সপ্তম শ্ৰেণী নতুন বিজ্ঞান অধ্যায় ১০ – মাটি (Soil) – সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ | অসম জাতীয় বিদ্যালয় (AJB)

Class 7 Science Chapter 10 মাটি Solutions | AJB Assam

সপ্তম শ্ৰেণী নতুন বিজ্ঞান অধ্যায় ১০ – মাটি (Soil) সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (AJB Assam)

সপ্তম শ্ৰেণীৰ নতুন বিজ্ঞান (Science) পাঠ্যক্ৰমৰ দশম অধ্যায় ‘মাটি’ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 10 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত অনুশীলনীৰ সকলো প্ৰশ্নোত্তৰৰ লগতে অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ অতি সহজ আৰু নিৰ্ভুলভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ঘৰতে বহি সুন্দৰভাৱে বিজ্ঞানৰ অনুশীলন কৰিব পাৰে।

‘মাটি’ নামৰ এই পাঠটিত মাটিৰ গঠন, মাটিৰ প্ৰকাৰ (বেলেতীয়া, এঁটেল আৰু পলসুৱা মাটি), মাটিৰ স্তৰ বা প্ৰফাইল (Soil Profile), মাটিৰ জলধাৰণ ক্ষমতা আৰু মাটিৰ সংৰক্ষণ আদিৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বিজ্ঞানৰ ভেটি সৱল কৰিবলৈ এই পাঠৰ মূল ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে।

এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:

• মাটিৰ গঠন, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মাটি আৰু মাটিৰ স্তৰসমূহৰ স্পষ্ট ধাৰণা আৰু বিশ্লেষণ।
• পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰতিটো চমু আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী নিৰ্দোষ সমাধান।
• পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু তাৰ সহজ উত্তৰ।
• নতুন আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহু-বিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) সম্পূৰ্ণ সমাধান।

অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:

• শেহতীয়া AJB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
• ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে বুজিব পৰাকৈ সৰল ভাষাত যুগুতোৱা উন্নত মানৰ বিজ্ঞানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
• পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা সহজ-সৰল উত্তৰ।
• বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰিক উদাহৰণৰ সহায়ত বুজোৱা সমাধান।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।

 অসম জাতীয় বিদ্যালয়, সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান

অধ্যায়-10                                                             অস্পিন একাডেমী

মাটি

পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ

1. শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱাঁ:

(i) মাটিৰ কণাৰ আকাৰৰ বর্ধমান ক্ৰমটো হ’ল-

(a) বালি কণা < পলস কণা < বোকা কণা

(b) বোকা কণা < পলস কণা < বালি কণা

(c) বালি কণা < বোকা কণা < পলস কণা

(d) বোকা কণা < বালি কণা < পলস কণা

উত্তৰঃ (b) বোকা কণা < পলস কণা < বালি কণা

(ii) অন্তঃস্রৱন আটাইতকৈ বেছি হয়-

(a) বালি মাটিত

(b) বোকা মাটিত

(c) লোম মাটিত

(d) বালি মাটি আৰু বোকা মাটিত

উত্তৰঃ (a) বালি মাটিত

(iii) মৰুভূমিত দিনত যথেষ্ট গৰম; আকৌ ৰাতি যথেষ্ট ঠাণ্ডা। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল-

(a) মৰুভূমিত ৰ’দ বেছি

(b) মৰুভূমিত বৰষুণ হয়

(c) মৰুভূমিত কার্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্প কম

(d) মৰুভূমিত কার্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্প বেছি

উত্তৰঃ (c) মৰুভূমিত কার্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু জলীয় বাষ্প কম

(iv) আধাৰৰ শিল বুলি কোৱা স্তৰটো হ’ল-

(a) A-স্তৰ

(b) B-স্তৰ

(c) C-স্তৰ

(d) R-স্তৰ

উত্তৰঃ (d) R-স্তৰ

2. খালী ঠাই পূৰ কৰাঃ

(a) বোকা মাটিৰ কণাবোৰ আটাইতকৈ সৰু বা ক্ষুদ্ৰ আৰু কণাবোৰ ইটোৱে সিটোৰ লগত টানকৈ সংলগ্ন হৈ থাকে।

উত্তৰঃ সৰু আৰু পুঞ্জ।

(b) মাহজাতীয় শস্যৰ বাবে লোম মাটি উপযুক্ত।

উত্তৰঃ লোম।

(c) মাটিৰ C-স্তৰৰ তলত থকা স্তৰটো হ’ল R-স্তৰ আৰু এই স্তৰটোক আধাৰৰ শিল বুলি কোৱা হয়।

উত্তৰঃ R আৰু আধাৰশিল।

(d) শিলৰ বতৰীভৱন বা ক্ষয়ীভৱন ঘটি মাটিৰ সৃষ্টি হৈছে।

উত্তৰঃ বিচূর্ণীভৱন।

3. মাটি কেই প্ৰকাৰৰ? সেইকেইবিধৰ নাম লিখাঁ। কিহৰ ওপৰত ভেটি ধৰি এই শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছে ভিত্তি চমুকৈ লিখাঁ।

উত্তৰঃ মাটি প্ৰধানকৈ তিনি প্ৰকাৰৰ। সেইকেইবিধৰ নাম হ’ল— বালি মাটি, বোকা মাটি আৰু লোম মাটি।

মাটিত নিহিত হৈ থকা বিভিন্ন আকাৰৰ কণাসমূহৰ পৰিমাণ বা অনুপাতৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই এই শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছে। যদি মাটিত ডাঙৰ কণাৰ পৰিমাণ সৰহ থাকে, তেন্তে তাক বালি মাটি বোলা হয়। মিহি বা ক্ষুদ্ৰ কণাৰ পৰিমাণ বেছি থাকিলে তাক বোকা মাটি বোলে। আনহাতে, ডাঙৰ আৰু মিহি কণাৰ পৰিমাণ প্ৰায় সমানে থাকিলে তাক লোম মাটি বুলি জনা যায়।

4. অন্তঃস্রৱন বুলিলে কি বুজা? কোনবিধ মাটিৰ ক্ষেত্ৰত অন্তঃস্রৱন বেছি আৰু কোনবিধৰ কম লিখাঁ।

উত্তৰঃ মাটিৰ মাজেৰে পানী তলৰ দিশলৈ সৰকি বা নিগৰি যোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই অন্তঃস্ৰৱণ বুলি কোৱা হয়।

বালি মাটিৰ মাজেৰে পানী অতি সহজে আৰু সৰ্বাধিক বেগত তললৈ সৰকি যায়, সেয়েহে বালি মাটিৰ অন্তঃস্ৰৱণ হাৰ আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ বিপৰীতে, বোকা মাটিৰ কণাৱোৰ সংলগ্ন হৈ থকাৰ বাবে ইয়াৰ অন্তঃস্ৰৱণ হাৰ আটাইতকৈ কম।

5. পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা মাটিৰ আৰ্দ্ৰতা কেনেদৰে প্ৰমাণ কৰিব পাৰি লিখাঁ।

উত্তৰঃ মাটিত যে পানী বা আৰ্দ্ৰতা সোমাই থাকে, তাক এটা সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰিব পাৰি।

প্ৰথমে এটা শুকান পৰীক্ষানলীত (test tube) অলপমান মাটি লৈ জুইৰ শিখাত কিছু সময়ৰ বাবে গৰম কৰিব লাগে। কিছু সময়ৰ পাছত পৰীক্ষানলীটোৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিতৰৰ বেৰখন লক্ষ্য কৰিলে তাত পানীৰ ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ টোপাল জমা হোৱা দেখা যাব। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল— তাপ পোৱাৰ ফলত মাটিত সোমাই থকা পানীখিনি ভাপলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ ওপৰলৈ উঠে আৰু পৰীক্ষানলীৰ ওপৰৰ চেঁচা বেৰত লাগি পুনৰ পানীৰ টোপাললৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। ইয়েই প্ৰমাণ কৰে যে মাটিত আৰ্দ্ৰতা বা জলীয় বাষ্প থাকে।

6. বালি মাটি খেতিৰ বাবে কিয় উপযুক্ত নহয় বৰ্ণনা কৰাঁ।

উত্তৰঃ বালি মাটিৰ কণাবোৰ আকাৰত ডাঙৰ হোৱা হেতুকে সিহঁতৰ মাজত যথেষ্ট খালী ঠাই বা ফাক থাকে। এই ফাকবোৰৰ মাজেৰে পানী অতি সোনকালে তললৈ বৈ যায়, যাৰ ফলত বালি মাটিয়ে প্ৰয়োজনীয় পানী ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে। তদুপৰি, এইবিধ মাটিত উদ্ভিদৰ শ্ৰীবৃদ্ধিৰ বাবে লাগতিয়াল পুষ্টিকৰ উপাদান অৰ্থাৎ হিউমাছৰ পৰিমাণো একেবাৰে কম থাকে। পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতাৰ অভাৱ আৰু পুষ্টিদ্ৰব্যৰ নাটনিৰ বাবেই বালি মাটি কৃষিকাৰ্যৰ বাবে উপযোগী নহয়।

7. কোনবিধ মাটিয়ে পানী আটাইতকৈ বেছি শোষণ কৰে? পানী শোষণ কৰা দেখুৱাবলৈ এটা পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰাঁ।

উত্তৰঃ বোকা মাটিয়ে (Clayey soil) আটাইতকৈ বেছি পৰিমাণৰ পানী শোষণ কৰি ধৰি ৰাখিব পাৰে।

পানী শোষণ প্ৰক্ৰিয়াটো বুজিবলৈ এটা পৰীক্ষা তলত বৰ্ণনা কৰা হ’ল—

প্ৰথমে এটা প্লাষ্টিকৰ চুঙা (funnel) লৈ তাত এখন ফিল্টাৰ কাগজ ভাঁজ কৰি সুমুৱাই দিব লাগে। এতিয়া ৫০ গ্ৰামমান শুকান মাটিৰ গুড়ি জুখি লৈ ফিল্টাৰ কাগজখনৰ ওপৰত সমানে ঢালি দিব লাগে। তাৰ পিছত এটা মাপক চোঙাত (measuring cylinder) নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ পানী লৈ এটা ড্ৰপাৰৰ সহায়ত টোপাল-টোপালকৈ গোটেই মাটিখিনিৰ ওপৰত পেলাব লাগে। চুঙাটোৰ তলেৰে পানী নিগৰিবলৈ আৰম্ভ নকৰা পৰ্যন্ত পানী ঢালি থাকিব লাগে। শেষত মাপক চোঙাত ৰৈ যোৱা পানীখিনিৰ পৰিমাণ জুখি ল’লে, আৰম্ভণিতে লোৱা মুঠ পানীৰ পৰা কিমান পানী মাটিয়ে শুহি ল’লে সেয়া সহজে নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব। এনেদৰেই মাটিৰ পানী শোষণ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰা হয়।

8. বাঁওফালৰ প্ৰতিটোৰ সৈতে সোঁফালৰ প্ৰতিটোক মিলোৱাঁ:

বাঁওফালৰ	সোঁফালৰ
(a) O – স্তৰ	(i) আটাইতকৈ টান স্তৰ
(b) A – স্তৰ	(ii) আইবন, এলুমিনিয়াম আদি থকা স্তৰ
(c) B – স্তৰ	(iii) অকল জৈৱ পদাৰ্থৰ স্তৰ
(d) R – স্তৰ	(iv) শিপা মণ্ডল নামেৰেও জনা যায়

উত্তৰঃ

বাঁওফালৰ	সোঁফালৰ
(a) O- স্তৰ	(iii) অকল জৈৱ পদাৰ্থৰ স্তৰ।
(b) A- স্তৰ	(iv) শিপা মণ্ডল নামেৰেও জনা যায়।
(c) B-স্তৰ	(ii) আইৰণ, এলুমিনিয়াম আদি থকা স্তৰ।
(d) R- স্তৰ	(i) আটাইতকৈ টান স্তৰ। অতিৰিক্ত প্রশ্নোত্তৰ:

প্রশ্নঃ- 1. বিচূর্ণীভৱন মানে কি?

উত্তৰঃ- মাটিৰ উৎপত্তি ঘাইকৈ শিল আৰু বিভিন্ন খনিজ দ্ৰব্যৰ পৰাই হয়। প্ৰকৃতিত বতাহ, বৰষুণ, সূৰ্যৰ ৰশ্মি আদিৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত ডাঙৰ ডাঙৰ শিল আৰু খনিজ পদাৰ্থসমূহ ভাঙি টুকুৰা-টুকুৰ হয়। এই কাৰ্যত একাংশ জীৱয়ো অৰিহণা যোগায়। এনেদৰে প্ৰাকৃতিক কাৰকৰ প্ৰভাৱত পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ শিলসমূহ ভাঙি যোৱা সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোকেই বিচূর্ণীভৱন বা বতৰীভৱন (Weathering) বুলি কোৱা হয়।

প্রশ্নঃ- 2. হিউমাছ কি?

উত্তৰঃ- মৰি যোৱা জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ অৱশিষ্ট অংশসমূহ গেলি-পচি মাটিত যি এবিধ ক’লা বৰণৰ জৈৱিক পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে, তাকেই হিউমাছ (Humus) বোলা হয়।

প্রশ্নঃ- 3. মাটি কেনেকৈ সৃষ্টি হয়?

উত্তৰঃ- প্ৰকৃতিত পোৱা শিলৰ নিচেই সৰু কণা আৰু হিউমাছৰ পাৰস্পৰিক মিশ্ৰণৰ ফলতেই মাটিৰ গঠন হয়। বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক কাৰকৰ প্ৰভাৱত বিশাল শিলবোৰ ফাটি গৈ ক্ষুদ্ৰ কণাৰ ৰূপ লয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ই মাটিৰ আকৃতি পায়। এটা কথা মন কৰিবলগীয়া যে, কঠিন শিলৰ পৰা মাটিৰ সৃষ্টি হোৱা এই প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পন্ন হ’বলৈ কেইবা হাজাৰ বছৰৰ প্ৰয়োজন হয়।

প্রশ্নঃ- 4. বোকা মাটিত কণাবোৰ কি হিচাপে থাকে?

উত্তৰঃ- বোকা মাটিত থকা কণিকাসমূহ সাধাৰণতে ইটোৱে সিটোৰ লগত লাগি একোটা থূপ বা পুঞ্জ আকাৰে থাকে।

প্রশ্নঃ- 5. পোৰামাটিৰ ভাস্কৰ্যৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ- পোৰামাটিৰ ভাস্কৰ্য বা শিল্পকলাৰ প্ৰচলন আজিৰ পৰা কেইবা হাজাৰ বছৰৰ পূৰ্বৰ পৰাই চলি আহিছে। সাম্প্ৰতিক সময়ত ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা পৰিলক্ষিত হৈছে। ইয়াৰ মূল কাৰণটো হ’ল— মাটিৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত হোৱা বাবে এনে সামগ্ৰীৰ দাম তুলনামূলকভাৱে কম আৰু বৰ্তমানৰ কুমাৰসকলে নিজৰ নিপুণতাৰে অতি সুন্দৰ আৰু আকৰ্ষণীয় বস্তু গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে। এই শিল্পত প্ৰধানকৈ আলতীয়া বা বোকা মাটি প্ৰয়োগ কৰা হয়, কিয়নো এনে মাটি যথেষ্ট আঠাজাতীয় হয়। ইয়াৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা সৰ্বাধিক যদিও বায়ু ধৰি ৰখাৰ মাত্ৰা কম। ভাস্কৰ্য নিৰ্মাণ কৰোঁতে প্ৰথমে মাটিখিনি পানীৰে ভালদৰে মঠি লৈ নিৰ্দিষ্ট আকৃতিলৈ অনা হয় আৰু তাৰ পিছত স্থায়ী আৰু টান কৰিবলৈ জুইত পোৰা হয়।

প্রশ্নঃ- 6. লোম বা বালিআঁহীয়া মাটিৰ উপাদানসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ- লোম অথবা বালিঅঁহীয়া মাটিত নিহিত হৈ থকা মূল উপাদানবোৰ হৈছে— বালি, বোকা, পলস, হিউমাছ, পানী আৰু গেছীয় পদাৰ্থ।

প্রশ্নঃ- 7. লোম মাটি কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ- লোম মাটিয়ে প্ৰয়োজন অনুসৰি পানী ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ লগতে অতিৰিক্ত পানীখিনি সহজতে তলেৰে সৰকি যাবলৈ দিয়ে। এই মাটিৰ গঠন যথেষ্ট ভুৰভুৰীয়া প্ৰকৃতিৰ হয়। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ মাজেৰে বায়ুৰ চলাচল সুচাৰুৰূপে সম্পন্ন হয়, যিয়ে উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে উপকাৰী অণুজীৱসমূহক জীয়াই থকাত সহায় কৰে। তদুপৰি, লোম মাটিত গছৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিকৰ উপাদানসমূহ সঠিক মাত্ৰাত উপলব্ধ থাকে। এই গুণসমূহৰ বাবেই লোম মাটি কৃষিকাৰ্যৰ বাবে উৎকৃষ্ট বুলি বিবেচিত। এই মাটিৰ ঘাই দুটা গুণ হ’ল— ইয়াৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা আছে আৰু একে সময়তে অপ্ৰয়োজনীয় পানীখিনি সহজে নিগৰি যাবলৈকো দিয়ে।

প্রশ্নঃ- ৪. অন্তঃপৰিশ্ৰাৱন কাক বোলে?

উত্তৰঃ- পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ পৰা মাটিৰ ভিতৰৰ দিশলৈ পানী সোমাই যোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকে অন্তঃপৰিশ্ৰাৱণ (Infiltration) বুলি জনা যায়।

প্রশ্নঃ- 9. অন্তঃস্রৱন কাক বোলে?

উত্তৰঃ- মাটিৰ স্তৰসমূহৰ মাজেৰে পানী তলৰ পিনে নিগৰি যোৱা গতিক অন্তঃস্ৰৱণ (Percolation) বুলি কোৱা হয়।

প্রশ্নঃ- 10. পানীৰ অন্তঃস্রৱন বেগ (rate of percolation) কেনেকৈ জোখা হয়? পৰীক্ষাৰ সহায়ত বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ- পানীৰ অন্তঃস্ৰৱণৰ বেগ জুখিবলৈ প্ৰথমে মাটিত এটা নিৰ্দিষ্ট জোখৰ গাঁত খান্দি লোৱা হয়। এই গাঁতটোৰ ব্যাস সাধাৰণতে ৪ ৰ পৰা ১২ ইঞ্চি আৰু দ’ বা গভীৰতা ২৪ ৰ পৰা ৩০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত ৰখা হয়।

পৰীক্ষাটো আৰম্ভ কৰিবলৈ গাঁতটো প্ৰথমে পানীৰে ওপচাই পেলোৱা হয়। মাটিৰ অন্তঃস্ৰৱণ প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত কিছু সময়ৰ অন্তত পানীখিনি তললৈ নিগৰি গৈ অদৃশ্য হৈ পৰিব। তাৰ পিছত গাঁতটো আকৌ এবাৰ পানীৰে ভৰাই দিয়া হয়। প্ৰায় ৪ ঘণ্টামানৰ মূৰত গাঁতটোৰ ব্যাসৰ ওপৰেদি সমান্তৰালভাৱে এডাল স্কেল ৰাখি তাৰ পৰা আন এডাল লম্বভাৱে থকা স্কেলৰ সহায়ত পানীৰ গভীৰতা জুখি উলিওৱা হয়। অন্তঃস্ৰৱণ ঘটি থকাৰ ফলত গাঁতটোৰ পানীৰ স্তৰ ক্ৰমাগতভাৱে কমিবলৈ ধৰে। থিয়কৈ ৰখা স্কেলডালৰ জৰিয়তে পানী কিমানখিনি হ্ৰাস পাইছে, সেয়া নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত জোখা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপে, যদি দেখা যায় যে ৭৫ মিনিট সময়ত পানীৰ উচ্চতা ৫ ইঞ্চি হ্ৰাস পাইছে, তেন্তে ইয়াৰ পৰা হিচাপ কৰি উলিয়াব পাৰি যে প্ৰতি ১ ইঞ্চি পানী হ্ৰাস পাবলৈ প্ৰায় ১৫ মিনিট সময়ৰ প্ৰয়োজন হৈছে। এনে পদ্ধতিৰেই পানীৰ অন্তঃস্ৰৱণ বেগ নিৰ্ণয় কৰা হয়।

প্রশ্নঃ- 11. ৰাতিতকৈ দিনত গৰম বেছি কিয়?

উত্তৰঃ- সূৰ্যৰ ৰশ্মিয়ে পোহৰৰ লগতে তাপো কঢ়িয়াই আনে। ৰাতিৰ ভাগত সূৰ্যৰ পোহৰ পৃথিৱীত নপৰে, যাৰ ফলত গৰমৰ মাত্ৰা যথেষ্ট কম থাকে। আনহাতে, দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ কিৰণ পোনপটীয়াকৈ পৃথিৱীৰ বুকুত পৰে বাবে আমি বেছি গৰম অনুভৱ কৰোঁ।

প্রশ্নঃ- 12. মাটিৰ স্তৰবোৰৰ বিষয়ে বহলাই লিখা।

উত্তৰঃ- মাটিৰ মূলতঃ তিনিটা স্তৰ থাকে, যাক A, B আৰু C হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ বাহিৰেও মাটিত আন কেইটামান স্তৰ থকাটো মানি লোৱা হয়, যিবোৰ হৈছে O, E আৰু R স্তৰ। সামগ্ৰিকভাৱে মাটিৰ আটাইবোৰ স্তৰক তলত দিয়া ধৰণে ক্ৰমান্বয়ে সজাব পাৰি – O, A, E, B, C লগতে R স্তৰ।

 O- স্তৰ: এইটো মাটিৰ একেবাৰে উপৰিভাগত থকা স্তৰ। সঁচাকৈ ক’বলৈ গ’লে ই প্ৰকৃত মাটিৰ স্তৰ নহয়। গছৰ সৰি পৰা ডাল, পাত আৰু মাটিৰ উপৰিভাগৰ জীৱসমূহ গোট খাই এই স্তৰৰ সৃষ্টি হয়। এই জৈৱিক পদাৰ্থবোৰ গেলি-পচি যোৱাৰ বাবে স্তৰটো দেখিবলৈ ক’লা ৰঙৰ হয়। অৰণ্য বা হাবি-বননি অঞ্চলতহে মূলতঃ এই স্তৰটো দেখা যায়।

 A- স্তৰ: সাধাৰণতে এই স্তৰটোক মাটিৰ ওপৰৰ স্তৰ বা শীৰ্ষ মৃত্তিকা বুলি জনা যায়। এই স্তৰটো ঘাইকৈ বালি, বোকা আৰু পলসৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হয়। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে হিউমাছ নিহিত হৈ থাকে। গছ-গছনিৰ শিপাসমূহ এই স্তৰতেই বিস্তৃত হৈ পৰে। ইয়াৰ উপৰিও, মাটিৰ তলত বাস কৰা প্ৰাণীবোৰৰ ই এক প্ৰধান বাসস্থান। এই স্তৰটোক শিপা মণ্ডল হিচাপেও আখ্যা দিয়া হয়।

  E- স্তৰ: ঠিক A- স্তৰৰ তলৰ অংশটোৱেই হৈছে E- স্তৰ। এই স্তৰত উদ্ভিদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিদ্ৰব্য সৰহ পৰিমাণে থাকে যদিও ইয়াত বোকা কণাৰ মাত্ৰা যথেষ্ট কম। সাধাৰণতে বনাঞ্চলতহে এই স্তৰটো দৃষ্টিগোচৰ হয়।

  B- স্তৰ: E- স্তৰৰ ঠিক তলতেই এই স্তৰটো অৱস্থিত। ইয়াত আইৰণ আৰু এলুমিনিয়াম আদি খনিজ দ্ৰৱ্য প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়। ডাঙৰ ডাঙৰ গছৰ শিপাবোৰ বৃদ্ধি পাই আহি এই স্তৰলৈকে প্ৰৱেশ কৰে।

 C- স্তৰ: এই স্তৰটো ঘাইকৈ ভাঙি যোৱা শিলৰ সৰু-বৰ টুকুৰাৰে গঠিত। ইয়াত হিউমাছৰ পৰিমাণ প্ৰায় নাথাকেই। মাটিৰ গঠনত ইয়াৰ স্থান B- স্তৰৰ তলত।

 R- স্তৰ: এইটোৱেই হৈছে মাটিৰ একেবাৰে শেষৰ বা নিম্নতম স্তৰ। ইয়াত কঠিন আৰু নভঙা শিলবোৰ গোট খাই থাকে, যাৰ বাবে এই স্তৰটো অতিকৈ টান প্ৰকৃতিৰ। আটাইতকৈ তলত থকা এই টান স্তৰটোক আধাৰ শিল বুলিও কোৱা হয়।

প্রশ্নঃ- 13. মাটি খহনীয়া বা গৰা খহনীয়া (Soil erosion) কেনেকৈ হয়? ইয়াক কেনেকৈ ৰোধ কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ- বানপানী মানৱ সমাজৰ বাবে এক অতি দুৰ্বিষহ সমস্যা। প্ৰৱল বেগেৰে বৈ যোৱা পানীয়ে নদীৰ পাৰৰ মাটি খহাই নিয়ে। সেয়ে বানপানীৰ সমান্তৰালভাৱে সৃষ্টি হোৱা আন এক প্ৰধান সমস্যা হৈছে গৰাখহনীয়া। বিশেষকৈ আমাৰ অসমৰ পেক্ষাপটত বানপানী আৰু গৰাখহনীয়া অতি ভয়ংকৰ ৰূপত দেখা দিয়ে। এই খহনীয়াৰ ফলত প্ৰতিবছৰেই আমাৰ এক বিস্তীৰ্ণ ভূমি নৈৰ বুকুত লীন যায়, যাৰ ফলস্বৰূপে মানুহৰ লগতে বহুতো জীৱ-জন্তুৱে বাসস্থান হেৰুৱাই চৰম সংকটৰ সন্মুখীন হয়।

গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধ কৰাৰ বাবে ল’ব পৰা কেইটামান উপায় হৈছে-

(ক) নদীৰ পাৰবোৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সুদৃঢ় মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

(খ) খহনীয়া প্ৰৱণ ঠাইবোৰত নদীৰ দুয়োকাষে ডাঙৰ শিলেৰে বান্ধ বা খহনীয়া প্ৰতিৰোধী গড়া নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

(গ) নৈৰ পাৰৰ খহনীয়া ৰোধ কৰিবলৈ পাৰবোৰত সৰহ পৰিমাণে গছ-গছনি ৰোপণ কৰিব লাগে।

প্রশ্নঃ- 14. সাধাৰণ মাটিৰ উপাদানসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ- সাধাৰণ মাটিত নিহিত হৈ থকা মূল উপাদানবোৰ হৈছে— বালি, বোকা কণা, পলস, হিউমাছ, পানী লগতে বায়ুৰ সংমিশ্ৰণ।