা হিচাপে শিক্ষকৰ পাঁচটা কাৰ্য হ’ল:
(ক) ঘৰুৱা পৰিৱেশৰ বিষয়ে জ্ঞান আহৰণ: শিক্ষকে যদি এজন শিক্ষাৰ্থীয়ে সন্মুখীন হোৱা সমস্যাৰ বিষয়ে জানিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ শিক্ষাৰ্থীজনক সহায় কৰিবলৈ হ’লে প্ৰথমে শিক্ষাৰ্থীগৰাকীৰ ঘৰুৱা পৰিৱেশৰ বিষয়ে জনা উচিত। সেয়েহে, তেওঁ শিক্ষাৰ্থীগৰাকীৰ ঘৰলৈ গৈ নিজেই প্ৰকৃত তথ্যৰ বিষয়ে অবগত হোৱা উচিত।
(খ) শিক্ষাৰ্থীৰ অভিলেখসমূহৰ যোগেদি জনাৰ প্ৰয়াস কৰা: এজন শিক্ষাৰ্থীক ভালদৰে বুজিবলৈ শিক্ষাৰ্থীগৰাকীৰ স্বাস্থ্য সম্বন্ধীয় তথ্য, বিভিন্ন পৰীক্ষাৰ নম্বৰ, কোনো ঘটনা সম্পৰ্কীয় তথ্য, পৰীক্ষাৰ ফলাফল আদিৰ দৰে বিভিন্ন বিদ্যালয় সম্পৰ্কীয় তথ্য ভালদৰে অধ্যয়ন কৰিব লাগিব।
(গ) এজন বন্ধুত পৰিণত হ’ব লাগে: এজন ভাল শিক্ষক, এজন শিক্ষকতকৈ এজন ভাল বন্ধু হোৱা উচিত। শিক্ষাৰ্থীসকলে বিনাদ্বিধাই শিক্ষকজনৰ কাষ চাপিব পৰা হ’ব লাগে আৰু তেওঁৰ সংগ শিক্ষাৰ্থীসকলে সহজ অনুভৱ কৰিব পৰা ধৰণৰ হ’ব লাগে। শিক্ষকজনে ধৈৰ্য সহকাৰে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ কথাবোৰ কাণ পাতি শুনিব লাগে আৰু এইবোৰ বুজিব লাগে। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সমস্যাবোৰ শুনি লৈ সেইবোৰ সমাধানৰ পথ দেখুৱাব লাগে।
(ঘ) আনৰ সহায় লোৱাঃ শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ জ্ঞানৰ বিষয়ে অন্যান্য শিক্ষকসকলৰ সৈতে আলোচনা কৰিব লাগে। ই এক দলীয় কাম হোৱা উচিত। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ বাবে বিদ্যালয়ৰ পৰামৰ্শদাতাৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিব লাগে।
(ঙ) অভিলেখ সংগ্ৰহ কৰা: শিক্ষকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সকলো ধৰণৰ শেহতীয়া তথ্য আৰু অভিলেখ সংগ্ৰহ কৰি ৰাখিব লাগে যাতে ইয়াৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ অগ্ৰগতিৰ এক প্ৰকৃত খতিয়ান দাঙি ধৰিব পাৰে। এই অভিলেখসমূহে উন্নত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে দিহা-পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সহায় কৰিব পাৰে।
২৮। ভাল পুথিভঁড়াল এটাৰ যিকোনো পাঁচটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষাৰ্থীসকলৰ খালী হৈ থকা মগজু পূৰ্ণ কৰাতকৈ স্ব-আৱিষ্কাৰতহে অধিক গুৰুত্ব দিয়া ব্যৱস্থা। এই ক্ষেত্ৰত পুথিভঁড়ালে যথেষ্ট গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। প্ৰকৃততে, পুথিভঁড়ালে বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠানৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান গঠন কৰে। ভাল পুথিভঁড়াল এটাৰ পাঁচটা বৈশিষ্ট্য হৈছে:
(ক) সকলোৰে বাবে কিতাপৰ উপলব্ধতা: ভাল পুথিভঁড়াল এটাৰ এটা অন্যতম অপৰিহাৰ্য চৰ্ত হৈছে যে তাত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক, শিক্ষাৰ্থী, প্ৰাপ্তবয়স্ক, বিভিন্ন কৰ্মচাৰীকে ধৰি সকলো বয়সৰ লোকৰ বাবে কিতাপ থাকিব লাগে। পুথিভঁড়ালটোত পঢ়াৰ বাবে, পৰামৰ্শ গ্ৰহণৰ বাবে অথবা তথ্য আহৰণৰ বাবে বিভিন্ন বিষয়ৰ কিতাপ ৰখা উচিত।
(খ) উপযুক্ত আচবাব আৰু পৰিৱেশ: এটা ভাল পুথিভঁড়ালত চকী, মেজ, কিতাপ ৰখা ৰেক আদিৰ দৰে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ আচবাব থাকিব লাগে। পুথিভঁড়ালটোৰ বেৰসমূহত যথেষ্ট সংখ্যক ছবি, নক্সা, তালিকা, মানচিত্ৰ আদি আঁৰি থোৱা থাকিব লাগে। কোঠাটোত উপযুক্ত পোহৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ লগতে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ বৈদ্যুতিক পাংখাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
(গ) নীতি-নিয়মৰ উপস্থিতি: বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁড়ালত কিতাপ লোৱা, পঢ়া আৰু ঘূৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়ম থাকিব লাগে। নিৰ্দিষ্ট শাখাত থকা কিতাপ কিছুমান পৰামৰ্শ তথা তথ্যৰ উৎস লাভৰ বাবে ঘৰলৈ নিবলৈ অনুমতি থাকিব লাগে।
(ঘ) প্ৰশিক্ষিত পুথিভঁড়ালীৰ নিযুক্তি: এটা পুথিভঁড়ালত কেৱল ভাল কিতাপ থাকিলেই নহ’ব, তাত এজন প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত পুথিভঁড়ালীও থাকিব লাগে যাতে কিতাপসমূহ উপযুক্ত বিজ্ঞানসম্মত পদ্ধতিৰে সংৰক্ষণ কৰাটো সম্ভৱ হয়। পুথিভঁড়ালৰ কিতাপসমূহ সঠিকভাৱে তালিকাভুক্ত কৰি আচবাবৰ খলপাত ভালদৰে ৰাখিব লাগে।
(ঙ) পুথিভঁড়ালটোৰ আকৰ্ষণীয় অৱস্থান: পুথিভঁড়ালটোৰ অৱস্থান বিদ্যালয় গৃহৰ এক আদৰ্শ স্থানত হ’ব লাগে। ই বিদ্যালয় গৃহৰ প্ৰায়বোৰ অংশৰ পৰা দেখা পোৱা হোৱাৰ লগতে সহজে আকৰ্ষিত কৰিব পৰা ধৰণৰ হ’ব লাগে। বিদ্যালয় গৃহৰ কোনোবা এটা কোণত পুথিভঁড়াল নিৰ্মাণ কৰি থ’লে পুথিভঁড়ালটোৱে শিক্ষাৰ্থীসকলক সঘনাই তালৈ যাবলৈ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰে।
২৯। এজন শিক্ষকৰ পাঁচটা ব্যক্তিগত গুণাবলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এজন শিক্ষকৰ পাঁচটা ব্যক্তিগত গুণ হৈছে:
(ক) সহজলভ্যতা (Approachable): এজন ভাল শিক্ষকৰ এটা অন্যতম গুণ হৈছে তেওঁ সহজে কাষ চাপিব পৰা ধৰণৰ ব্যক্তি হ’ব লাগে। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁৰ কাষ চাপিবলৈ ভয় কৰিব নালাগিব, বৰঞ্চ শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁৰ সংগত মুক্ত তথা সহজ অনুভৱ কৰিব পৰা ধৰণৰ হ’ব লাগে।
(খ) পক্ষপাতিত্বহীনতা: এজন ভাল শিক্ষকৰ এটা অন্যতম প্ৰশংসনীয় গুণ হৈছে পক্ষপাতিত্বহীনতা। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতি পক্ষপাতমূলক ব্যৱহাৰ কৰা শিক্ষকসকল শিক্ষাৰ্থীসকলৰ অপ্ৰিয়ভাজন হয়। এজন আদৰ্শবান শিক্ষকৰ কোনো প্ৰিয় শিক্ষাৰ্থী নাথাকে, তেওঁ সকলো শিক্ষাৰ্থীৰ সৈতে সমানে আৰু পক্ষপাতহীনভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে।
(গ) সদাচাৰী ব্যক্তি: শিক্ষকসকল শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সন্মুখত আদৰ্শ স্বৰূপ। সেয়েহে, শিক্ষকসকল সদাচাৰী ব্যক্তি হ’ব লাগে আৰু আনৰ সৈতে মত-বিনিময় কৰোঁতে তেওঁলোকৰ আচৰণত প্ৰাথমিক বা আনুষ্ঠানিক আচৰণবিধি পৰিস্ফুট হ’ব লাগে।
(ঘ) সময়ানুবৰ্তিতা: শিক্ষাৰ্থীসকলে ভালপোৱা শিক্ষকৰ আন এটা প্ৰধান গুণ হৈছে সময়ানুবৰ্তিতা। শিক্ষাৰ্থীসকলে যিবোৰ শিক্ষক সময়ানুবৰ্তী নহয় তথা সময় ৰক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত উদাসীন হয় তেনে শিক্ষকক সাধাৰণতে ভাল নাপায়। সেয়েহে শিক্ষকসকল সময়ানুবৰ্তী হোৱা উচিত।
(ঙ) নিজৰ বৃত্তিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা: এজন ভাল শিক্ষকে সদায় নিজৰ শিক্ষাদান বৃত্তিক ভাল পায়। সেয়েহে, তেওঁ সদায় অধিক মনোযোগ তথা কৰ্মোদ্যমেৰে নিজৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে কোনজন শিক্ষকে ধনৰ বাবে কাম কৰে আৰু কোনজন শিক্ষকে প্ৰকৃততে নিজৰ বৃত্তিক ভাল পায় সেইটো সহজে চিনিব পাৰে। যিজন শিক্ষকে নিজৰ বৃত্তিক সঁচাকৈ ভাল পায় তেওঁ দৈনিক পাঠদানৰ বাবে পূৰ্বপ্ৰস্তুতি কৰি আহে আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে যত্নবান হয়।
৩০। শিক্ষকৰ পাঁচটা বৃত্তিমূলক গুণাবলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এজন ভাল শিক্ষক হ’বলৈ প্ৰয়োজন হোৱা পাঁচটা বৃত্তিমূলক গুণ হৈছে:
(ক) বিষয়বস্তুৰ ওপৰত গভীৰ দক্ষতা: শিক্ষক এজনৰ নিজৰ বিষয়ৰ ওপৰত পৰ্যাপ্ত দক্ষতা থকাৰ লগতে পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত সকলো কথা পুংখানুপুংখভাৱে জনা উচিত। শিকাবলগীয়া বিষয়ত শিক্ষকজনৰ প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা থকা উচিত। তেওঁ নিজৰ বিষয়টোৰ শেহতীয়া অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে অৱগত হোৱা উচিত।
(খ) শিক্ষণ পদ্ধতিৰ ওপৰত সম্যক জ্ঞান: এজন শিক্ষকে শিক্ষণ পদ্ধতিৰ ওপৰত উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণ লোৱা উচিত। শিক্ষণ কলাত শিক্ষকৰ প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতা থকাটো বাঞ্ছনীয়। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীৰ বোধগম্যতা আৰু আগ্ৰহ অনুসৰি পাঠদানৰ পদ্ধতি সলনি কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব লাগে।
(গ) পৰিকল্পনা আৰু প্ৰস্তুতি: শিক্ষকে সদায় শ্ৰেণীত পাঠদান কৰাৰ আগতে সংশ্লিষ্ট বিষয়বস্তুৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি কৰিব লাগে। প্ৰস্তুতিবিহীন বিষয়ৰ উপস্থাপনে শিক্ষাৰ্থীসকলক অমনোযোগী আৰু বিৰক্ত কৰি তোলে। ফলপ্ৰসূ শিক্ষণৰ বাবে পূৰ্ব পৰিকল্পনা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
(ঘ) প্ৰতিটো শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিত্বক সন্মান প্ৰদৰ্শন: প্ৰতিটো শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিত্বৰ প্ৰতি শিক্ষকে সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰা উচিত। প্ৰত্যেকজন শিক্ষাৰ্থীৰে কিছুমান নিজস্ব গুণ আৰু দক্ষতা থাকে। সেয়েহে, তেওঁ প্ৰত্যেকজন শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত আৱেগ আৰু অনুভূতিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা উচিত।
(ঙ) শিশু মনোবিজ্ঞানৰ ওপৰত জ্ঞান: শিশু মনোবিজ্ঞান আৰু শিক্ষা মনোবিজ্ঞানৰ ওপৰত শিক্ষকৰ সম্যক জ্ঞান থকা উচিত। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীসকলক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ লগতে ফলপ্ৰসূ শিক্ষাদান পদ্ধতিৰ বিষয়ে উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণ লোৱা উচিত। সেয়েহে, প্ৰতিগৰাকী শিক্ষকে এজন প্ৰভাৱশালী শিক্ষক হৈ উঠিবৰ বাবে “শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী”ৰ জৰিয়তে প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত হৈ উঠাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
৩১। আদর্শ শিক্ষক এজনৰ পাঁচটা গুণ উল্লেল্লখ কৰা।
উত্তৰঃ আদর্শ শিক্ষক এজনৰ পাঁচটা গুণ হৈছেঃ
১. শিক্ষক এজনৰ সংশ্লিষ্ট বিষয়বস্তুর পর্যাপ্ত জ্ঞান থকা বাঞ্ছনীয়।
২. তেওঁৰ শিক্ষণৰ পদ্ধতি সম্পর্কে জ্ঞান থকা বাঞ্ছনীয়।
৩. তেওঁৰ শিশু মনোবিজ্ঞান সম্পর্কে জ্ঞান থাকিব লাগিব।
৪. প্রশংসা আৰু শাস্তি সঠিকভাবে প্রয়োগ কৰাৰ অৰ্হতা থাকিব লাগে।
৫. তেওঁ মৃদু হাস্যৰসিক হোৱাৰ লগতে নহ আৰু সজ আচৰণৰ অধিকাৰী হ’ব লাগে।
৩২। নতুন পৰিস্থিতিত শিক্ষকৰ সম্মুখত দেখা দিয়া পাঁচটা প্রত্যাহ্বানৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সাম্প্ৰতিক সময়ত শিক্ষকসকলে বহুতো প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছে। বৰ্তমানৰ ল’ৰা-ছোৱালীক শিক্ষাদান কৰাটো সঁচাকৈয়ে এক জটিল কাম হৈ পৰিছে। বৰ্তমান সময়ত শিক্ষকসকলে সম্মুখীন হোৱা এনে পাঁচটা প্ৰত্যাহ্বান হৈছে:
(ক) জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণ (Information Explosion): বৰ্তমান সময়ত ইণ্টাৰনেট আৰু কম্পিউটাৰৰ বহুল প্ৰয়োগে শিক্ষাৰ্থীসকলক অতি সহজে জ্ঞান আহৰণ কৰাত সহায় কৰিছে। গতিকে কেতিয়াবা শিক্ষাৰ্থীসকলে শিক্ষকতকৈয়ো বেছি বিষয়বস্তু ভালদৰে জনাটো পৰিলক্ষিত হয়। এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত শিক্ষকসকলে বিষয়বস্তু সম্পৰ্কীয় জ্ঞানত শেহতীয়া নতুন নতুন তথ্যৰ সংযোজন কৰা উচিত আৰু নিজকে জ্ঞানৰ দিশত আগুৱাই ৰখা উচিত।
(খ) শিক্ষণ পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তন: শিক্ষণ বিজ্ঞানৰ অগ্ৰগতিৰ ফলস্বৰূপে শিক্ষণৰ বিভিন্ন পদ্ধতিসমূহ বিকশিত হৈছে। শিক্ষকসকল শিক্ষণৰ নতুন উন্নত পদ্ধতি, যেনে— ব্যক্তিগত শিক্ষণ, সূক্ষ্ম শিক্ষণ, ইণ্টাৰনেটৰ মাধ্যমেৰে দিয়া শিক্ষণ আদিৰ বিষয়ে অৱগত হোৱা উচিত আৰু সেইবোৰ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
(গ) আন্তঃবৈষয়িক পদক্ষেপ (Inter-disciplinary Approach): সাম্প্ৰতিক সময়ত কোনো বিষয়েই পৃথককৈ শিকাব নোৱাৰি। প্ৰতিটো বিষয়েই আন এটা বিষয়ৰ সৈতে জড়িত। সেয়েহে, শিক্ষকসকলে শিক্ষণত কেৱল নিজৰ বিষয়ৰ সীমাত আবদ্ধ নাথাকি আন বিষয়সমূহৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰি শিক্ষাদান কৰিব লাগে।
(ঘ) প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ: বৰ্তমান যুগৰ শিক্ষাৰ্থীসকল বিভিন্ন প্ৰচাৰ মাধ্যম, যেনে— দূৰদৰ্শন, ইণ্টাৰনেট, কম্পিউটাৰ আদিৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হয়। সেয়েহে শিক্ষকসকলে এই মাধ্যমবোৰৰ বিষয়ে জনা উচিত আৰু জ্ঞানৰ এই আধুনিক মাধ্যমবোৰৰ ব্যৱহাৰেৰে শ্ৰেণীকোঠাত পাঠদান অধিক জীৱন্ত আৰু মনোগ্ৰাহী কৰি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে।
(ঙ) ন্যায়সম্মত ব্যৱহাৰ: বৰ্তমান সময়ৰ শিক্ষা পদ্ধতি অধিক গণতান্ত্ৰিক হৈ পৰিছে। এজন শিক্ষকে হয়তো একে সময়তে এজন সম্ভ্ৰান্ত শিক্ষাৰ্থীক আৰু এজন অতি দুখীয়া শিক্ষাৰ্থীক পাঠদান কৰিবলগীয়া হ’ব পাৰে। তেওঁ সমাজৰ প্ৰতিটো স্তৰৰ শিক্ষাৰ্থীক শিক্ষাদান কৰিব লাগিব। সেয়েহে, তেওঁ সকলোকে সম আৰু ন্যায়সঙ্গত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব লাগিব।
৩৩। পাঠ্যক্ৰমৰ পাঁচটা প্ৰকাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বৰ্তমানৰ শৈক্ষিক ব্যৱস্থাত পাঠ্যক্ৰম হৈছে এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ সফলতাৰ বাবে এটা ভাল পাঠ্যক্ৰম অপৰিহাৰ্য। শিক্ষা ব্যৱস্থাত কেইবা প্ৰকাৰৰ পাঠ্যক্ৰম থকা দেখা যায়। এইবোৰ হ’ল:
(ক) পৰম্পৰাগত পাঠ্যক্ৰম বা বিষয়কেন্দ্রিক পাঠ্যক্ৰম (Subject-centred curriculum):
এই পাঠ্যক্ৰম হৈছে এক নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত অধ্যয়নৰ এক নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া পাঠ্যক্ৰম। ই কেৱল শিক্ষাৰ্থীৰ বৌদ্ধিক বিকাশৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব দিয়ে আৰু সামাজিক, আৱেগিক তথা ব্যক্তিগত বিকাশৰ দৰে শিক্ষাৰ্থীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকাশৰ দিশসমূহক উপেক্ষা কৰে।
(খ) ক্ৰিয়াভিত্তিক পাঠ্যক্ৰম (Activity curriculum):
যি পাঠ্যক্ৰমে শিকন প্ৰক্ৰিয়াত ক্ৰিয়াকলাপ বা কৰ্মভিত্তিক নীতিক অধিক গুৰুত্ব দিয়ে তাকে ক্ৰিয়াভিত্তিক পাঠ্যক্ৰম বুলি জনা যায়। এই ব্যৱস্থাত শ্ৰেণীকোঠাৰ ভিতৰত তথা বাহিৰত শিক্ষাৰ্থীসকলক ক্ৰিয়াকলাপৰ সহায়ত বিষয়বস্তুৰ জ্ঞান দিয়া হয়। এনেধৰণৰ পাঠ্যক্ৰম “কৰ্ম কৰাৰ দ্বাৰা শিকা” নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।
(গ) অভিজ্ঞতাভিত্তিক পাঠ্যক্ৰম (Experience curriculum):
এই পাঠ্যক্ৰম জ্ঞান, কৌশল, মনোভাৱ, সফলতা, বিফলতা আদিৰ প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব দিয়া পাঠ্যক্ৰম। এই তত্ত্বৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰা হয় যে জীৱনৰ অভিজ্ঞতাই আমাক কোনো পাঠ্যপুথিতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। গতিকে, এনে পাঠ্যক্ৰমৰ অন্তৰ্গত শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকৰ মাজত পাৰস্পৰিক অভিজ্ঞতাৰ বিনিময়েৰে জ্ঞান আহৰণ কৰা হয়।
(ঘ) অপৃথকীকৰণ পাঠ্যক্ৰম (Undifferentiated curriculum/Correlated Curriculum):
যি পাঠ্যক্ৰমে অধ্যয়নৰ কোনো এটা শাখাকে বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান নকৰে তাকে অপৃথকীকৰণ পাঠ্যক্ৰম হিচাপে জনা যায়। এই ধৰণৰ পাঠ্যক্ৰমত প্ৰতিটো বিষয়কে জ্ঞানৰ উমৈহতীয়া বা সাধাৰণ ৰূপৰেখাৰ আৱশ্যকীয় অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ই সকলোবোৰ বিষয় আৰু ক্ৰিয়াকলাপৰ একত্ৰীকৰণক সমৰ্থন কৰে যাতে শিশুসকলে অধ্যয়নৰ প্ৰতিটো শাখাৰ পৰা লাভান্বিত হ’ব পাৰে।
(ঙ) বুনিয়াদী শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম (Basic Education curriculum):
এই পাঠ্যক্ৰম মহাত্মা গান্ধীৰ শিক্ষা সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াৰ মূল কথা হৈছে সহ-সম্বন্ধৰ নীতি। এই ধাৰণা অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া উদ্দেশ্যসহ ক্ৰিয়াকলাপ, ব্যৱহাৰিক অভিজ্ঞতা আৰু ব্যক্তিগত নিৰীক্ষণৰ দ্বাৰাহে ফলপ্ৰসূ হয়। এতেকে, এই ধৰণৰ পাঠ্যক্ৰমত শিক্ষাৰ ব্যৱহাৰিক দিশসমূহৰ ওপৰতে অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৩৪। প্রচলিত পাঠ্যক্ৰমৰ পাঁচটা আসোঁৱাহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সাম্প্ৰতিক সময়ৰ বা প্ৰচলিত পাঠ্যক্ৰমৰ পাঁচটা আসোঁৱাহ হ’ল:
(ক) সংকীৰ্ণ ধাৰণা: সাম্প্ৰতিক সময়ৰ পাঠ্যক্ৰমত বহল পৰিসৰৰ দৃষ্টিৰ অভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য সংকীৰ্ণ আৰু পৰম্পৰাগত। ইয়াত শিশুৰ ব্যক্তিত্ব, চৰিত্ৰ আৰু দক্ষতাৰ বিকাশতকৈ কেৱল অধ্যয়নৰ পাঠ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ওপৰতহে জোৰ দিয়া হয়।
(খ) সীমিত ক্ৰিয়াকলাপ: সাম্প্ৰতিক সময়ৰ প্ৰায়বোৰ পাঠ্যক্ৰমতে নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ ভিতৰত এটা নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ই কেইখনমান কিতাপ পঢ়া আৰু শুনা নীতিৰ ওপৰতহে অধিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াত “হাতে-কামে শিকা” নীতিত পৰ্যাপ্ত গুৰুত্ব দিয়া নহয়।
(গ) পাঠ্য বিষয়ৰ মাত্রাধিক্য: বৰ্তমানৰ প্ৰচলিত পাঠ্যক্ৰমসমূহত বহুতো বিষয়ৰ অন্তৰ্ভুক্তি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ লগতে শিক্ষকসকলৰ বাবেও পাঠ্যক্ৰমসমূহ এক গধুৰ বোজাত পৰিণত হৈছে। পাঠ্যক্ৰমৰ ভিতৰত বিষয়সমূহ ঠাহ খাই থকাৰ ফলত উপকাৰৰ পৰিৱৰ্তে অধিক ক্ষতিহে হয়।
(ঘ) কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ অভাৱ: বৰ্তমান সময়ৰ পাঠ্যক্ৰমৰ দ্বাৰা আগবঢ়োৱা প্ৰায়বোৰ বিষয়তে কাৰিকৰী তথা বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ অভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। অধ্যয়নৰ সাম্প্ৰতিক ব্যৱস্থাটো প্ৰায়োগিক হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে অধিক তাত্ত্বিক হৈ পৰিছে, যাৰ ফলস্বৰূপে সংশ্লিষ্ট লোকে জীৱন ধাৰণৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে।
(ঙ) পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত (Dominated by examination): সাম্প্ৰতিক সময়ৰ পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰধান ত্ৰুটিটো হৈছে ই অত্যন্তভাৱে পৰীক্ষাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। শিক্ষাৰ প্ৰধান লক্ষ্যটো হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক এটা ভাল চাকৰি যোগাৰ কৰাত সহায় কৰা। সেয়েহে পৰীক্ষা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। গতিকে, বৰ্তমানৰ পাঠ্যক্ৰমৰ অন্তৰ্গত কেৱল একোটা নিৰ্দিষ্ট ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰাৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়, যাৰ ফলত ইয়াৰ বাস্তৱ জীৱনৰ লগত থকা সম্পৰ্ক কম।
৩৫। পাঠ্যক্রম প্রস্তুতকৰণৰ পাঁচটা নীতি উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুতকৰণৰ সময়ত গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া পাঁচটা নীতি হৈছে:
(ক) শিশুকেন্দ্ৰিক নীতি: বৰ্তমান সময়ত শিশুসকল হৈছে শৈক্ষিক প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু। সেয়েহে, পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰোঁতে শিশুসকলৰ প্ৰয়োজন তথা বৌদ্ধিক সামৰ্থ্যৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। পাঠ্যসূচীত শিশুসকলৰ ৰুচি আৰু বোধশক্তিৰ স্তৰৰ সৈতে খাপ খোৱা বিষয়বস্তুৰ যোগান ধৰিব লাগে।
(খ) সহ-সম্বন্ধৰ নীতি: শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সংগতিহীনভাৱে সংঘটিত হ’ব নোৱাৰে। বিষয়সমূহ সম্পূৰ্ণ পৃথক গোটত বিভক্ত কৰি শিকাৰ পৰিৱৰ্তে, বিভিন্ন বিষয় আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীসমূহৰ মাজত সমন্বয় আৰু সংহতি বিৰাজ কৰা উচিত।
(গ) সমাজকেন্দ্ৰিক নীতি: পাঠ্যক্ৰমসমূহত সমাজৰ প্ৰয়োজনসমূহৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিয়া উচিত। শিশুসকলক লাহে লাহে সমাজৰ ভালৰ বাবে অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰু সামূহিক উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰি তুলিব লাগে। ইয়াত তেওঁক নিজে বাস কৰা সমাজখনৰ এজন প্ৰভাৱশালী তথা উপযোগী সদস্য হ’বলৈ শিকাব লাগে।
(ঘ) নমনীয়তাৰ নীতি: পাঠ্যক্ৰম সমাজৰ পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰয়োজনসমূহৰ সৈতে খাপ খোৱা ধৰণৰ হোৱা উচিত। সেয়েহে, পাঠ্যক্ৰম নমনীয় আৰু গতিশীল হ’ব লাগে। ই সময়ৰ সৈতে সলনি হোৱা উচিত। অৰ্থাৎ, কোনো স্থায়ী পাঠ্যক্ৰম থাকিব নালাগে, ই জ্ঞান আৰু শিক্ষা-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত হোৱা নতুন নতুন বিকাশসমূহক গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
(ঙ) উপযোগিতা নীতি: পাঠ্যক্ৰমে সমাজৰ বৃত্তিমূলক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰা উচিত। আধুনিক পাঠ্যক্ৰমসমূহ তাত্ত্বিক হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে অধিক বাস্তবিক আৰু ব্যৱহাৰিক হ’ব লাগে। সেয়েহে, কৰ্ম অভিজ্ঞতা, বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ, ব্যৱহাৰিক কাৰ্য, সামাজিক প্ৰকল্প আদিক অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব লাগে।
৩৬। সহ-পাঠ্যক্রম কাৰ্যসূচীৰ যিকোনো পাঁচটা উপকাৰিতাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী হৈছে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অপৰিহাৰ্য অংশ। ই শিশুৰ সামগ্ৰিক বিকাশৰ বাবে অতি আৱশ্যকীয়। জে. আৰ. ছেননৰ মতে, “সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণে দৈনন্দিন শ্ৰেণী কাৰ্যতকৈ অধিক সুস্থ আৰু আকৰ্ষণীয় ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলে।” ই বিদ্যালয়ৰ পৰিৱেশ সজীৱ আৰু মনোগ্ৰাহী কৰি তোলে। সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ পাঁচটা সুবিধা হৈছে:
(ক) স্বাস্থ্যৰ উন্নতি: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ এটা অন্যতম প্ৰধান উপকাৰিতা এয়ে যে ই ল’ৰা-ছোৱালীৰ দেহ-মানসিক স্বাস্থ্যৰ যথেষ্ট উন্নতি সাধন কৰে। ই ল’ৰা-ছোৱালীৰ চালিকা শক্তিৰ উন্নতি সাধন কৰাৰ লগতে দেহৰ প্ৰধান অংগসমূহৰ বিকাশত সহায় কৰে।
(খ) জন্মগত প্ৰতিভাসমূহৰ বিকাশ: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীয়ে ল’ৰা-ছোৱালীৰ প্ৰকৃতিগত গুণ বা প্ৰতিভাসমূহৰ বিকাশৰ বাবে অত্যুত্তম সুবিধা প্ৰদান কৰে। সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীত জড়িত বিভিন্ন ক্ৰিয়াকলাপ সম্পাদন কৰাৰ সময়ত শিশুৰ সুপ্ত সম্ভাৱনাসমূহ প্ৰকাশ পায় আৰু ক্ৰমশঃ এইবোৰ বিকশিত হয়।
(গ) আৱেগ নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰশিক্ষণ: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীয়ে শিশুক আৱেগ নিয়ন্ত্ৰণৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে যথেষ্ট সুবিধা প্ৰদান কৰে। শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰত সম্পাদিত হোৱা বিভিন্ন ক্ৰিয়াকলাপসমূহে হয়তো খং-ৰাগ, ঘৃণা আদিৰ দৰে বিভিন্ন আৱেগক জগাই তুলিব পাৰে; কিন্তু শিক্ষকৰ তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰ সন্মুখত শিক্ষাৰ্থীসকলে এই আৱেগসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কঠিনতা অনুভৱ কৰে আৰু এনেদৰে নিজকে নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ই সহায় কৰিব।
(ঘ) মানসিক দক্ষতাৰ উন্নতি: আমি কেৱল পাঠ্যপুথি বা কিতাপৰ পৰাই নহয়, বৰঞ্চ শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰৰ পৰাও শিকিব পাৰোঁ। শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰত সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ এক বৃহৎ ভূমিকা আছে। ই শিক্ষাৰ্থীৰ মানসিক সজাগতা, বৌদ্ধিক তীক্ষ্ণতা আৰু সমস্যা সমাধান কৰিব পৰা ক্ষমতাৰ বিকাশ সাধনত সহায় কৰে।
(ঙ) শ্ৰেণীকোঠাৰ আমনিদায়ক পৰিৱেশৰ অপসাৰণ: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীয়ে শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণৰ দীঘলীয়া সময়সমূহৰ আমনিক বিৰতি দিয়ে। শ্ৰেণীকোঠাত দীঘলীয়া বক্তৃতা শুনি থকাটোৱে শিক্ষাৰ্থীসকলক সঁচাকৈয়ে ভাগৰুৱা আৰু বিৰক্ত কৰি তোলে। সেয়েহে, সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ যোগেদি প্ৰদত্ত কিছুমান বাহ্যিক ক্ৰিয়াকলাপে বিদ্যালয়খনক এখন সজীৱ আৰু মনোগ্ৰাহী ঠাই হিচাপে গঢ়ি তোলাত যথেষ্ট সহায় কৰিব পাৰে।
৩৭। সহ-পাঠ্যক্রমিক কার্যাবলীৰ চাৰিটা প্ৰকাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সহ-পাঠ্যক্ৰমিক কাৰ্যাৱলীৰ চাৰিটা প্ৰকাৰ হৈছে:
(ক) শাৰীৰিক কাৰ্যাৱলী: (যেনে— খেল-ধেমালি, সাঁতোৰ)
(খ) শৈক্ষিক কাৰ্যাৱলী: (যেনে— কুইজ, তৰ্ক সভা)
(গ) সামাজিক কাৰ্যাৱলী: (যেনে— স্কাউট-গাইড, সমাজ সেৱা)
(ঘ) আৱেগিক কাৰ্যাৱলী: (যেনে— অভিনয়, সংগীত)
৩৮। সহ-পাঠ্যক্রম কাৰ্যসূচীৰ পাঁচটা উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ পাঁচটা উদ্দেশ্য হ’ল:
(ক) আজৰি সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰা: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ এটা অন্যতম প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে কিছুমান উপযোগী কার্যকলাপত ল’ৰা-ছোৱালীসকলক জড়িত কৰি ৰখাৰ দ্বাৰা বিদ্যালয়ত লাভ কৰা আজৰি সময়খিনিৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰা। এই পাঠ্যক্ৰমে বিভিন্ন সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ সংগঠন আৰু পৰিচালনাৰ বাবে এই সময়খিনি ব্যৱহাৰ কৰে যাতে আজৰি সময়খিনি উপযোগী হৈ উঠে।
(খ) নাগৰিকত্বৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া: সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্দেশ্য হৈছে সৰু সৰু ল’ৰা-ছোৱালীসকলক তথা যুৱ প্ৰজন্মক নাগৰিকত্বৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা। সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰাটোৱে দলীয় উদ্যম, সহযোগিতাৰ মনোভাৱ, দলীয় নেতাৰ প্ৰতি আনুগত্য, বিৰোধীসকলৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰা, নিয়মানুৱৰ্তিতা আদিৰ দৰে গুণসমূহৰ অনুশীলন কৰাৰ সুন্দৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
(গ) দায়িত্ববোধৰ পাঠ শিকোৱাঃ সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ আন এটা উদ্দেশ্য হ’ল শিক্ষাৰ্থীক বিভিন্ন দলীয় কার্যকলাপত নেতৃত্ব দিয়াৰ যথেষ্ট সুবিধা প্ৰদান কৰা। সাংগঠনিক দক্ষতা, নেতৃত্বদানৰ দক্ষতা, পতিয়ন নিয়াৰ ক্ষমতা, বাচনিক দক্ষতা আদিৰ বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰাটো দৰকাৰ।
(ঘ) বিদ্যালয়ক এখন সজীৱ ঠাই হিচাপে গঢ়ি তোলা: বিদ্যালয়ক এখন মনোগ্ৰাহী ঠাই হিচাপে গঢ়ি তোলাটো হৈছে এই পাঠ্যক্ৰমৰ আন এটা উদ্দেশ্য। শ্ৰেণীকোঠাৰ দীঘলীয়া ঘণ্টাজোৰা শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াই বিদ্যালয়ক বিৰক্তিদায়ক তথা নিৰস ঠাই কৰি তুলিব পাৰে। কিন্তু, সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীয়ে স্কুলীয়া জীৱনক মনোমোহা কৰি তোলে।
(ঙ) প্ৰতিভাৰ বিকাশ: বিভিন্ন সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণে শিক্ষাৰ্থীসকলক জন্মগত প্ৰতিভা তথা সামৰ্থ্য বিকাশ কৰাত সহায় কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজৰ গান গোৱা, অভিনয় কৰা, ছবি অঁকা, খেলা-ধূলা আদি প্ৰতিভাসমূহৰ বিকাশ সাধন কৰিব পাৰে যদিহে তেওঁলোকে উক্ত বিষয়সমূহৰ সৈতে জড়িত সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰে।
৩৯। যিকোনো চাৰিটা শাৰীৰিক সহ-পাঠ্যসূচীৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শাৰীৰিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যাৱলীসমূহ প্ৰধানকৈ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ শাৰীৰিক অৱস্থাৰ উন্নতি সাধন কৰিবলৈ পৰিচালিত কৰা হয় যাতে শিক্ষাৰ্থীসকলক সক্ৰিয় আৰু সুস্বাস্থ্যৱান কৰি তুলিব পৰা যায়।
পাঁচটা শাৰীৰিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্য হৈছে:
(ক) ক্ৰীড়া (দৌৰা, জঁপিওৱা আদি): অ্যাথলেটিক্স ইভেণ্টসমূহ।
(খ) সাঁতোৰ: পানীৰ খেল আৰু সাঁতোৰ প্ৰতিযোগিতা।
(গ) ঘোঁৰা দৌৰোৱা (Horse Riding): ঘোঁৰা চালনা।
(ঘ) নৌকা চালনা (Rowing/Boating): নাও চলোৱা।
(ঙ) বাহ্যিক দলীয় খেলসমূহ: ফুটবল, বাস্কেটবল, ভলীবল, বেডমিন্টন আদি।
৪০। যিকোনো পাঁচটা শৈক্ষিক সহ-পাঠ্যসূচীৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শৈক্ষিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী হৈছে চিন্তন, যুক্তি দৰ্শোৱা তথা সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা আদিৰ দৰে শিশুৰ বৌদ্ধিক ক্ষমতাসমূহৰ উন্নতি আৰু বিকাশৰ উদ্দেশ্যৰে সংগঠিত হোৱা সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী।
পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শৈক্ষিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী হৈছে:
(ক) গদ্য আৰু পদ্য আবৃত্তি: কবিতা বা গদ্যৰ অংশসমূহ উচ্চাৰণ কৰা।
(খ) ৰচনা লিখা প্ৰতিযোগিতা: নিজৰ ধাৰণা প্ৰকাশ কৰাৰ অভ্যাস।
(গ) তৰ্ক সভা: যুক্তিৰে নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰাৰ অভ্যাস।
(ঘ) আকস্মিক বক্তৃতা (Extempore Speech): ততাতৈয়াকৈ বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভাষণ দিয়া।
(ঙ) কুইজ বা সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰতিযোগিতা: জ্ঞান বৃদ্ধি আৰু তীক্ষ্ণতাৰ বাবে।
৪১। যিকোনো পাঁচটা সামাজিক সহ-পাঠ্যসূচীৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বৰ্তমান শিক্ষা ব্যৱস্থাত সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত সহযোগিতা, পাৰস্পৰিক সন্মান, সহিষ্ণুতা, শান্তি-পূৰ্ণ সহাৱস্থান, সামাজিক ঐক্যবদ্ধতা আদিৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট সামাজিক গুণসমূহ সুমুৱাই দিয়াৰ লক্ষ্যৰে সামাজিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীসমূহ সংগঠিত কৰা হৈছে। এনেধৰণৰ কাৰ্যসূচীয়ে শিশুক সামাজিক সচেতনতা আৰু দায়িত্ববোধৰ দ্বাৰা একো একোজন সামাজিকভাবে পৈণত ব্যক্তিলৈ পৰিণত কৰে।
পাঁচটা সামাজিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী হ’ল:
(ক) এন. চি. চি. (National Cadet Corps): ৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ বাহিনী।
(খ) ৰেড ক্ৰছ (Red Cross): সেৱামূলক গোট।
(গ) ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনি বা সমাজ (N. S. S. – National Service Scheme): সমাজ সেৱাৰ বাবে।
(ঘ) সামূহিক সাক্ষৰতা অভিযান (C. L. M. – Community Literacy Mission): সমাজত সাক্ষৰতা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে।
(ঙ) বিদ্যালয় পৰিচ্ছন্নতা গোট: পৰিৱেশৰ প্ৰতি দায়িত্ববোধৰ বাবে।
৪২। পাঁচটা আৱেগিক সহ-পাঠ্যসূচীৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ আৱেগিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হ’ল শিক্ষাৰ্থীসকলক আৱেগিকভাৱে পৈণত ব্যক্তি হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া। বিভিন্ন সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰাটোৱে তেওঁলোকক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা, দলীয় উদ্যম, মৰম-ভালপোৱা, অনীহা, দয়া, ঘৃণা, খং, প্ৰতিশোধ ইত্যাদিৰ দৰে আৱেগসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সুবিধা দিয়ে।
কেইটামান প্ৰধান আৱেগিক সহ-পাঠ্যক্ৰম কাৰ্যসূচী হৈছে:
(ক) নৃত্য: ছন্দ আৰু আৱেগৰ প্ৰকাশৰ বাবে।
(খ) সংগীত: মানসিক শান্তি আৰু আৱেগিক সমতাৰ বাবে।
(গ) নাটক বা অভিনয়: চৰিত্ৰৰ আৱেগ বুজা আৰু প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে।
(ঘ) ছবি অঁকা বা চিত্ৰাংকন: সৃষ্টিশীলতা আৰু আৱেগিক বহিঃপ্ৰকাশৰ বাবে।
(ঙ) শিল্প কলা বা শিল্প কাম (Art and Craft): মনঃসংযোগ আৰু সৌন্দৰ্যবোধৰ বিকাশৰ বাবে।
৪৩। স্কুল প্রকল্পৰ বাবে প্রয়োজন হোৱা পাঁচ প্ৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বিদ্যালয় এখন সুন্দৰভাৱে পৰিচালিত হ’বলৈ প্ৰয়োজন হোৱা পাঁচ প্ৰকাৰৰ কৰ্মচাৰী হ’ল:
(ক) অধ্যক্ষ বা প্ৰধান শিক্ষক (Principal/Headmaster): বিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনিক আৰু শৈক্ষিক মূৰব্বী।
(খ) কাৰ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকল (Office Staff): যেনে— কেৰাণী, একাউণ্টেণ্ট, যিয়ে প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চম্ভালে।
(গ) পুথিভঁড়ালী (Librarian): পুথিভঁড়াল পৰিচালনা আৰু কিতাপৰ তত্ত্বাবধানৰ বাবে।
(ঘ) চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ কৰ্মচাৰী (Group D Staff): যেনে— পিয়ন, চকীদাৰ, মালী, যিয়ে দৈনন্দিন কামত সহায় কৰে।
(ঙ) কেনটিনৰ কৰ্মচাৰীসকল (Canteen Staff): যদিহে বিদ্যালয়ত কেনটিন আছে, তেন্তে শিক্ষাৰ্থী আৰু কৰ্মচাৰীৰ খাদ্যৰ যোগানৰ বাবে।
৪৪। UGC ৰ সম্পূৰ্ণ অর্থ কি?১
উত্তৰঃ U.G.C ৰ সম্পূৰ্ণ গঠনটো অৰ্থ হল – বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ (University Grants Commission )
৪৫। UGC-ৰ প্রধান কার্যালয় ক’ত অবস্থিত?
উত্তৰঃ নতুন দিল্লীত।
৪৬। “কম্পিউটাৰৰ” অর্থ কি লিখা।
উত্তৰঃ “কম্পিউটা” শব্দৰ অৰ্থ হল এনে এক কৌশল যিয়ে বিভিন্ন বিষয়ৰ সমস্যা সমাধান কৰাত সহায় কৰিব পাৰে । ই অতি দ্ৰুত বেগী আহিলা ।
৪৭। কম্পিউটাৰ কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ চার্লছ বেবেজে কম্পিউটাৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।
৪৮। বেবছাইট (Website) ৰ প্ৰথম পেজটোক কি বুলি জনা যায়?১
উত্তৰঃ ৱেবছাইটৰ প্ৰথম পেজটোক হোম পেজ (Home page) বুলি জনা যায়।
৪৯। ইউ আৰ এল (URL) ৰ সম্পূৰ্ণ গঠনটো কি?১
উত্তৰঃ ইউ আৰ এল (URL) ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো হৈছে Uniform Resources Locatori
৫০। বেবছাইট (Website) কি?
উত্তৰঃ বেবছাইট হৈছে বেব পেজসমূহৰ এক সমষ্টি।
৫১। বেবপেজ কি?১
উত্তৰঃ বেবপেজসমূহ হৈছে ইন্টারনেটত বা ইন্টারনেটৰ জালত থকা কিছুমান তথ্য সম্বলিত পৃষ্ঠা য’ত বিভিন্ন ধবণৰ পাঠ, ছবি, শব্দ, দৃশ্য আদি সন্নিৱিষ্ট হৈ থাকে।
৫২। UGC কিমান চনত স্থাপিত হয়?
উত্তৰঃ বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ, চমুকৈ ইউ জি চিব প্রতিষ্ঠা হৈছিল ১৯৫৩ চনৰ নবেম্বধ মাহত।
৫৩। NCERT কিমান চনত স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৬১ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত NCERT গঠন কৰা হৈছিল।
৫৪। NCERT ৰ মুখ্য কার্যালয় ক’ত অবস্থিত?
উত্তৰঃ NCERT ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নতুন দিল্লীত অবস্থিত।
৫৫। অসমত SCERT কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৫ চনৰ ২৯ মাৰ্চত অসমত বাজ্যিক শিক্ষা গবেষণা আৰু প্রশিক্ষণ পৰিষদ, চর্মীৰ “এছ চি ই আৰ টি “ৰ প্রতিষ্ঠা হৈছিল।
৫৬। তলত উল্লেখ কৰা সমূহৰ সম্পূৰ্ণ গঢ়কেইটা লিখাঃ
(ক) NCERT
(গ) SCERT
(খ) UGC
(ঘ) DIET
উত্তৰঃ
(ক) NCERT: National Council of Educational Research and Training (ৰাষ্ট্ৰীয় শৈক্ষিক গবেষণা আৰু প্রশিক্ষণ পৰিষদ)।
(খ) UGC: University Grants Commission (বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ)।
(গ) SCERT: State Council of Educational Research and Training (ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্রশিক্ষণ পৰিষদ)।
(ঘ) DIET: District Institute of Education and Training (জিলা শৈক্ষিক আৰু প্রশিক্ষণ প্রতিষ্ঠান)।
৫৭। কম্পিউটাৰৰ যিকোনো তিনিটা প্রধান অংশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰৰ তিনিটা প্রধান অংশ হৈছেঃ
(ক) ইনপুট আহিলা (Input equipment)
(খ) আউটপুট আহিলা (Output equipment)
(গ) প্রণালী গোট (Processing unit)
৫৮। কম্পিউটাৰৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে:
(ক) দ্ৰুত গতি (Speed): কম্পিউটাৰে অতি দ্ৰুতভাৱে কাম কৰিব পাৰে আৰু জটিল গণনা কম সময়ৰ ভিতৰত সমাধান কৰিব পাৰে।
(খ) নিৰ্ভুলতা (Accuracy): অভ্যন্তৰীণ আহিলাৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা তথ্য যদি শুদ্ধ হয় (Garbage In, Garbage Out) তেন্তে কম্পিউটাৰে একেবাৰে নিখুঁত তথ্য বা ফলাফল প্ৰদান কৰে।
(গ) বৃহৎ সংৰক্ষণ ক্ষমতা (Large Storage Capacity): কম্পিউটাৰ এটাই বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰে, যাৰ ফলত প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজে এই তথ্যসমূহ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব পাৰি।
৫৯। কম্পিউটাৰৰ জৰিয়তে দিয়া পৰামৰ্শৰ তিনিটা সুবিধা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰৰ এটা অন্যতম বৃহৎ উপযোগিতা হৈছে যে শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে তথা শিক্ষাৰ মানদণ্ড উন্নত কৰিবলৈ ইয়াক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। কম্পিউটাৰৰ সহায়ত আগবঢ়োৱা নিৰ্দেশনা বা পৰামৰ্শৰ তিনিটা সুবিধা হৈছে:
(ক) শিক্ষণক সক্ৰিয় আৰু মনোগ্ৰাহী কৰা: ই একেঘেয়ামি বক্তৃতা বা ভাষণৰ আমনি আঁতৰ কৰে আৰু শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াক সক্ৰিয়, মনোগ্ৰাহী আৰু সজীৱ কৰি তোলে।
(খ) সামূহিক শিক্ষণ: এটা কম্পিউটাৰৰ সহায়ত অসংখ্য লোকক একেলগে শিকাব পৰা যায়, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ সহজ হয়।
(গ) প্ৰদৰ্শন তথ্য সংগ্ৰহ: ই শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শনৰ তথ্যপাতিসমূহ (Data) সংগ্ৰহ কৰাত সহায় কৰে আৰু শিক্ষকক প্ৰগতি মূল্যায়নত সহায় কৰে।
৬০। E-mail ৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ই-মেইল বা ইলেক্ট্ৰনিক মেইল হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ মাধ্যমেৰে প্ৰেৰণ কৰা চিঠি। ই-মেইলৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য হৈছে:
(ক) দ্ৰুত যোগাযোগ: ই ডাক সেৱাৰ তুলনাত অতি দ্ৰুত গতিত সম্পাদিত হয়, যাৰ ফলত তাৎক্ষণিক যোগাযোগ সম্ভৱ হয়।
(খ) বিশ্বজুৰি প্ৰৱেশ: ই-মেইলে সমগ্ৰ বিশ্বব্যাপী যোগাযোগ সহজসাধ্য কৰি তোলে, যাৰ ফলত ভৌগোলিক সীমা আঁতৰি যায়।
(গ) ব্যৱহাৰৰ সৰলতা: কম্পিউটাৰৰ ওপৰত বিশেষ দখল নথকা লোকেও নিৰ্দেশনা অনুসৰি ই-মেইল প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে।
৬১। CD-ROM ৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ CD-ROM (Compact Disc Read-Only Memory) ৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:
(ক) বৃহৎ সংৰক্ষণ ক্ষমতা: চিডি-ৰম হৈছে এবিধ আলোকীয় তথ্যপাতি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা সঁজুলি। ইয়াৰ সংৰক্ষণ ক্ষমতা বহু কম দামত যথেষ্ট বেছি।
(খ) তথ্যৰ স্থিৰতা: চিডি-ৰমত সংৰক্ষিত হৈ থকা তথ্যসমূহ বেয়া হোৱাৰ বা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে মচি পেলোৱাৰ সম্ভাৱনা কম।
(গ) ‘কেৱল পঢ়া’ সুবিধা: ইয়াত সংৰক্ষিত তথ্য বা নিৰ্দেশসমূহ এবাৰ ৰখাৰ পিছত সাধাৰণতে মচি পেলাব বা পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি (নামটোৱে সূচোৱাৰ দৰে: Read-Only)।
৬২। Websiteৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ৱেবছাইট (Website)ৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:
(ক) ৱেব পেজৰ সমষ্টি: ৱেবছাইট হৈছে পৰস্পৰ সংযুক্ত ৱেব পেজৰ এক সমষ্টি, য’ত বিভিন্ন তথ্য উপলব্ধ থাকে।
(খ) নিৰ্দিষ্ট ৱেব ঠিকনা: প্ৰতিটো ৱেবছাইটৰে এটা নিজস্ব ৱেব পৰিচয় বা ঠিকনা (URL – Uniform Resource Locator) থাকে, যাৰ জৰিয়তে ইয়াক ইণ্টাৰনেটত বিচাৰি উলিয়াব পাৰি।
(গ) আৰম্ভণিৰ ৰূপ: প্ৰতিটো ৱেবছাইট সাধাৰণতে ‘World Wide Web’ বুজাবলৈ www. ৰে আৰম্ভ হয়, কিন্তু এতিয়া এইটো বাধ্যতামূলক নহয়।
৬৩। দূৰালাপ সম্মিলনৰ প্ৰকাৰ তিনিটাৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ দূৰালাপ সন্মিলন বা টেলিকনফাৰেন্সিং (Teleconferencing) হৈছে দূৰৱৰ্তী স্থানৰ লোকসকলৰ মাজত যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক প্ৰযুক্তি। ইয়াৰ প্ৰকাৰ তিনিটা হৈছে:
(ক) শ্ৰৱ্য দূৰালাপ সন্মিলন (Audio Teleconferencing): কেৱল মাত বা শব্দৰ আধাৰত যোগাযোগ।
(খ) দৃশ্য দূৰালাপ সন্মিলন (Video Teleconferencing): দৃশ্য (ছবি) আৰু শব্দ উভয়ৰে আধাৰত যোগাযোগ।
(গ) কম্পিউটাৰ দূৰালাপ সন্মিলন (Computer Teleconferencing): ইণ্টাৰনেট আৰু কম্পিউটাৰৰ জৰিয়তে পাঠ্য, ফাইল বা মাল্টিমিডিয়াৰ বিনিময় কৰা।
৬৪। শিক্ষাত প্ৰযুক্তিৰ তিনিটা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰকে ধৰি মানৱ জীৱনৰ প্ৰতিটো খণ্ডতে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। শিক্ষাত প্ৰযুক্তিৰ (Educational Technology) তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ হৈছে:
(ক) উন্নত শিক্ষণ সামগ্ৰী প্ৰস্তুতকৰণ: উন্নত শিক্ষণ সামগ্ৰীসমূহ (যেনে— শ্ৰৱ্য-দৃশ্য আহিলা, ই-কন্টেন্ট) প্ৰস্তুত কৰাত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(খ) শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ: শিক্ষক আৰু শিক্ষণৰ সৈতে জড়িত থকা ব্যক্তিসকলক আধুনিক পদ্ধতিৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(গ) শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণৰ উন্নতকৰণ: শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষণক শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে অধিক স্পষ্ট, সজীৱ তথা উন্নত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৬৫। কম্পিউটাৰৰ তিনিটা মুখ্য বিভাগ কি?
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰৰ তিনিটা মুখ্য বিভাগ বা অংশ হৈছে:
(ক) ইনপুট আহিলা (Input Unit): তথ্য গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে।
(খ) স্মৃতি গোট (Memory/Storage Unit): তথ্য সংৰক্ষণ কৰি ৰখাৰ বাবে।
(গ) আউটপুট আহিলা (Output Unit): প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা ফলাফল প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে।
৬৬। NCERT ৰ কামসমূহক তিনিটা বহল ভিত্তিত ভাগ কৰা হৈছে। ভাগকেইটা কি কি।
উত্তৰঃ এন. চি. ই. আৰ. টি. (NCERT – National Council of Educational Research and Training) ৰ কামসমূহক বহল ভিত্তিত তলত উল্লেখ কৰা ভাগ তিনিটাত বিভক্ত কৰা হৈছে:
(ক) গৱেষণা আৰু উন্নয়ন (Research and Development): শিক্ষণৰ বিভিন্ন দিশত গৱেষণা কৰা আৰু নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ বিকাশ সাধন কৰা।
(খ) চাকৰিকালীন আৰু প্ৰাক্-চাকৰিকালীন প্ৰশিক্ষণ ব্যৱস্থা (In-Service and Pre-service training): শিক্ষকসকলক চাকৰিৰ পূৰ্বে আৰু চাকৰিৰ সময়ত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
(গ) সম্প্ৰসাৰণ তথা বিস্তাৰণ কাৰ্য (Extension and Dissemination Work): শৈক্ষিক গৱেষণাৰ ফলাফল আৰু তথ্যসমূহ ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত বিস্তাৰ কৰা।
৬৭। SCERT গঠন কৰাৰ তিনিটা প্ৰধান উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এছ. চি. ই. আৰ. টি. (SCERT – State Council of Educational Research and Training) গঠন কৰাৰ তিনিটা প্ৰধান উদ্দেশ্য হ’ল:
(ক) শৈক্ষিক কাম-কাজসমূহৰ সমন্বয় আৰু বিকাশ: শিক্ষাৰ বিভিন্ন গোট তথা বিভাগসমূহৰ শৈক্ষিক কাম-কাজসমূহ এখন ঠাইৰ পৰা পৰিচালনা কৰাৰ সুবিধা কৰাৰ লগতে এইবোৰৰ সম্পূৰ্ণ বিকাশ সাধন কৰা।
(খ) ৰাজ্যিক শৈক্ষিক সমস্যা সমাধান: ৰাজ্যৰ শৈক্ষিক সমস্যাসমূহ সমাধান কৰিবলৈ আন্তঃবৈষয়িক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা।
(গ) শৈক্ষিক উন্নয়নৰ নিয়ন্ত্ৰণ: একক অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে শৈক্ষিক উন্নয়নৰ লগত জড়িত কাম-কাজ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু প্ৰশাসন ব্যৱস্থা সহজ কৰি তোলা।
৬৮। SCERT ৰ তিনিটা শৈক্ষিক বিভাগৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ এছ. চি. ই. আৰ. টি. ৰ তিনিটা শৈক্ষিক বিভাগ হৈছে:
(ক) ভাষা শিক্ষণ বিভাগ (Department of Languages Teaching): বিভিন্ন ভাষাৰ শিক্ষণ পদ্ধতি আৰু সামগ্ৰীৰ বিকাশৰ বাবে।
(খ) বিজ্ঞান আৰু গণিত বিভাগ (Department of Science and Mathematics): বিজ্ঞান আৰু গণিত শিক্ষণৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে।
(গ) শৈক্ষিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগ (Department of Educational Technology): শিক্ষাত আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাৰ বাবে।
৬৯। DIET’ ৰ প্ৰধান কাম তিনিটাৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ডি. আই. ই. টি. (DIET – District Institute of Education and Training) ৰ প্ৰধান কাম তিনিটা হৈছে:
(ক) শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ: প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলক প্ৰাক্-চাকৰিকালীন তথা চাকৰিকালীন প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
(খ) পৰ্যবেক্ষক প্ৰশিক্ষণ: অগতানুগতিক শিক্ষা আৰু বয়স্ক শিক্ষাৰ পৰ্যবেক্ষক আৰু নিৰ্দেশকসকলক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
(গ) গ্ৰাম্য স্তৰৰ কৰ্মীসকলৰ প্ৰশিক্ষণ: জিলা শিক্ষা পৰিষদৰ সদস্যসকল, গ্ৰাম্য শিক্ষা সমিতিৰ সদস্যসকল, সামাজিক নেতা, যুৱক আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰিব বিচৰা অন্যান্য স্বেচ্ছাসেৱকসকলক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
৭০। বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ যিকোনো পাঁচটা কাৰ্যাবলী উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ (UGC – University Grants Commission) পাঁচটা কাৰ্য হৈছে:
(ক) বিত্তীয় অনুদান: দেশৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহৰ সম্বন্ধে তথ্য বিচাৰ কৰা আৰু অনুদান আগবঢ়োৱা।
(খ) বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন: নিৰ্দিষ্ট চৰ্তৰ অধীনত নতুন বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ স্থাপনৰ বাবে বিত্তীয় আৱণ্টন আৰু বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা।
(গ) মানদণ্ডৰ উন্নতিৰ বাবে পৰামৰ্শ: বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা উন্নত কৰিবলৈ আৱশ্যকীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবৰ বাবে পৰামৰ্শ দান আৰু পৰামৰ্শসমূহৰ কাৰ্যকৰণত সহায় কৰা।
(ঘ) চৰকাৰক পৰামৰ্শ: বিশ্ববিদ্যালয়সমূহক অনুদান আগবঢ়াবলৈ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়া।
(ঙ) গৱেষণাৰ উদগনি: বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিভিন্ন বিভাগত ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন (ইতিহাস, সাহিত্য আদিৰ দৰে বিষয়সমূহ) ৰ লগতে বিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাক উৎসাহিত কৰা।
৭১। তলত উল্লেখ কৰা বিষয়সমূহৰ প্রতিটোবে পাঁচটাকৈ কার্যাবলীৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
(ক) ইউজি চি (UGC)
(গ) এছ চিই আব টি (SCERT)৫
(খ) এন চিই আব টি (NCERT)
(ঘ) ডায়েট (DIET)
উত্তৰঃ (ক) ইউ জি চি (UGC): ১৯৪৮-৪৯ চনৰ বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা আয়োগৰ পৰামৰ্শমতে ১৯৫৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ, চমুকৈ ইউ জি চি (UGC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৫৬ চনত সংসদৰ এক আইনৰ জৰিয়তে ইউ জি চিক স্বায়ত্ত-শাসনৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ মুখ্য লক্ষ্য হৈছে সমগ্ৰ দেশৰ উচ্চ শিক্ষাৰ মাজত সমন্বয় বৰ্তাই ৰখা। ইউ জি চিৰ পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য হৈছে:
১। দেশৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনসমূহৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰি অনুসন্ধান কৰা আৰু অনুদান আগবঢ়োৱা।
২। নিৰ্দিষ্ট চৰ্তৰ ভিত্তিত নতুন বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ স্থাপনৰ বাবে বিত্তীয় আৱণ্টন আৰু বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা।
৩। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষণৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া ব্যৱস্থাসমূহৰ বিষয়ে পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰা আৰু সেই পৰামৰ্শসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাত সহায় কৰা।
৪। বিশ্ববিদ্যালয়সমূহক বিত্তীয় অনুদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়া।
৫। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিভিন্ন বিভাগসমূহত ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন (ইতিহাস, সাহিত্য আদিৰ দৰে বিষয়) ৰ লগতে বিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাক উদগনি যোগোৱা ইত্যাদি।
(খ) এন চি ই আৰ টি (NCERT): ১৯৬১ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতৰ বিদ্যালয় শিক্ষাত মানদণ্ড উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে নতুন দিল্লীত ৰাষ্ট্ৰীয় শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ (NCERT) স্থাপন কৰা হৈছিল। এন চি ই আৰ টিৰ পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য হ’ল:
১। পাঠ্যক্ৰম, নিৰ্দেশনামূলক সামগ্ৰী, শিক্ষণ পদ্ধতি, মূল্যায়নৰ কৌশল আৰু শিক্ষণ সঁজুলি আদিৰ উন্নীতকৰণ কৰা।
২। শিক্ষকসকলৰ লগতে শিক্ষাৰ সৈতে জড়িত আন ব্যক্তিসকলৰ বাবে প্ৰাক্-সেৱাকালীন আৰু সেৱাকালীন প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা।
৩। শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু অনুসন্ধান কাৰ্যত উৎসাহ যোগোৱা।
৪। বিদ্যালয় শিক্ষা আৰু শিক্ষক-প্ৰশিক্ষণৰ সৈতে জড়িত সকলো বিষয়ত তথ্য আৰু সংবাদৰ আদান-প্ৰদানৰ কেন্দ্ৰ বা অনুষ্ঠান হিচাপে কাম কৰা।
৫। দেশৰ বিদ্যালয় শিক্ষাৰ উন্নতি আৰু সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে শৈক্ষিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা।
(গ) এছ চি ই আৰ টি (SCERT): ১৯৬১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত এন চি ই আৰ টি প্ৰতিষ্ঠাৰ ঠিক পিছতেই ভাৰতৰ প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যতে নিজৰ নিজৰ ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষাৰ মাজত সমন্বয় বৰ্তাই ৰখাৰ লক্ষ্যৰে ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ, চমুকৈ এছ চি ই আৰ টি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ইয়াৰ পাঁচটা মুখ্য কাৰ্য হৈছে:
১। সমগ্ৰ ১০+২ বিদ্যালয় শিক্ষাক সামৰি লৈ শৈক্ষিক নীতি আৰু পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাত ৰাজ্য চৰকাৰক সহায় কৰা।
২। বিদ্যালয় শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত শৈক্ষিক গৱেষণা কাৰ্যত সক্ৰিয়ভাৱে সহায় আগবঢ়োৱা।
৩। পাঠ্যক্ৰম আৰু বিষয়সূচীত এনে গৱেষণাৰ ফলাফলসমূহ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ উপযুক্ত কৰ্তৃপক্ষক অৱগত কৰা।
৪। প্ৰয়োজন অনুসৰি শৈক্ষিক বিষয়ত মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদক বিভিন্ন ধৰণেৰে সহায় কৰা।
৫। ৰাজ্যৰ শৈক্ষিক সমস্যাসমূহ সমাধান কৰাৰ বাবে আন্তঃবৈষয়িক (Inter-disciplinary) কাৰ্যপন্থাৰ বিকাশ সাধন কৰা।
(ঘ) ডায়েট (DIET): ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি দেশৰ বিভিন্ন জিলাসমূহত জিলা শৈক্ষিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, চমুকৈ ডায়েট (DIET) স্থাপন কৰা হৈছিল। ডায়েট হৈছে জিলা পৰ্যায়ৰ এক শিক্ষা প্রতিষ্ঠান, যিয়ে প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলক সেৱাকালীন আৰু প্ৰাক্-সেৱাকালীন প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰাৰ লগতে অগতানুগতিক শিক্ষা তথা প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষাৰ শাখাত কাম কৰা ব্যক্তিসকলৰ বাবেও প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰে। ডায়েটৰ পাঁচটা প্ৰধান কাৰ্য হৈছে:
১। প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলক চাকৰিৰ পূৰ্বে আৰু চাকৰিৰ সময়ত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা।
২। শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিদ্যালয়সমূহৰ পৰিকল্পনা আৰু পৰিচালনা কাৰ্যত সহায় কৰা।
৩। প্ৰাথমিক আৰু উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়সমূহৰ লগতে অগতানুগতিক আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা কেন্দ্ৰসমূহৰ বাবে মূল্যায়ন কেন্দ্ৰ হিচাপে সেৱা আগবঢ়োৱা।
৪। শিক্ষক তথা প্ৰশিক্ষকসকলৰ বাবে সম্পদ কেন্দ্ৰ (Resource Centre) হিচাপে সেৱা আগবঢ়োৱা।
৫। শিক্ষাৰ লগত সংগতি থকা স্থানীয় সামগ্ৰী, শিক্ষণ সঁজুলি আৰু মূল্যাংকন সঁজুলিসমূহ প্ৰস্তুত কৰা।
৭২। এটা সম্পূৰ্ণ কম্পিউটাৰ গোটৰ পাঁচটা অংশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সম্পূৰ্ণ কম্পিউটাৰ গোট এটাৰ পাঁচটা অংশ হৈছে:
(ক) প্ৰদৰ্শন যন্ত্ৰ বা মনিটৰ (Monitor)
(খ) চাবিফলক বা কী-ব’ৰ্ড (Key board)
(গ) প্ৰক্ৰিয়া গোট বা চিস্টেম ইউনিট (System unit)
(ঘ) মাউছ (Mouse)
(ঙ) মুদ্ৰক বা প্ৰিণ্টাৰ (Printer)
৭৩। কম্পিউটাৰৰ পাঁচটা মুখ্য শৈক্ষিক সুবিধাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰে অসংখ্য উপযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ বাবে বৰ্তমান সময়ত শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰিছে। কম্পিউটাৰৰ পাঁচটা মুখ্য শৈক্ষিক সুবিধা তলত দিয়া হ’ল:
(ক) শিক্ষাৰ্থীসকলে কম্পিউটাৰত সংৰক্ষিত তথ্যৰ পৰা তেওঁলোকৰ নিৰ্দিষ্ট বিষয় বা পাঠ্যবস্তুৰ বিষয়ে প্ৰাসংগিক জ্ঞান আহৰণ কৰিব পাৰে।
(খ) কম্পিউটাৰৰ সহায়ত শিক্ষাৰ্থীয়ে আত্ম-অধ্যয়ন বা স্ব-শিক্ষণৰ সুবিধা লাভ কৰে।
(গ) পিছপৰা, মধ্যমীয়া আৰু অন্য ব্যতিক্ৰমী শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ নিজা গতিৰে শিকাৰ ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়িব পাৰে।
(ঘ) শিক্ষাৰ্থীসকলে কম্পিউটাৰৰ জৰিয়তে নিজকে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰদৰ্শন উন্নত কৰাত সহায় লাভ কৰে।
(৫) কম্পিউটাৰৰ সহায়ত আগবঢ়োৱা শিক্ষণে শিক্ষাৰ্থীসকলক বিষয়টো ভালদৰে বুজাত সহায় কৰাৰ লগতে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াটোক অধিক স্পষ্ট, আকৰ্ষণীয় আৰু সজীৱ কৰি তোলে।
৭৪। শিক্ষাত কম্পিউটাৰ ব্যৱহাৰৰ পাঁচটা সীমাবদ্ধতাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বৰ্তমানৰ শিক্ষাব্যৱস্থাত কম্পিউটাৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে যদিও ইয়াৰ কিছুমান অসুবিধা বা সীমাবদ্ধতাও আছে। শিক্ষাত কম্পিউটাৰ ব্যৱহাৰৰ পাঁচটা সীমাবদ্ধতা হৈছে:
(ক) কম্পিউটাৰ ক্ৰয় কৰা আৰু ইয়াক স্থাপন কৰা অতি ব্যয়বহুল।
(খ) কম্পিউটাৰসমূহ সঘনাই ভাইৰাছৰ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়, যাৰ বাবে এইবোৰে সকলো সময়তে ভালদৰে কাম নকৰিবও পাৰে।
(গ) কম্পিউটাৰৰ সহায়ত শিক্ষা প্ৰদান কৰিবলৈ বিশেষভাৱে প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শিক্ষকৰ প্ৰয়োজন হয়।
(ঘ) কম্পিউটাৰৰ পৰ্দা বা স্ক্ৰীণ তুলনামূলকভাৱে সৰু হোৱাৰ ফলত সমগ্ৰ শ্ৰেণীটোৱে ইয়াক স্পষ্টকৈ দেখা নাপাবও পাৰে।
(ঙ) প্ৰায়বোৰ শিক্ষানুষ্ঠানত উপযুক্তভাৱে সু-সজ্জিত কোঠাৰ অভাৱ থকাৰ লগতে কম্পিউটাৰসমূহ সুকলমে চলাবলৈ প্ৰশিক্ষিত কৰ্মচাৰীৰ অভাৱ দেখা যায়।
৭৫। ইণ্টাৰনেট হৈছে কম্পিউটাৰৰ এক যোগসূত্ৰ যাৰদ্বাৰা সমগ্ৰ বিশ্বৰ তথ্য লাভ কৰিব পৰা যায়। ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰৰ পাঁচটা সুবিধাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰৰ পাঁচটা উপকাৰিতা হৈছে:
(ক) ইয়াৰ জৰিয়তে মাত্ৰ এটা ছেকেণ্ডৰ ভিতৰতে তথ্য উপলব্ধ হয়।
(খ) ইয়াত পৃথিৱীৰ শেহতীয়া খবৰসমূহ জানিব পৰা যায়।
(গ) ইয়াৰ যোগেদি কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ আপোনজন বা বন্ধুৰ সৈতে পোনপটীয়াভাৱে কথা পাতিব পাৰে।
(ঘ) ইয়াৰ জৰিয়তে ই-মেইল পঠিয়াব অথবা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
(ঙ) কোনো ব্যক্তিয়ে ইয়াৰ যোগেদি নিজৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত সামগ্ৰীৰ বিজ্ঞাপন প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে বা যিকোনো প্ৰস্তুত সামগ্ৰীৰ বিষয়ে জানিব পাৰে।
৭৬। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) ইণ্টাৰনেট
(গ) চিডি-ৰ’ম
(ঙ) দুৰালাপ সন্মিলন
(খ) ৱেবছাইট
(ঘ) ই-মেইল
উত্তৰঃ
(ক) ইণ্টাৰনেট: বৰ্তমান সময়ত ইণ্টাৰনেট আধুনিক জীৱন ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা অপৰিহাৰ্য অংশত পৰিণত হৈছে। সমসাময়িক কালত মানুহৰ প্ৰতিটো কাৰ্যই কোনো নহয় কোনো প্ৰকাৰে ইণ্টাৰনেটৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। ইণ্টাৰনেট হৈছে সমগ্ৰ বিশ্বৰ কম্পিউটাৰসমূহৰ মাজত তাঁৰ (Cable) আৰু কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ সহায়ত সংযোজিত এক যোগসূত্ৰ। ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ হ’লে এজন ব্যক্তিক এটা কম্পিউটাৰ, এটা যোগাযোগকাৰী ছফ্টৱেৰ আৰু এটা টেলিফোন লাইনৰ প্ৰয়োজন হয়। আজিকালি বহুসংখ্যক লোকে ব্যক্তিগত যোগাযোগ, বিজ্ঞাপন, অধ্যয়ন, তথ্য সংগ্ৰহ, খেল খেলা, চিনেমা চোৱা, শেহতীয়া খবৰ শুনা বা চোৱা, ই-মেইল প্ৰেৰণ কৰা বা গ্ৰহণ কৰা, বজাৰ কৰা, বেংকৰ লেনদেন আদিৰ বাবে ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰে। ইণ্টাৰনেটে আগবঢ়োৱা সেৱাসমূহ বিভিন্ন ধৰণৰ হোৱাৰ বাবে আৰু আন যোগাযোগৰ মাধ্যমসমূহৰ তুলনাত ই অধিক সুবিধাজনক হোৱাৰ বাবে ই বৰ্তমান অতি জনপ্ৰিয় ইলেক্ট্ৰনিক সঁজুলিত পৰিণত হৈছে।
১। প্ৰথমতে, ই অতি দ্ৰুত গতিত কাম সম্পন্ন কৰে আৰু ই যোগাযোগৰ এটা অতি নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম।
২। দ্বিতীয়তে, ইণ্টাৰনেটৰ আগমনৰ লগে লগে সমগ্ৰ বিশ্বখন এখন গোলকীয় গাঁৱত ৰূপান্তৰিত হৈছে আৰু এজন ব্যক্তিয়ে বিশ্বৰ যিকোনো স্থানত থকা আন এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মাত্ৰ কেই ছেকেণ্ডমানৰ ভিতৰতে যোগাযোগ কৰিব পৰা হৈছে।
৩। তৃতীয়তে, ই অতি কম খৰচী আৰু সকলো লোকেই ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। কম্পিউটাৰৰ সহায়ত আগবঢ়োৱা শিক্ষা বৰ্তমান এক সাধাৰণ পৰিঘটনাত পৰিণত হৈছে। ইণ্টাৰনেটৰ সহায়ত এতিয়া গণ-শিক্ষা সম্ভৱ হৈ উঠিছে। উচ্চ শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়।
(খ) ৱেবছাইট (Website): ৱেবপৃষ্ঠাসমূহৰ (Webpages) এক সংগ্ৰহকে ৱেবছাইট বুলি জনা যায়। ই হৈছে ইণ্টাৰনেটত সংযুক্ত হৈ থকা বিভিন্ন পাঠ্য, আলোকচিত্ৰ বা ছবি তথা দৃশ্য-শ্ৰাব্য তথ্য আদিৰ এটা সমাহাৰ।
১। প্ৰতিটো ৱেবপৃষ্ঠাৰেই একোটা নিজস্ব ৱেব পৰিচয় থাকে।
২। প্ৰতিটো ৱেবছাইটেই ‘www’ ৰে আৰম্ভ হয়।
৩। ৱেবপৃষ্ঠাসমূহ এটা ব্ৰাউজাৰৰ (Browser) জৰিয়তে ৱেব ছাৰ্ভাৰৰ (Web Server) পৰা দেখা বা মূল্যায়ন কৰিব পাৰি, যিয়ে আমাক প্ৰয়োজনীয় তথ্য আহৰণ কৰাত সহায় কৰে।
ৱেবছাইটৰ বহুতো সুবিধা আছে। যিকোনো অনুষ্ঠানেই নিজৰ ৱেবছাইট সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সকলো তথ্য ইয়াত সংৰক্ষণ কৰিব পাৰে। সেয়েহে, কোনো শিক্ষানুষ্ঠানৰ বিষয়ে জানিবলৈ, যেনেঃ শিক্ষানুষ্ঠানখন কোনখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত, ইয়াৰ অৱস্থান, প্ৰদান কৰা পাঠ্যক্ৰমসমূহ, নামভৰ্তিৰ প্ৰক্ৰিয়া, মাচুলৰ গাঁথনি, ছাত্ৰ-বৃত্তি, নিয়োগৰ সুবিধা আদিৰ বিষয়ে জনাৰ ক্ষেত্ৰত ই শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে যথেষ্ট উপযোগী। ইয়াৰ উপৰিও, বৰ্তমান বিশ্বত যিকোনো সামগ্ৰী বা সেৱাৰ বিজ্ঞাপনৰ বাবেও ৱেবছাইট এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সঁজুলিত পৰিণত হৈছে।
(গ) চিডি-ৰ’ম (CD-ROM): চিডি-ৰ’মৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো হৈছে কম্পেক্ট ডিক্স ৰীড অনলি মেম’ৰি (Compact Disc Read Only Memory), যাক চমুকৈ চিডি-ৰ’ম বুলিয়ে জনা যায়। ই এটা কম্পিউটাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই হৈছে কম্পিউটাৰৰ ভিতৰত থকা এক ইলেক্ট্ৰনিক সঁজুলি, যিয়ে এখন চিডিত তথ্য বাণীবদ্ধ কৰা, তথ্য সংৰক্ষণ কৰা আৰু সঞ্চিত তথ্য যোগান ধৰা আদিৰ দৰে কাৰ্যসমূহ সম্পন্ন কৰে। চিডি-ৰ’মৰ কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে:
১। চিডি-ৰ’ম হৈছে এক আলোকীয় বা দৃশ্যভিত্তিক সংৰক্ষণ আহিলা (Optical Storage Device)। ইয়াৰ তথ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষমতা বহুত বেছি।
২। চিডি-ৰ’মত সংৰক্ষিত হৈ থকা তথ্যসমূহ নষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা তেনেই কম হয়।
৩। ইয়াত সংৰক্ষিত তথ্যসমূহ পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।
৪। ই মানুহক, বিশেষকৈ শিক্ষাৰ্থী আৰু গৱেষকসকলক বিশাল পৰিমাণৰ তথ্য সংৰক্ষণ কৰি ৰখাত সহায় কৰিব পাৰে।
চিডি-ৰ’মৰ কেইটামান সুবিধা হৈছে:
১। ইয়াত তথ্য সংগ্ৰহ কৰি ৰখাৰ খৰচ অতি কম।
২। এখন চিডিতেই বহুত পৰিমাণৰ তথ্য সঞ্চিত কৰি ৰাখিব পাৰি।
৩। ছবি আৰু বিভিন্ন নক্সা আদিকে ধৰি তথ্যসমূহ এক দীঘলীয়া সময়লৈকে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি।
৪। ই এটা কম্পিউটাৰৰ পৰা আন এটা কম্পিউটাৰলৈ তথ্য স্থানান্তৰিত কৰাত সহায় কৰে।
(ঘ) ই-মেইল (e-mail): ইণ্টাৰনেটৰ মাধ্যমেৰে চিঠি বা বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰাকে ই-মেইল বা ইলেক্ট্ৰনিক মেইল বুলি জনা যায়। ই-মেইল পঠিয়াবলৈ বা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আমাক এটা কম্পিউটাৰ, এটা ম’ডেম, এটা টেলিফোন সংযোগ, ইণ্টাৰনেট সেৱা যোগানকাৰী (Internet Service Provider), ইণ্টাৰনেট ছফ্টৱেৰ আৰু বাৰ্তা প্ৰেৰক তথা গ্ৰহণকৰ্তাৰ ই-মেইল ঠিকনাৰ প্ৰয়োজন হয়। মন কৰিবলগীয়া যে বাৰ্তা প্ৰেৰণকৰ্তা আৰু গ্ৰহণকৰ্তাৰ ই-মেইল ঠিকনা নাথাকিলে বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিব পৰা নাযায়। তেওঁলোক দুয়োজনৰে একোটাকৈ নিজস্ব পাছৱৰ্ড থাকিব লাগিব, যিয়ে তেওঁলোকৰ চিনাক্তকৰণৰ চিহ্ন হিচাপে কাম কৰে আৰু ইয়াক ই-মেইল আই ডি (e-mail ID) হিচাপে জনা যায়। বাৰ্তা প্ৰেৰকজনে কেৱল তেওঁৰ কম্পিউটাৰত তেওঁৰ বাৰ্তাটো টাইপ কৰিব লাগে আৰু ইয়াক নিৰ্দিষ্ট ই-মেইল ঠিকনালৈ প্ৰেৰণ কৰিব লাগে। বাৰ্তা গ্ৰহণকৰ্তাজনে তেওঁৰ কম্পিউটাৰত নিজৰ ব্যক্তিগত ই-মেইল আই ডি খুলি লৈ বাৰ্তাটো পঢ়িব পাৰে। বাৰ্তা গ্ৰহণকৰ্তাজনে প্ৰিণ্টাৰৰ সহায়ত চিঠি বা বাৰ্তাখনৰ প্ৰতিলিপি উলিওৱাৰ লগতে ইয়াক ডাউনল’ড (Download) কৰিও ল’ব পাৰে।
ই-মেইলৰ কেইটামান সুবিধা হ’ল:
১। ই অতি দ্ৰুতগতিত কাম কৰে আৰু মাত্ৰ কেই ছেকেণ্ডৰ ভিতৰতে ইয়াক প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি।
২। ই যোগাযোগৰ অতি কম খৰচী মাধ্যম।
৩। ই-মেইলৰ জৰিয়তে আমি পৃথিৱীৰ যিকোনো প্ৰান্তৰ যিকোনো ব্যক্তিৰ সৈতে সহজে যোগাযোগ কৰিব পাৰোঁ।
৪। ই-মেইলৰ জৰিয়তে আমি যিকোনো তথ্যৰ লগতে গান, ছবি আদিও প্ৰেৰণ কৰিব পাৰোঁ।
(ঙ) দুৰালাপ সন্মিলন (Teleconferencing): যি পদ্ধতিৰ দ্বাৰা ভিন্ন ভিন্ন স্থানত থকা দুজন বা ততোধিক ব্যক্তিয়ে ইণ্টাৰনেটৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে আলোচনা বা সন্মিলনত ভাগ ল’ব পাৰে, তাকে দুৰালাপ সন্মিলন বুলি কোৱা হয়। ই মূলত: তিনি প্ৰকাৰৰ:
১। শ্ৰব্য দুৰালাপ সন্মিলন (Audio teleconferencing)
২। দৃশ্য দুৰালাপ সন্মিলন (Video teleconferencing)
৩। কম্পিউটাৰ দুৰালাপ সন্মিলন (Computer teleconferencing)
দুৰালাপ সন্মিলন পদ্ধতি গৱেষক, বিজ্ঞানী, চিকিৎসক, ৰাজনৈতিক নেতা আদিৰ দ্বাৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়। তলত দিয়া কাৰণসমূহৰ বাবেও দুৰালাপ সন্মিলন পদ্ধতিৰ প্ৰচলন বৃদ্ধি পাইছে:
১। এই পদ্ধতিৰ সহায়ত এজন বা অতি কমসংখ্যক শিক্ষকৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন অংশত থকা বৃহৎসংখ্যক শিক্ষাৰ্থীয়ে শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।
২। ই শিক্ষাৰ অন্যান্য মাধ্যমসমূহৰ তুলনাত কম খৰচী।
৩। ই এক নমনীয় মাধ্যম।
৪। এই পদ্ধতিত শিক্ষাৰ্থীসকলে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
৫। শিক্ষাৰ্থীসকলে কোনো নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ অধিক শিক্ষিত তথা খ্যাতিসম্পন্ন শিক্ষকসকলৰ পৰা সেৱা লাভ কৰিব পাৰে।
৬। এনেধৰণৰ শিক্ষণ পদ্ধতিৰ শিক্ষাৰ মানদণ্ড যথেষ্ট উচ্চস্তৰৰ হয়।
৭। এই মাধ্যমৰ সহায়ত গণ-শিক্ষা সম্ভৱ হয়।
৮। যদিহে ইয়াক সুপৰিচালিত কৰা হয়, তেন্তে এই মাধ্যম শিক্ষণ পদ্ধতিৰ এটা অন্যতম নিপুণ আৰু ফলদায়ী মাধ্যম হিচাপে পৰিগণিত হ’ব।
এঘাৰোত শ্ৰেণী শিক্ষা অধ্যায় ৩ – সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
Get Free NCERT PDFs
If you want to download free PDFs of any chapter, click the link below and join our WhatsApp group:
