Class 7 Social Science Chapter 9 ভাৰতত ভৌতিকবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয় Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান (সমাজ বিচিত্ৰা) অধ্যায় ৯ – ভাৰতত ভৌতিকবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয় সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB / SEBA Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ ‘সমাজ বিচিত্ৰা’ৰ নৱম অধ্যায় ‘ভাৰতত ভৌতিকবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয়’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। আগন্তুক পৰীক্ষাৰ বাবে নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘ভাৰতত ভৌতিকবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয়’ নামৰ এই পাঠটিত ভাৰতবৰ্ষৰ সমাজ ব্যৱস্থাত ধৰ্মীয় দৰ্শন, ভক্তি আন্দোলন, সুফীবাদ আৰু বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মানুহৰ মাজত গঢ়ি উঠা সামাজিক সমন্বয়ৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ ঐতিহাসিক পটভূমি আৰু তাৎপৰ্য বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ভাৰতৰ বিভিন্ন দৰ্শন, সামাজিক সমন্বয় আৰু সমন্বয়ৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বিস্তৃত পৰিচয় আৰু বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Social Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) Textbook Solutions & MCQs | ASSEB New Syllabus
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
ভাৰতত ভক্তিবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয়
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
অনুশীলনী – ১
প্রশ্ন ১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) ভাৰতত নতুন ধর্মীয় চিন্তাধাৰাৰ বাহক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত নতুন ধর্মীয় চিন্তাধাৰা কঢ়িয়াই অনা বাহকসকল আছিল আধ্যাত্মিক গুৰুসকল।
(খ) সমন্বয়বাদ মানে কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সমাজ, ৰাজনীতি, অর্থনীতি, লগতে আধ্যাত্মিক আৰু ধর্মীয় দিশত আগৰেপৰা চলি অহা নানাধৰণৰ বিশ্বাস আৰু প্ৰচলিত প্ৰথাসমূহৰ সংমিশ্রণ ঘটি এক নতুন আধ্যাত্মিক ধাৰাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই নতুন ধাৰাটোকে সমন্বয়বাদ বুলি জনা যায়।
(গ) ভক্তি শব্দৰ প্ৰথম উল্লেখ ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ভক্তি শব্দৰ একেবাৰে প্ৰথম উল্লেখ পোৱা যায় উপনিষদত।
(ঘ) ভক্তিবাদৰ উত্থান প্রথমে ক’ত ঘটিছিল?
উত্তৰঃ ভক্তিবাদৰ একেবাৰে প্রথম উত্থান ঘটিছিল তামিলনাডুত।
(ঙ) বীৰশৈৱমতৰ অনুগামীসকলক কিয় লিংগায়াত বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ দ্বাদশ শতিকাৰ মাজভাগত কৰ্ণাটক ৰাজ্যত বীৰশৈৱ নামৰ এক নতুন সম্প্রদায় গঢ় লৈ উঠে। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে ভগৱান শিৱক এক ইষ্টলিংগ ৰূপত উপাসনা বা পূজা কৰিছিল। শিৱক এনেদৰে লিংগ ৰূপত উপাসনা কৰাৰ বাবেই তেওঁলোকক লিংগায়ত বুলি কোৱা হৈছিল।
২। বৌদ্ধধৰ্ম ভাৰতৰ বাহিৰলৈ কেনেদৰে সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল?
উত্তৰঃ বৌদ্ধ ধর্মে ৰাজনৈতিক পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰাৰ ফলতেই ই ভাৰতৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি চীন, জাপান আৰু শ্রীলংকাৰ দৰে দেশলৈকে সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।
৩। ভক্তি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘ভক্তি’ শব্দৰ মূল অৰ্থ হৈছে পূজা কৰা বা ভগৱানৰ প্ৰতি আনুগত্য প্রকাশ কৰা।
৪। উপনিষদত কি ধাৰণাক অদ্বৈতবাদ বুলি অভিহিত কৰা হয়?
উত্তৰঃ শংকৰাচাৰ্যৰ মতে আত্মা অর্থাৎ মানুহ আৰু পৰমাত্মা অৰ্থাৎ ঈশ্বৰৰ মাজত আচলতে কোনো পার্থক্য বা ভেদ নাই। মানুহ আৰু ঈশ্বৰ একাকাৰ হোৱাৰ এই ধাৰণাটোকেই উপনিষদত অদ্বৈতবাদ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
৫। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) ভক্তিবাদ (খ) শংকৰাচাৰ্য (গ) বীৰশৈৰ
উত্তৰঃ (ক) ভক্তিবাদঃ সংস্কৃত ভাষাৰ ‘ভজ’ শব্দৰ পৰাই ‘ভক্তি’ শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল পূজা কৰা বা কাৰোবাৰ প্ৰতি আনুগত্য প্রকাশ কৰা। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বহুতো গৌৰৱময় দিশৰ ভিতৰত ভক্তি অন্যতম। ভক্তি হৈছে এনে এক মানসিক অৱস্থা য’ত এজন ভক্তই ভগৱানৰ চৰণত নিজকে সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্পণ কৰি গভীৰ প্রশান্তি লাভ কৰে। উপনিষদত পোনপ্ৰথমে ভক্তি শব্দৰ উল্লেখ পোৱা যায়। খ্রীষ্টিয় সপ্তম শতিকাৰপৰা দ্বাদশ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত ভক্তিৰ ধাৰণাক ভেটি হিচাপে লৈ মহাপুৰুষসকলে যি নতুন মতবাদৰ সৃষ্টি কৰিছিল, সেয়াই হ’ল ভক্তিবাদ। কঠোৰ নিয়ম-নীতিৰ সলনি কেৱল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি থকা প্ৰকৃত ভক্তিৰ ধাৰণাই এসময়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত অতিশয় জনপ্রিয়তা লাভ কৰিছিল, যাক ভক্তি আন্দোলন বুলি কোৱা হয়। সপ্তম শতিকাত পোনপ্রথমে বৰ্তমানৰ তামিলনাডু ৰাজ্যত ভক্তিবাদৰ উত্থান হৈছিল। ‘আলৱাৰ’ আৰু ‘নায়নাৰ’ নামৰ দুটা সম্প্রদায়ে ভক্তিবাদৰ ধাৰণাৰে সমাজত এক জাগৰণ আনিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। আলৱাৰসকল আছিল বিষ্ণুৰ উপাসক আৰু নায়নাৰসকল আছিল শিৱৰ উপাসক। এওঁলোকে গীত-মাতৰ জৰিয়তে নিজৰ উপাস্য দেৱতাৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু শ্ৰদ্ধা প্রকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকে মানুহৰ মনত ভক্তিৰ মাধ্যমেৰে ভগৱানক উপলব্ধি কৰাৰ মনোভাৱ জগাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু জাতি-বৰ্ণৰ ভেদাভেদ পাহৰি সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকক সামৰি লৈছিল।
(খ) শংকৰাচাৰ্য: আলৱাৰ আৰু নায়নাৰসকলৰ সমসাময়িকভাৱে শংকৰাচাৰ্যৰ নেতৃত্বত ভক্তিবাদত এক নতুন ধাৰাৰ আৰম্ভণি হৈছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে প্ৰতিজন মানুহৰ মাজতেই ভগৱান বিদ্যমান হৈ আছে। শংকৰাচাৰ্যৰ মতে আত্মা (মানুহ) আৰু পৰমাত্মা (ঈশ্বৰ)ৰ মাজত কোনো পার্থক্য নাই। এই ধাৰণাটোক উপনিষদত অদ্বৈতবাদ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ প্ৰচাৰ কৰিছিল যে সৎ জ্ঞান আৰু সৎ কৰ্মৰ যোগেদিহে মানুহে মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে। দাক্ষিণাত্যত ভক্তি আন্দোলনৰ আন এক গুৰি ধৰোঁতা ব্যক্তি আছিল ৰামানুজ, যিজন বিষ্ণুৰ উপাসক আছিল।
(গ) বীৰশৈৱঃ দ্বাদশ শতিকাৰ মাজভাগত কৰ্ণাটক ৰাজ্যত বীৰশৈৱ নামৰ এক নতুন সম্প্রদায় গঢ় লৈ উঠে। তেওঁলোকে ভগৱান শিৱক এক ইষ্টলিংগ ৰূপত উপাসনা কৰিছিল বাবে তেওঁলোকক লিংগায়ত বুলিও কোৱা হৈছিল। এই বীৰশৈৱ আন্দোলনৰ গুৰিয়াল আছিল বাসৱনা। তেওঁৰ সহযোগীসকল আছিল আল্লামা প্রভু আৰু আক্কামহাদেৱী। বীৰশৈৱসকলে সমাজৰ জাতিভেদ প্ৰথাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। লগতে, বাল্যবিবাহৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু বিধৱা বিবাহৰ প্ৰচলন কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো এই সম্প্রদায়ে বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছিল।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া –
(ক) কাৰ নেতৃত্বত খ্রীষ্টিয় তেৰ শতিকাত নব্য ভক্তিবাদৰ ধাৰা আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ বিভিন্ন দার্শনিক আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ নেতৃত্বত খ্রীষ্টিয় তেৰ শতিকাত নব্য ভক্তিবাদৰ ধাৰা আৰম্ভ হৈছিল।
(খ) মীৰাবাঈ কোন আছিল?
উত্তৰঃ মীৰাবাঈ আছিল মেৱাৰৰ ৰাণাৰ পত্নী।
(গ) উত্তৰ ভাৰতত নব্য ভক্তিবাদৰ গুৰিয়াল কোন আছিল?
উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতত নব্য ভক্তিবাদৰ গুৰি ধৰোঁতাগৰাকী আছিল ৰামানন্দ।
(ঘ) দোহা কি?
উত্তৰঃ কবীৰে ৰচনা কৰা ভক্তিমাৰ্গৰ কবিতাসমূহকেই ‘দোহা’ বুলি কোৱা হয়।
(ঙ) গীতগোবিন্দ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ গীতগোবিন্দ নামৰ গ্ৰন্থখন জয়দেবে ৰচনা কৰিছিল।
২। নব্য ভক্তিবাদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ খ্রীষ্টিয় নৱম শতিকাৰপৰা ভাৰতলৈ ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী তুর্কী-আফগানসকলৰ আগমন ঘটিছিল আৰু লাহে লাহে তেওঁলোকৰ শাসন ভাৰতত নিগাজী হ’বলৈ ধৰে। তেওঁলোকৰ লগতে মধ্য এছিয়াৰ পৰা কিছুসংখ্যক ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰচাৰকৰো ভাৰতলৈ আগমন ঘটে, যিসকলে ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰত মনোনিৱেশ কৰিছিল। হিন্দু ধৰ্মত থকা কঠোৰ নীতি-নিয়ম, উচ্চ-নীচ আৰু ধনী-দুখীয়াৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সমাজৰ নিম্ন শ্ৰেণীৰ লোকসকল বাৰুকৈয়ে অতিষ্ঠ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি হিন্দু শাসকসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতা নোপোৱা আৰু নিজ ধৰ্মত অৱহেলিত হোৱাৰ বাবে বহু লোক ইছলাম ধৰ্মৰ অনুগামী হৈছিল। এনে এক পৰিস্থিতিত, হিন্দু ধৰ্মৰ জাতিভেদ আৰু কুসংস্কাৰবোৰ আঁতৰাই জনমানসত ইয়াক পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো অতি জৰুৰী হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপেই খ্রীষ্টিয় তেৰ শতিকাৰপৰা ষোল্ল শতিকাৰ ভিতৰত বহুতো দার্শনিক আৰু সমাজ সংস্কাৰকৰ নেতৃত্বত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ভক্তি আন্দোলনে পুনৰাই গা কৰি উঠে। এই সময়ছোৱাত নতুনকৈ প্ৰাণ পাই উঠা ভক্তি আন্দোলনটোকেই নব্য ভক্তিবাদ বুলি কোৱা হয়।
৩। মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে অসমত কিদৰে নব্য ভক্তিবাদ প্ৰচাৰ কৰিছিল বৰ্ণনা কৰা। উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আছিল একেধাৰে এজন পণ্ডিত, কবি, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, নাট্যকাৰ, চিত্রশিল্পী, ধৰ্মগুৰু আৰু মহান সমাজ সংস্কাৰক। তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ প্ৰাণ প্রতিষ্ঠাতা বুলিও কোৱা হয়। খ্রীষ্টিয় পঞ্চদশ শতিকাত অসমৰ সমাজ ব্যৱস্থাত হিন্দু ধৰ্মৰ কঠোৰ নীতি-নিয়ম, ধর্মীয় ৰক্ষণশীলতা আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদৰ দৰে নানা ৰকমৰ কুসংস্কাৰ চলি আছিল। শংকৰদেৱে ভাৰতৰ বিভিন্ন পৱিত্ৰ তীর্থস্থান ভ্ৰমণ কৰাৰ লগতে বহুতো ধর্মীয় গ্রন্থ অধ্যয়ন কৰিছিল। এই ভ্রমণ কালছোৱাত তেওঁ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত প্ৰসাৰ লাভ কৰা ভক্তি আন্দোলনৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ ভাগৱতক মূল আধাৰ হিচাপে লৈ নিৰাকাৰ ভক্তিমাৰ্গত অসমত একশৰণ নামধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল আৰু সমাজৰ পৰা কুসংস্কাৰ আঁতৰাবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল।
৪। ভক্তি আন্দোলনে ভাৰতৰ সামাজিক জীৱনত কিদৰে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ সামাজিক জীৱনত ভক্তি আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ আছিল অতি বিস্তৃত আৰু গভীৰ। এই আন্দোলনে সমাজত প্ৰধানকৈ সামাজিক সম্প্রীতি আৰু সহিষ্ণুতাৰ এক মহান আদর্শ দাঙি ধৰিছিল। তদুপৰি, ভাৰতৰ প্ৰান্তীয় ভাষাসমূহৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰতো এই ভক্তি আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ যথেষ্ট পৰিমাণে পৰিছিল।
৫। চমুটোকা লিখা:
(ক) কবীৰ (খ) গুৰুনানক (গ) চুফীবাদ
উত্তৰঃ (ক) কবীৰ: ৰামানন্দৰ প্ৰিয় শিষ্য কবীৰ আছিল পোন্ধৰ শতিকাৰ নব্য ভক্তি আন্দোলনৰ অন্যতম গুৰি ধৰোঁতা ব্যক্তি। তেওঁ এটা ইছলাম ধর্মাৱলম্বী তাঁতী পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। নিজৰ গুৰু ৰামানন্দৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি কবীৰে হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰে প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত হৈ এক নিৰপেক্ষভাৱে ভক্তিবাদৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেওঁ ৰচনা কৰা ভক্তিমার্গ কবিতাবোৰক ‘দোহা’ বুলি কোৱা হয়। এই দোহাবোৰৰ জৰিয়তে কবীৰে হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰে থকা কঠোৰ নীতিবোৰক সমালোচনা কৰিছিল।
(খ) গুৰুনানক: পঞ্জাৱত গুৰুনানকে প্ৰৱৰ্তন কৰা শিখ ধর্ম হৈছে নব্য ভক্তি আন্দোলনৰ আন এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়। কবীৰৰ ভক্তিমাৰ্গৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈ গুৰুনানকে হিন্দু ধৰ্মৰ মূৰ্তিপূজা আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁ এজন ঈশ্বৰৰ নিৰাকাৰ ৰূপক ‘ৰৱ’ নামেৰে চিহ্নিত কৰি উপাসনা কৰিছিল। মানৱ প্ৰেম আৰু সেৱা-ভাৱনাক মূল আধাৰ হিচাপে লোৱা এই শিখ ধর্ম পাছলৈ অন্যান্য গুৰুসকলৰ নেতৃত্বত এক যুঁজাৰু জাতি হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। গুৰুনানকৰ সকলো ধৰ্মীয় বাণী ‘গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব’ নামৰ পৱিত্ৰ গ্ৰন্থখনত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে কবীৰৰ দোহাবোৰৰ কিছু অংশও এই ‘গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব’ত অন্তর্ভুক্ত কৰা আছে।
(গ) চুফীবাদ: খ্রীষ্টিয় একাদশ শতিকাত ইছলাম ধর্মত কেইবাজনো মনীষীয়ে ধর্মীয় গোড়ামিক গুৰুত্ব নিদি শান্তি আৰু উদাৰতাকহে উপাসনাৰ মূল ভিত্তি হিচাপে লৈ এক নতুন পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকে সকলো পাৰ্থিৱ সম্পত্তি আৰু সুখ-ভোগ পৰিহাৰ কৰি কেৱল সংগীতৰ সহায়ত আনন্দত বিভোৰ হৈ ঈশ্বৰ বা আল্লাক স্মৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ এই মতাদর্শকে চুফীবাদ বুলি কোৱা হৈছিল। চুফীবাদৰ মূলমন্ত্ৰ আছিল বৈৰাগ্যৰ মাধ্যমেৰে ঈশ্বৰত ‘ফানাহ’ বা লীন হোৱা। চুফীসকল অতি উদাৰ মনৰ আছিল আৰু তেওঁলোকে আন ধৰ্মৰ প্ৰতিও সন্মান প্রদর্শন কৰিছিল। মধ্যযুগৰ ভাৰতবৰ্ষত মইনুদ্দিন চিস্তি, নিজামুদ্দিন আউলীয়া, আব্দুল কাদিৰ জিলানী আদি সাধুসকলে এই চুফীবাদৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। সেই সময়ত চুফীসকলৰ ‘খানাকা’ বা আশ্ৰমবোৰ সমাজ হিতকৰ আলোচনাৰ এক প্ৰধান স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। এই খানকাবোৰৰ দুৱাৰ ৰজাৰ পৰা প্ৰজালৈকে আৰু সকলো ধৰ্মৰ লোকৰ বাবে সদায় মুকলি আছিল। মোগল সম্রাট আকবৰেও আজমীৰত থকা মইনুদ্দিন চিস্তিৰ দৰগাহ প্ৰায়ে দৰ্শন কৰিবলৈ গৈছিল।
A. 20 Multiple Choice Questions (MCQs) with Answers
1. ভাৰতত আধ্যাত্মিক আৰু ধর্মীয় দিশত আগৰেপৰা চলি অহা বিশ্বাসৰ সংমিশ্রণক কি বোলা হয়?
(A) ভক্তিবাদ
(B) সমন্বয়বাদ
(C) অদ্বৈতবাদ
(D) চুফীবাদ
উত্তৰঃ (B) সমন্বয়বাদ
2. ‘ভক্তি’ শব্দটো কোনটো সংস্কৃত শব্দৰ পৰা আহিছে?
(A) ভজন
(B) ভজা
(C) ভজ
(D) ভকতি
উত্তৰঃ (C) ভজ
3. ভক্তি শব্দৰ একেবাৰে প্ৰথম উল্লেখ ক’ত পোৱা যায়?
(A) বেদত
(B) উপনিষদত
(C) পুৰাণত
(D) গীতাত
উত্তৰঃ (B) উপনিষদত
4. ভক্তিবাদৰ উত্থান পোনপ্ৰথমে কোনখন ৰাজ্যত ঘটিছিল?
(A) কেৰালা
(B) কৰ্ণাটক
(C) মহাৰাষ্ট্ৰ
(D) তামিলনাডু
উত্তৰঃ (D) তামিলনাডু
5. আলৱাৰসকল কাৰ উপাসক আছিল?
(A) শিৱৰ
(B) বিষ্ণুৰ
(C) ব্ৰহ্মাৰ
(D) শক্তিৰ
উত্তৰঃ (B) বিষ্ণুৰ
6. নায়নাৰসকলে কাক উপাসনা কৰিছিল?
(A) শিৱক
(B) বিষ্ণুক
(C) কৃষ্ণক
(D) ৰামক
উত্তৰঃ (A) শিৱক
7. আত্মা আৰু পৰমাত্মাৰ মাজত কোনো পার্থক্য নাই বুলি কোনে মত প্ৰচাৰ কৰিছিল? (A) ৰামানুজ
(B) কবীৰ
(C) শংকৰাচাৰ্য
(D) গুৰুনানক
উত্তৰঃ (C) শংকৰাচাৰ্য
8. উপনিষদত আত্মা আৰু পৰমাত্মা এক হোৱাৰ ধাৰণাক কি বোলা হয়?
(A) দ্বৈতবাদ
(B) অদ্বৈতবাদ
(C) ভক্তিবাদ
(D) চুফীবাদ
উত্তৰঃ (B) অদ্বৈতবাদ
9. কৰ্ণাটকত গঢ় লৈ উঠা বীৰশৈৱ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক কি বুলি কোৱা হৈছিল?
(A) নায়নাৰ
(B) আলৱাৰ
(C) চুফী
(D) লিংগায়ত
উত্তৰঃ (D) লিংগায়ত
10. বীৰশৈৱ আন্দোলনৰ গুৰিয়াল কোন আছিল?
(A) আল্লামা প্রভু
(B) আক্কামহাদেৱী
(C) বাসৱনা
(D) ৰামানুজ
উত্তৰঃ (C) বাসৱনা
11. খ্রীষ্টিয় তেৰ শতিকাত আৰম্ভ হোৱা ভক্তিৰ নতুন ধাৰাটোক কি বোলা হয়?
(A) চুফীবাদ
(B) নব্য ভক্তিবাদ
(C) অদ্বৈতবাদ
(D) সমন্বয়বাদ
উত্তৰঃ (B) নব্য ভক্তিবাদ
12. উত্তৰ ভাৰতত নব্য ভক্তিবাদৰ গুৰি কোনে ধৰিছিল?
(A) কবীৰ
(B) গুৰুনানক
(C) ৰামানন্দ
(D) শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ
উত্তৰঃ (C) ৰামানন্দ
13. কবীৰে ৰচনা কৰা ভক্তিমাৰ্গৰ কবিতাবোৰক কি বোলা হয়?
(A) দোহা
(B) ভজন
(C) গীত
(D) কীৰ্তন
উত্তৰঃ (A) দোহা
14. কবীৰ কাৰ প্ৰিয় শিষ্য আছিল?
(A) শংকৰাচাৰ্যৰ
(B) ৰামানুজৰ
(C) ৰামানন্দৰ
(D) বাসৱনাৰ
উত্তৰঃ (C) ৰামানন্দৰ
15. পঞ্জাৱত শিখ ধর্ম কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
(A) কবীৰ
(B) গুৰুনানক
(C) ৰামানন্দ
(D) মইনুদ্দিন চিস্তি
উত্তৰঃ (B) গুৰুনানক
16. গুৰুনানকৰ ধৰ্মীয় বাণীবোৰ কোনখন গ্ৰন্থত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে?
(A) ভাগৱত
(B) পদ্মপুৰাণ
(C) গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব
(D) দোহাৱলী
উত্তৰঃ (C) গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব
17. চুফীবাদৰ মূল ভিত্তি কি আছিল?
(A) যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষ
(B) শান্তি আৰু উদাৰতা
(C) পাৰ্থিৱ সম্পত্তি
(D) কঠোৰ নীতি-নিয়ম
উত্তৰঃ (B) শান্তি আৰু উদাৰতা
18. চুফীসকলৰ আশ্ৰমবোৰক কি বুলি কোৱা হৈছিল?
(A) দৰগাহ
(B) খানাকা
(C) মছজিদ
(D) মন্দিৰ
উত্তৰঃ (B) খানাকা
19. শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে কিহক মূল আধাৰ হিচাপে লৈ একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল? (A) ৰামায়ণ
(B) মহাভাৰত
(C) উপনিষদ
(D) ভাগৱত
উত্তৰঃ (D) ভাগৱত
20. ‘গীতগোবিন্দ’ নামৰ গ্ৰন্থখন কোনে ৰচনা কৰিছিল?
(A) কবীৰ
(B) জয়দেৱ
(C) শংকৰদেৱ
(D) ৰামানন্দ
উত্তৰঃ (B) জয়দেৱ
B. 15 Long Questions and Answers
১। ভাৰতত সমন্বয়বাদৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ সমাজ, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিৰ সমান্তৰালভাৱে আধ্যাত্মিক আৰু ধৰ্মীয় দিশত পূৰ্বৰে পৰা চলি অহা নানাধৰণৰ বিশ্বাস আৰু প্ৰথাসমূহৰ মাজত এক সংমিশ্ৰণ ঘটিছিল। এই সংমিশ্ৰণৰ ফলতেই এক নতুন আধ্যাত্মিক ধাৰাৰ সৃষ্টি হৈছিল যাক সমন্বয়বাদ বুলি জনা যায়।
২। ভক্তিবাদ বুলিলে কি বুজা আৰু ইয়াৰ আৰম্ভণি ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ সংস্কৃত শব্দ ‘ভজ’ৰ পৰা ভক্তি শব্দটো আহিছে যাৰ অৰ্থ পূজা কৰা। সপ্তমৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত মহাপুৰুষসকলে ভক্তিৰ ধাৰণাক লৈ যি মতবাদ সৃষ্টি কৰিছিল সেয়াই ভক্তিবাদ। ভক্তিবাদৰ একেবাৰে প্ৰথম উত্থান হৈছিল বৰ্তমানৰ তামিলনাডু ৰাজ্যত।
৩। আলৱাৰ আৰু নায়নাৰ সম্প্ৰদায়ৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ তামিলনাডুত ভক্তিবাদৰ উত্থানৰ সময়ত আলৱাৰ আৰু নায়নাৰ নামৰ দুটা সম্প্ৰদায়ে সামাজিক জাগৰণ আনিছিল। আলৱাৰসকল আছিল বিষ্ণুৰ উপাসক আৰু নায়নাৰসকল আছিল শিৱৰ উপাসক। তেওঁলোকে গীত-মাতৰ জৰিয়তে ভগৱানক উপলব্ধি কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল আৰু জাতি-বৰ্ণৰ ভেদাভেদ পাহৰি সকলোকে সামৰি লৈছিল।
৪। শংকৰাচাৰ্যৰ অদ্বৈতবাদৰ ধাৰণাটো কি আছিল?
উত্তৰঃ শংকৰাচাৰ্যই বিশ্বাস কৰিছিল যে মানুহৰ মাজতেই ভগৱান বিদ্যমান। তেওঁৰ মতে আত্মা অৰ্থাৎ মানুহ আৰু পৰমাত্মা অৰ্থাৎ ঈশ্বৰৰ মাজত আচলতে কোনো পাৰ্থক্য নাই। উপনিষদত মানুহ আৰু ঈশ্বৰ একাকাৰ হোৱাৰ এই ধাৰণাটোকেই অদ্বৈতবাদ বুলি কোৱা হয়।
৫। বীৰশৈৱ সম্প্ৰদায়ৰ উৎপত্তি আৰু তেওঁলোকৰ আদৰ্শৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ দ্বাদশ শতিকাৰ মাজভাগত কৰ্ণাটকত বাসৱনাৰ নেতৃত্বত বীৰশৈৱ সম্প্ৰদায় গঢ়ি উঠিছিল। তেওঁলোকে শিৱক ইষ্টলিংগ ৰূপত উপাসনা কৰিছিল বাবে তেওঁলোকক লিংগায়ত বোলা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ে জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰাৰ লগতে বাল্যবিবাহৰ বিৰোধ আৰু বিধৱা বিবাহৰ প্ৰচলনত গুৰুত্ব দিছিল।
৬। নব্য ভক্তিবাদ কি আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিয় হৈছিল?
উত্তৰঃ খ্ৰীষ্টিয় তেৰ শতিকাৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত পুনৰাই গা কৰি উঠা ভক্তি আন্দোলনক নব্য ভক্তিবাদ বোলা হয়। হিন্দু ধৰ্মত থকা জাতিভেদ আৰু কঠোৰ নীতি-নিয়মৰ বাবে মানুহে অতিষ্ঠ হৈ ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ ধৰিছিল। সেয়েহে হিন্দু ধৰ্মক সমাজত পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈকে এই নব্য ভক্তিবাদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।
৭। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বহুমুখী প্ৰতিভা আৰু ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আছিল একেধাৰে পণ্ডিত, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু সমাজ সংস্কাৰক। সমাজত চলি থকা জাতিভেদ আৰু কুসংস্কাৰ দূৰ কৰিবলৈ তেওঁ ভাগৱতক মূল আধাৰ হিচাপে লৈ অসমত নিৰাকাৰ ভক্তিমাৰ্গত একশৰণ নামধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল।
৮। সমাজত ভক্তি আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ কেনেকুৱা আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সামাজিক জীৱনত ভক্তি আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ অতি গভীৰ আছিল। এই আন্দোলনে মানুহৰ মাজত সামাজিক সম্প্ৰীতি আৰু সহিষ্ণুতাৰ আদৰ্শ দাঙি ধৰাৰ লগতে প্ৰান্তীয় ভাষাসমূহৰ বিকাশতো যথেষ্ট বৰঙণি যোগাইছিল।
৯। উত্তৰ ভাৰতৰ ভক্তি আন্দোলনত কবীৰৰ ভূমিকা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰামানন্দৰ শিষ্য কবীৰে হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত হৈ নিৰপেক্ষভাৱে ভক্তিবাদৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেওঁ ‘দোহা’ নামৰ ভক্তিমাৰ্গৰ কবিতাবোৰ ৰচনা কৰিছিল, যাৰ জৰিয়তে তেওঁ দুয়োটা ধৰ্মৰে কঠোৰ নীতিবোৰক তীব্ৰ সমালোচনা কৰিছিল।
১০। গুৰুনানকে প্ৰৱৰ্তন কৰা শিখ ধৰ্মৰ মূল আধাৰ কি আছিল?
উত্তৰঃ কবীৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ গুৰুনানকে পঞ্জাৱত শিখ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁ মূৰ্তিপূজা আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰি এজন ঈশ্বৰক ‘ৰৱ’ নামেৰে উপাসনা কৰিছিল। মানৱ প্ৰেম আৰু সেৱা-ভাৱনাই আছিল এই ধৰ্মৰ মূল আধাৰ।
১১। চুফীবাদৰ মতাদৰ্শ কি আছিল?
উত্তৰঃ একাদশ শতিকাত ইছলাম ধৰ্মত গঢ়ি উঠা চুফীবাদে ধৰ্মীয় গোড়ামিক গুৰুত্ব নিদি শান্তি আৰু উদাৰতাকহে উপাসনাৰ ভিত্তি হিচাপে লৈছিল। তেওঁলোকে পাৰ্থিৱ সুখ পৰিহাৰ কৰি সংগীতৰ যোগেদি আল্লাক স্মৰণ কৰিছিল আৰু বৈৰাগ্যৰ মাধ্যমেৰে ঈশ্বৰত লীন হোৱাৰ পথ দেখুৱাইছিল।
১২। চুফীসকলৰ খানাকা বা আশ্ৰমবোৰৰ গুৰুত্ব কি আছিল?
উত্তৰঃ চুফী সাধুসকলৰ আশ্ৰম বা ‘খানাকা’বোৰ সেই সময়ত সমাজ হিতকৰ আলোচনাৰ এক প্ৰধান স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। এই খানকাবোৰৰ দুৱাৰ ৰজা-প্ৰজা আৰু সকলো ধৰ্মৰ লোকৰ বাবে সদায় মুকলি আছিল।
১৩। বৌদ্ধ ধৰ্ম ভাৰতৰ বাহিৰলৈ কেনেকৈ প্ৰসাৰিত হৈছিল?
উত্তৰঃ বিভিন্ন সময়ত ৰজাসকলৰ পৰা লাভ কৰা ৰাজনৈতিক পৃষ্ঠপোষকতাৰ ফলতেই বৌদ্ধ ধৰ্ম কেৱল ভাৰততে আবদ্ধ নাথাকি চীন, জাপান আৰু শ্ৰীলংকাৰ দৰে আন আন দেশলৈকো দ্ৰুতভাৱে প্ৰসাৰিত হৈছিল।
১৪। মীৰাবাঈ আৰু জয়দেৱ কোন আছিল?
উত্তৰঃ মীৰাবাঈ আছিল মেৱাৰৰ ৰাণাৰ পত্নী আৰু তেওঁ ভক্তি আন্দোলনৰ এগৰাকী প্ৰধান ভক্তিমাৰ্গী সাধিকা আছিল। আনহাতে, জয়দেৱ আছিল এজন বিখ্যাত কবি যিজনে ‘গীতগোবিন্দ’ নামৰ অমূল্য গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল।
১৫। গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব কি আৰু ইয়াত কাৰ কাৰ বাণী সন্নিৱিষ্ট কৰা আছে?
উত্তৰঃ ‘গুৰুগ্ৰন্থ চাহিব’ হৈছে শিখ ধৰ্মৰ পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ। এই গ্ৰন্থখনত প্ৰধানকৈ গুৰুনানকৰ সকলো ধৰ্মীয় বাণী সন্নিৱিষ্ট কৰা আছে আৰু ইয়াৰ উপৰিও কবীৰৰ দোহাবোৰৰ কিছু অংশও ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
