Class 7 Social Science Chapter 6 ভাৰতত ইংৰাজৰ শাসন Solutions | AJB Assam
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ৬ – ভাৰতত ইংৰাজৰ শাসন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (AJB Assam)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ ষষ্ঠ অধ্যায় ‘ভাৰতত ইংৰাজৰ শাসন’ ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাসৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 6 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত অনুশীলনীৰ সকলো প্ৰশ্নোত্তৰৰ লগতে অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ অতি সহজ আৰু নিৰ্ভুলভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ঘৰতে বহি সুন্দৰভাৱে সমাজ বিজ্ঞানৰ অনুশীলন কৰিব পাৰে।
‘ভাৰতত ইংৰাজৰ শাসন’ নামৰ এই পাঠটিত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা দখল, পলাশী আৰু বক্সাৰৰ যুদ্ধ, লৰ্ড ক্লাইভৰ দ্বৈত শাসন ব্যৱস্থা, লৰ্ড ৱেলছলিৰ অধীনতামূলক মিত্ৰতা নীতি, আৰু লৰ্ড ডেলহাউচীৰ স্বত্ববিলোপ নীতিৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ইতিহাসৰ ভেটি সৱল কৰিবলৈ এই পাঠৰ মূল ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ভাৰতত ইংৰাজ শাসনৰ প্ৰতিষ্ঠা, কোম্পানীৰ প্ৰশাসনিক নীতি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমিৰ স্পষ্ট ধাৰণা আৰু বিশ্লেষণ।
- পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰতিটো চমু আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী নিৰ্দোষ সমাধান।
- পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু তাৰ সহজ উত্তৰ।
- নতুন আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহু-বিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) সম্পূৰ্ণ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া AJB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে বুজিব পৰাকৈ সৰল ভাষাত যুগুতোৱা উন্নত মানৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ নোটছ (Class 7 Samaj Bigyan Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- ইতিহাসৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বঢ়াবলৈ ঐতিহাসিক ঘটনাসমূহৰ সুন্দৰ বৰ্ণনা আৰু সমাধান।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | AJB New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest AJB New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest AJB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
ভাৰতত ইংৰাজৰ শাসন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। একোটিকৈ বাক্যত উত্তৰ দিয়া:
(ক) পলাচী যুদ্ধ কোন চনত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ পলাচী যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।
(খ) পলাচী যুদ্ধত বংগৰ কোনজন নবাব পৰাস্ত হৈছিল?
উত্তৰঃ পলাচীৰ এই ঐতিহাসিক যুদ্ধখনত বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাৰ পৰাজয় ঘটিছিল।
(গ) বক্সাৰ যুদ্ধত সম্মিলিত বাহিনীত কোন কোন ৰজা আছিল?
উত্তৰঃ বক্সাৰ যুদ্ধত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া সন্মিলিত বাহিনীটোত আছিল বংগৰ নবাব মীৰকাচিম, অযোধ্যাৰ নবাব চুজাউদ্দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় ছাহ আলম।
(ঘ) বংগদেশত দ্বৈত শাসন কোনে প্রবর্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট ক্লাইৱেই পোনপ্ৰথমে বংগদেশত দ্বৈত শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন কৰিছিল।
(ঙ) কোনখন যুদ্ধৰ পিছত বংগদেশত ইংৰাজৰ আধিপত্য স্থায়ী হৈছিল?
উত্তৰঃ পলাচী যুদ্ধত জয়লাভ কৰাৰ পাছতেই বংগদেশত ইংৰাজসকলৰ প্ৰভুত্ব চিৰস্থায়ী হৈ পৰিছিল।
২। চমু উত্তৰ লিখা :
(ক) ক্লাইৱৰ দ্বৈত শাসন মানে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘দ্বৈত শাসন’ শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে দুখন হাতত থকা দুতৰপীয়া শাসন ব্যৱস্থা। মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় ছাহ আলমৰ লগত সম্পাদিত হোৱা এখন চুক্তি অনুসৰি, প্ৰশাসনৰ প্ৰায় প্ৰতিটো বিভাগতেই ইংৰাজসকলেই সৰ্বেসৰ্বা হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত দেশৰ আনুষ্ঠানিক মুৰব্বী হিচাপে নবাব নামতহে আছিল, কিন্তু প্ৰকৃততে গোটেই প্ৰশাসনযন্ত্ৰটো চলাইছিল ইংৰাজ কোম্পানীয়ে। সহজ কথাত ক’বলৈ গ’লে, নবাব আছিল কেৱল নামৰ দেৱান, আৰু আচল ক্ষমতা আছিল ইংৰাজসকলৰ হাতত। ৰবাৰ্ট ক্লাইৱে আৰম্ভ কৰা এই ব্যৱস্থাটোকেই দ্বৈত শাসন বোলা হয়।
(খ) ভাৰতীয় ইতিহাসলৈ বক্সাৰ যুদ্ধৰ যি কোনো দুটা গুৰুত্ব উল্লেখ কৰাঁ।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ইতিহাসত বক্সাৰ যুদ্ধৰ দুটা প্ৰধান গুৰুত্ব হ’ল—
(১) পলাচী যুদ্ধত দেখা যোৱাৰ দৰে বক্সাৰ যুদ্ধত সামৰিক বাহিনীৰ ফালৰ পৰা কোনো ধৰণৰ প্ৰতাৰণা বা ষড়যন্ত্ৰৰ সৃষ্টি হোৱা নাছিল।
(২) এই যুদ্ধত ভাৰতৰ তিনিটা শক্তিশালী শক্তিৰ (বংগ, অযোধ্যা আৰু মোগল সাম্ৰাজ্য) যুটীয়া বাহিনী পৰাজিত হৈছিল, যিয়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে ইংৰাজৰ সৈন্যবাহিনী সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু দুৰ্জেয়।
(গ) পলাচী যুদ্ধত যুদ্ধ কৰা সেনাপতি দুজনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ পলাচী যুদ্ধত নবাবৰ হৈ যুদ্ধ কৰা প্ৰধান সেনাপতি দুজন আছিল ক্ৰমে মীৰজাফৰ আৰু মাণিকচাঁদ।
৩। চমু টোকা লিখা:
(ক) মীৰজাফৰ
উত্তৰঃ মীৰজাফৰ: ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৭৬০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে মীৰজাফৰে ইংৰাজৰ নিৰ্দেশনাত চলা এজন পুতলা নবাব হিচাপে বংগদেশত শাসন কৰিছিল। পাছলৈ তেওঁ ইংৰাজক প্ৰয়োজনীয় কৰ আদায় দিব নোৱাৰাত তেওঁলোকৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। উপায়হীন হৈ মীৰজাফৰে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে ওলন্দাজসকলৰ লগত মিলি এক গোপন ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। কিন্তু এই কথা ইংৰাজৰ কাণত পৰাত তেওঁলোকে মীৰজাফৰৰ ওপৰত বিশ্বাস হেৰুৱায়। ১৭৬০ চনত ৰবাৰ্ট ক্লাইৱ নিজ দেশলৈ ঘূৰি যোৱাৰ পাছত, নতুনকৈ অহা গৱৰ্ণৰজনে মীৰজাফৰক নবাব পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰি তেওঁৰ জোঁৱায়েক মীৰকাচিমক সেই স্থানত বহুৱায়।
(খ) মীৰকাচিম
উত্তৰঃ মীৰকাচিম: নবাবৰ আসন লাভ কৰিয়েই নিজৰ স্বাৰ্থ সিদ্ধিৰ অৰ্থে মীৰকাচিমে ইংৰাজক মেদিনীপুৰ, চিটাগং আৰু বৰ্ধমানৰ জমিদাৰী স্বত্ব প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে মীৰকাচিম স্বভাৱতে এজন স্বাধীনচিতীয়া আৰু আত্মমৰ্যাদাশীল ব্যক্তি আছিল। সেয়েহে তেওঁ যিকোনো প্ৰকাৰে ইংৰাজৰ কবলৰ পৰা মুক্ত হৈ স্বাধীনভাৱে শাসন কৰিব বিচাৰিছিল।
এই উদ্দেশ্য আগত ৰাখিয়েই তেওঁ ৰাজধানীখন মুৰ্শিদাবাদৰ পৰা আঁতৰাই মুংগেৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। তাতেই তেওঁ বন্দুক-বাৰুদ সজাৰ এটা কাৰখানাও খোলে আৰু নিজৰ সৈন্যবাহিনীক ব্ৰিটিছ পদ্ধতিৰে প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। ৰাজভঁৰাল টনকিয়াল কৰিবলৈ তেওঁ নতুন ৰাজহ নীতিও প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল, তেওঁ দেশৰ ভিতৰুৱা আৰু বাহিৰৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ ওপৰত থকা কৰ একেবাৰে উঠাই দিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে যথেষ্ট সকাহ পালে যদিও ইংৰাজসকলৰ বেপাৰত বিস্তৰ ক্ষতি হ’ল। তেওঁৰ এই সাহসী পদক্ষেপবোৰেই তেওঁক ইংৰাজৰ চকুত শত্ৰু কৰি তুলিছিল।
(গ) চিৰাজউদ্দৌলা
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দৌলা: ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত চিৰাজউদ্দৌলাই বংগৰ নবাব হিচাপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ নবাব হোৱাৰ লগে লগেই আলিবৰ্দী খাঁৰ প্ৰথম কন্যা ঘাচিটি বেগম আৰু দ্বিতীয় কন্যাৰ পুত্ৰ চৌকত জঙে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰে। কিন্তু অতি বুদ্ধিমান আৰু পৰাক্ৰমী চিৰাজউদ্দৌলাই এই বিদ্ৰোহ কঠোৰ হাতেৰে নিৰ্মূল কৰি নিজকে বংগৰ এজন একচ্ছত্ৰী সম্ৰাট হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
ঘৰুৱা কন্দল শেষ কৰাৰ পাছত তেওঁ ইংৰাজসকলৰ ক্ষমতাৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ ইংৰাজসকলৰ সৈতে আলিনগৰ নামৰ ঠাইত এখন চুক্তি কৰে। তেওঁৰ শাসনকালৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাটোৱেই আছিল ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংৰাজৰ সৈতে হোৱা মুখামুখি ৰণ, যাক ইতিহাসত ‘পলাচী যুদ্ধ’ বুলি জনা যায়।
৪।উত্তৰ লিখা:
(ক) পলাচী যুদ্ধৰ কাৰণ আৰু ফলাফল বৰ্ণনা কৰাঁ।
উত্তৰঃ বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাৰ শাসনকালতেই ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংৰাজৰ লগত ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ‘পলাচী যুদ্ধ’ সংঘটিত হৈছিল। এই যুদ্ধখন হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ’ল—
(১) চিৰাজউদ্দৌলা নবাব হোৱাত ৰাজ্যৰ বহুতো প্ৰভাৱশালী বিষয়া আৰু কৰ্মচাৰী অসন্তুষ্ট হৈছিল। তেওঁলোকে একগোট হৈ নবাবক ক্ষমতাচ্যুত কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ আৰম্ভ কৰে। এই সুযোগতে ভাৰতত খোপনি পুতিবলৈ বাট চাই থকা ইংৰাজ গৱৰ্ণৰ ৰবাৰ্ট ক্লাইৱেও এই ষড়যন্ত্ৰকাৰীসকলৰ লগত হাত মিলায়।
(২) ঠিক সেই সময়তে, ১৭৫৬ চনত ইউৰোপত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলৰ মাজত ‘সাত বছৰীয়া যুদ্ধ’ আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ প্ৰভাৱ ভাৰততো পৰে আৰু ইংৰাজসকলে ভাৰতত থকা ফৰাচী ঘাটিবোৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ ধৰে। উপায়হীন হৈ ফৰাচীসকলে বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাৰ আশ্ৰয় বিচাৰে। এই কথাটো ইংৰাজ গৱৰ্ণৰ ক্লাইৱে বৰ সহজভাৱে ল’ব পৰা নাছিল। তেওঁ লগে লগে চিৰাজউদ্দৌলাক সিংহাসনৰ পৰা আঁতৰাই এজন বশৱৰ্তী লোকক নবাব পতাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। চুক্তি ভংগ কৰাৰ মিছা অপবাদ দি ১৭৫৭ চনত ৰবাৰ্ট ক্লাইৱ আৰু ৱাটছনে নবাবৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ভাগীৰথী নদীৰ পাৰৰ পলাচী নামৰ প্ৰান্তৰত নবাবৰ বিশাল সৈন্যবাহিনী আৰু ইংৰাজ সেনাৰ মাজত তুমুল যুঁজ লাগে। কিন্তু নবাবৰ প্ৰধান সেনাপতি মীৰজাফৰৰ চুৰান্ত বিশ্বাসঘাতকতাৰ বাবে চিৰাজউদ্দৌলা পৰাজিত হয় আৰু তেওঁক নিষ্ঠুৰভাৱে হত্যা কৰা হয়। এয়াই আছিল বিখ্যাত পলাচী যুদ্ধ।
পলাচী যুদ্ধৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলাফলসমূহ হ’ল—
(১) এই যুদ্ধৰ পৰিণতিতেই চিৰাজউদ্দৌলাৰ কৰুণ মৃত্যু ঘটে আৰু বিশ্বাসঘাটক মীৰজাফৰ বংগৰ নতুন নবাব হয়।
(২) মীৰজাফৰে পুৰস্কাৰস্বৰূপে ইংৰাজ কোম্পানীক বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাত কোনো কৰ নিদিয়াকৈ বেপাৰ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।
(৩) ইংৰাজৰ নিৰ্দেশত চলা পুতলা নবাব মীৰজাফৰৰ শাসনকালতেই ইংৰাজসকলে বংগত নবাব ভঙা আৰু পতাৰ পূৰ্ণ ক্ষমতা লাভ কৰে। ইতিমধ্যে দক্ষিণ ভাৰতত নিজৰ ভেটি শক্তিশালী কৰা ইংৰাজসকলে এই যুদ্ধৰ পাছতেই বংগৰ ৰাজনীতিতো পোনপটীয়াকৈ হস্তক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
(৪) ইংৰাজৰ সহায়ত নবাব হোৱাৰ উপহাৰ হিচাপে মীৰজাফৰে তেওঁলোকক ২৪ পৰগণা জিলাখন চিৰদিনৰ বাবে অৰ্পণ কৰে।
সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, পলাচী যুদ্ধই ইংৰাজসকলক কেৱল বংগতেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতৰ ৰাজনীতিত নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰাৰ সুযোগ দিছিল। এই যুদ্ধৰ পাছৰ পৰাই ভাৰতবৰ্ষত আধুনিক যুগৰ পাতনি মেলিছিল বুলি ইতিহাসবিদসকলে কয়।
(খ) ‘বংগদেশত ইংৰাজৰ আধিপত্য স্থাপনত ৰ’বার্ট ক্লাইৱৰ অৱদানৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখাঁ।
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলা আৰু ইংৰাজ কোম্পানীৰ মাজত হোৱা পলাচী যুদ্ধৰ পাছৰ পৰাই বংগদেশত ইংৰাজ প্ৰশাসনৰ ভেটি মজবুত হয়। এই ক্ষমতা দখলৰ মূলতেই আছিল গৱৰ্ণৰ ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰ চতুৰতা আৰু কূটনৈতিক কৌশল। চিৰাজউদ্দৌলাই বংগৰ সিংহাসনত বহাৰ পাছত ৰাজ দৰবাৰৰ বহুতো উচ্চপদস্থ বিষয়া অসন্তুষ্ট হৈছিল আৰু তেওঁলোকে নবাবৰ বিৰুদ্ধে এক গোপন ষড়যন্ত্ৰ চলাইছিল। ভাৰতত নিজৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিবলৈ সুযোগ বিচাৰি থকা ৰবাৰ্ট ক্লাইৱে তৎক্ষণাত এই ষড়যন্ত্ৰকাৰীসকলৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। একে সময়তে, ১৭৫৬ চনত ইউৰোপত ইংৰাজ আৰু ফৰাচী শক্তিৰ মাজত হোৱা ‘সাত বছৰীয়া যুদ্ধ’ৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ভাৰততো বিয়পি পৰে। ইংৰাজ সেনাই ভাৰতৰ ফৰাচী ঘাটিবোৰ ধ্বংস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাত ফৰাচীসকলে গৈ বংগৰ নবাবৰ আশ্ৰয় লয়গৈ। এই কথাত ৰবাৰ্ট ক্লাইৱ সাংঘাতিক ক্ষুণ্ণ হয় আৰু তেওঁ চিৰাজউদ্দৌলাক উৎখাত কৰি এজন আজ্ঞাবাহী লোকক নবাব পতাৰ ব্লুপ্ৰিণ্ট তৈয়াৰ কৰে। এই পৰিকল্পনা মতেই তেওঁ চিৰাজউদ্দৌলাৰ প্ৰধান সেনাপতি মীৰজাফৰৰ সৈতে এক গোপন চুক্তিত আবদ্ধ হয়। এই পৰিকল্পনা অনুসৰিয়েই পলাচী যুদ্ধত সেনাপতি মীৰজাফৰে বিশ্বাসঘাতকতা কৰে আৰু চিৰাজউদ্দৌলাক অতি নিষ্ঠুৰভাৱে হত্যা কৰোৱা হয়। ক্লাইৱে প্ৰতিশ্ৰুতি মতেই মীৰজাফৰক বংগৰ নবাব হিচাপে সিংহাসনত বহুৱায়। ইয়াৰ প্ৰতিদান হিচাপে মীৰজাফৰে ইংৰাজ কোম্পানীক বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাত বিনাশুল্কে বেপাৰ কৰাৰ বিশেষ সুবিধা প্ৰদান কৰে। তদুপৰি, নবাব পতাৰ উপহাৰ হিচাপে ক্লাইৱে ২৪ পৰগণা জিলাখনৰ জমিদাৰী লাভ কৰে। এনেদৰেই, এজন পুতলা নবাবৰ জৰিয়তে ৰবাৰ্ট ক্লাইৱে বংগদেশৰ ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ নিয়ে। দক্ষিণ ভাৰতত প্ৰতিপত্তি বিস্তাৰ কৰাৰ পাছত, ক্লাইৱৰ দূৰদৰ্শী নেতৃত্বতেই ইংৰাজসকলে বংগদেশৰ শাসন ব্যৱস্থাত পূৰ্ণ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
