Class 7 Social Science Chapter 2 ভাৰতত তুৰ্কী-আফগানৰ শাসন Solutions | AJB Assam
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ২ – ভাৰতত তুৰ্কী-আফগানৰ শাসন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (AJB Assam)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ দ্বিতীয় অধ্যায় ‘ভাৰতত তুৰ্কী-আফগানৰ শাসন’ ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাসৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 2 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত অনুশীলনীৰ সকলো প্ৰশ্নোত্তৰৰ লগতে অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ অতি সহজ আৰু নিৰ্ভুলভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ঘৰতে বহি সুন্দৰভাৱে সমাজ বিজ্ঞানৰ অনুশীলন কৰিব পাৰে।
‘ভাৰতত তুৰ্কী-আফগানৰ শাসন’ নামৰ এই পাঠটিত দিল্লী চুলতানী যুগৰ আৰম্ভণি, দাস বংশ, খিলিজী বংশ, তুঘলক বংশ, ছৈয়দ বংশ আৰু লোডী বংশৰ শাসনকাল তথা ভাৰতীয় সমাজ আৰু সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ইতিহাসৰ ভেটি সৱল কৰিবলৈ এই পাঠৰ মূল ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ভাৰতত তুৰ্কী-আফগান শাসনৰ প্ৰতিষ্ঠা, চুলতানী যুগৰ বিভিন্ন ৰাজবংশ আৰু ঐতিহাসিক পটভূমিৰ স্পষ্ট ধাৰণা আৰু বিশ্লেষণ।
- পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰতিটো চমু আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী নিৰ্দোষ সমাধান।
- পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু তাৰ সহজ উত্তৰ।
- নতুন আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহু-বিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) সম্পূৰ্ণ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া AJB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে বুজিব পৰাকৈ সৰল ভাষাত যুগুতোৱা উন্নত মানৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ নোটছ (Class 7 Samaj Bigyan Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- ইতিহাসৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বঢ়াবলৈ ঐতিহাসিক ঘটনাসমূহৰ সুন্দৰ বৰ্ণনা আৰু সমাধান।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | AJB New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest AJB New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest AJB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
ভাৰতত তুর্কী-আফগানৰ শাসন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। সম্পূর্ণ বাক্যত উত্তৰ দিয়া:
(ক) চুলতান মামুদ কোন ৰাজ্যৰ চুলতান আছিল?
উত্তৰঃ চুলতান মামুদ গজনী নামৰ ৰাজ্যখনৰ চুলতান আছিল।
(খ) কিমান খ্রি.ৰপৰা কিমান খ্রি.লৈকে চুলতান মামুদে সর্বমুঠ ১৭বাৰ ভাৰত আক্রমণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ চুলতান মামুদে ১০০৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মুঠতে ১৭ বাৰ ভাৰতবৰ্ষৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলাইছিল।
(গ) চুলতান মামুদৰ আক্ৰমণক বাধা দিয়াৰ বাবে চেষ্টা চলোৱা ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তৰ ৰজাজন আৰু তেওঁৰ ৰাজ্যখনৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তৰ যিগৰাকী ৰজাই চুলতান মামুদক প্ৰতিহত কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল তেওঁ হ’ল ‘সাহী ৰাজ্য’ৰ অধিপতি ‘আনন্দপাল’।
(ঘ) ১০২৫ খ্রি.ত চুলতান মামুদে আক্রমণ কৰা ভাৰতৰ বিখ্যাত মন্দিৰটোৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ চুলতান মামুদে ১০২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতৰ যিটো সুবিখ্যাত মন্দিৰৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলাইছিল, সেইটোৰ নাম হৈছে “সোমনাথ মন্দিৰ”।
(ঙ) চাহাবুদ্দিন মহম্মদ নামৰ ব্যক্তিজন ইতিহাসৰ পাতত কি নামেৰে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ বুৰঞ্জীত চাহাবুদ্দিন মহম্মদ নামৰ এই ব্যক্তিগৰাকী “মহম্মদ ঘোৰী” হিচাপে সুপৰিচিত।
(চ) মহম্মদ ঘোৰীয়ে কোন অংশইদি ভাবতত প্ৰৱেশ কৰিছিল?
উত্তৰঃ হিমালয় পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত গোমাল গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি মহম্মদ ঘোৰীয়ে নিজৰ সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ভাৰতত সোমাইছিল।
(ছ) তৰাইনৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় যুদ্ধ কোন কোন খ্রি.ত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ প্ৰথমখন যুদ্ধ আৰু ঠিক তাৰ পাছৰ বছৰ অৰ্থাৎ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ দ্বিতীয়খন যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।
(জ) ভাৰতত দাস বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চুলতানজনৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত দাস বংশৰ পাতনি মেলা চুলতানগৰাকী হ’ল কুতুবুদ্দিন আইবাক।
(ঝ) কুতুবমিনাৰৰ নির্মাণ কার্য কোনে সম্পূর্ণ কৰোৱাইছিল?
উত্তৰঃ কুতুবুদ্দিনৰ পৰৱৰ্তী চুলতান ইলতুৎমিছৰ শাসনকালতহে বিখ্যাত কুতুবমিনাৰৰ নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈ উঠিছিল।
(ঞ) গিয়াছুদ্দিন বলবনে নিজকে কি বুলি ঘোষণা কৰিছিল?
উত্তৰঃ নিজকে ‘ভগৱানৰ প্ৰতিনিধি’ হিচাপে গিয়াছুদ্দিন বলবনে সমাজত পৰিচয় দিছিল।
(ট) খিলিজি বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চুলতানজনৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ জালালুদ্দিন খিলিজি আছিল খিলিজি ৰাজবংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতা চুলতান।
(ঠ) কিমান খ্রি.ত আল্লাউদ্দিন খিলিজি দিল্লীৰ চুলতান হৈছিল?
উত্তৰঃ আল্লাউদ্দিন খিলিজিয়ে ১২৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দত দিল্লীৰ চুলতান পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল।
(ড) ডেকাকালত মহম্মদ বিন টোগলক কি নামেৰে পৰিচিত আছিল?
উত্তৰঃ মহম্মদ বিন টোগলকৰ যৌৱন কালৰ নাম আছিল “জুনা খাঁ”।
(ঢ) টাইমূৰ কোন ৰাজ্যৰ শাসনকর্তা আছিল?
উত্তৰঃ টাইমূৰ আছিল প্ৰধানকৈ মধ্য এছিয়াৰ অন্তৰ্গত চমৰখণ্ড নামৰ ৰাজ্যখনৰ অধিপতি।
(ণ) ১৫২৬ খ্রি.ত সংঘটিত হোৱা বিখ্যাত যুদ্ধখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘পানিপতৰ প্ৰথম যুদ্ধ’ আছিল ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত হোৱা সেই ঐতিহাসিক সমৰখনৰ নাম।
২। যথাযথ উত্তৰ লিখা:
(ক) চুলতান মামুদৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ উদ্দেশ্য সম্পর্কে এটা টোকা লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বুৰঞ্জীত তুৰ্কী-আফগানসকলৰ প্ৰৱেশ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। তেওঁলোকৰ আগমনৰ লগে লগেই দেশখনৰ ধৰ্মীয়, ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক দিশত নানান নতুন পৰিৱৰ্তন আহিছিল। গজনীৰ তুৰ্কী শাসকসকলৰ মাজত মামুদে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ‘চুলতান’ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। মামুদ আছিল গজনীৰ চুলতান আৰু সমসাময়িকভাৱে এজন নিৰ্ভীক তথা ৰণকৌশলী বীৰ। ১০০৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে তেওঁ সৰ্বমুঠ ১৭ বাৰ ভাৰতবৰ্ষ আক্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁৰ এই উপৰ্যুপৰি আক্ৰমণৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল প্ৰাচীন কালৰে পৰা চহকী ভাৰতৰ অলেখ সা-সম্পত্তি লুট কৰি নিজকে আৰু নিজৰ গজনী সাম্ৰাজ্যখনক ঐশ্বৰ্যশালী কৰি তোলা। ইয়াৰ বাহিৰেও, আন দেশ জয় কৰি গজনীৰ নিজা সমাজ আৰু ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাত থকা অস্থিৰতা আঁতৰ কৰাটোও তেওঁৰ অন্যতম লক্ষ্য আছিল।
(খ)চুলতান মামুদে সহজেই ভাৰত জয় কৰাৰ কাৰণ সম্পর্কে চমুৱাই লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় ইতিহাসত তুৰ্কী-আফগানসকলৰ আগমন এক স্মৰণীয় ঘটনা। ইছলাম ধৰ্মত বিশ্বাসী এই লোকসকলে ভাৰতত নিজৰ প্ৰতিপত্তি বিস্তাৰ কৰাৰ লগে লগে স্থানীয় বাসিন্দাসকলো ইছলামীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলৈ ধৰে।১৯৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত গজনীৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰা চুলতান মামুদ এজন পৰাক্ৰমী আৰু নিপুণ যোদ্ধা আছিল। তুৰ্কী-আফগানসকলৰ প্ৰৱেশৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত, অৰ্থাৎ ৮০০ ৰ পৰা ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ভাৰতত চোল, পাল, পাণ্ড্য, পল্লৱ, ৰাষ্ট্ৰকূট আদি অসংখ্য সৰু-বৰ ৰাজবংশই শাসন চলাই আছিল। এই ৰজাসকলৰ মাজত সঘনাই যুদ্ধ-বিগ্ৰহ লাগি থকাৰ বাবে ভাৰতত কোনো ৰাজনৈতিক ঐক্য বা মিলাপ্ৰীতি নাছিল। ভাৰতীয়সকলৰ এই বিভাজনৰ সুযোগ লৈয়ে মামুদে বিনাবাধাই ভাৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তদুপৰি, সমৰকলাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতীয় সৈন্য যথেষ্ট পিছপৰি আছিল। এইবোৰ কাৰণতেই চুলতান মামুদে অতি সহজে একেৰাহে ১৭ বাৰ ভাৰত জয় কৰিব পাৰিছিল।
(গ) মহম্মদ ঘোৰীয়ে কিয় ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১১৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত গজনী ৰাজ্যৰ চুলতান হিচাপে সিংহাসনত বহা চাহাবুদ্দিন মহম্মদ নামৰ লোকজন ইতিহাসত মহম্মদ ঘোৰী বুলি জনাজাত।
প্ৰাচীন ভাৰতৰ অতুলনীয় সা-সম্পত্তিয়ে মহম্মদ ঘোৰীক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰিছিল, আৰু সেইবাবেই তেওঁ এই দেশ আক্ৰমণ কৰিবলৈ সংকল্পবদ্ধ হৈছিল। ভাৰতৰ পৰা ধন-ৰত্ন আহৰণ কৰি নিজৰ গজনী ৰাজ্যখনক এখন বিশাল সাম্ৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাটো তেওঁৰ মূল লক্ষ্য আছিল। একে সময়তে, নতুন ৰাজ্য জয় কৰাৰ জৰিয়তে ইছলাম ধৰ্মৰ বাৰ্তা চৌদিশে প্ৰচাৰ কৰাটোও মহম্মদ ঘোৰীৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ এটা প্ৰধান কাৰণ বুলি ধৰা হয়।
(ঘ)তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধৰ ফলাফল ব্যাখ্যা কৰাঁ।
উত্তৰঃ তৰাইনৰ প্ৰথম যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ঠিক এবছৰ পাছতেই অৰ্থাৎ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহম্মদ ঘোৰীয়ে নিজৰ সৈন্য বাহিনী আগতকৈ বেছি শক্তিশালী কৰি পৃথ্বিৰাজ চৌহানক পুনৰাই আক্ৰমণ কৰে। পৃথ্বিৰাজে অসীম সাহসেৰে যুঁজ দিছিল যদিও তৰাইনৰ এই দ্বিতীয়খন যুদ্ধত তেওঁৰ পৰাজয় ঘটে। বন্দী অৱস্থাত থকা পৃথ্বিৰাজক তুৰ্কী সেনাই কিছুদিন পাছত মৃত্যুদণ্ড দিয়ে। এই জয়ৰ ফলস্বৰূপে মহম্মদ ঘোৰীয়ে দিল্লী আৰু ৰাজস্থানৰ পূব অংশত নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
যুদ্ধত জয়ী হোৱাৰ পাছত অতি কম সময়ৰ ভিতৰতেই মহম্মদ ঘোৰীয়ে গোটেই গংগা উপত্যকাত নিজৰ কৰ্তৃত্ব সাব্যস্ত কৰে। চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধৰ জৰিয়তে পৃথ্বিৰাজক হৰুৱাই মহম্মদ ঘোৰীয়ে ভাৰতবৰ্ষত মুছলমান শক্তিৰ সুদৃঢ় ভেটি স্থাপন কৰিছিল।
(ঙ) ফিৰোজ ছাহ টোগলকৰ জনহিতকৰ কামৰ বিষয়ে এটি বিৱৰণ লিখাঁ।
উত্তৰঃ মহম্মদ বিন টোগলকৰ পৰলোকপ্ৰাপ্তিৰ পাছত তেওঁৰ আত্মীয় ফিৰোজ ছাহ টোগলকে দিল্লীৰ শাসনভাৰ হাতত লয়। ৰাজপাটত বহিয়েই তেওঁ নানান আহুকালৰ সন্মুখীন হৈছিল যদিও, নিজৰ বিচক্ষণতাৰে তেওঁ সেইবোৰ সফলতাৰে সমাধান কৰিছিল। এইগৰাকী চুলতানৰ সময়তেই সৰ্বাধিক প্ৰজাকল্যাণমূলক কাম সম্পন্ন হৈছিল। খেতিয়ক আৰু সাধাৰণ ৰাইজক পানী যোগান ধৰাৰ স্বাৰ্থত তেওঁ শতদ্ৰু নদীৰ পৰা হালী নামৰ অঞ্চললৈ ২০০ কিলোমিটাৰ জোৰা এটি কৃত্ৰিম খাল খন্দাইছিল।
ইয়াৰ লগতে অমানৱীয় শাস্তিৰ প্ৰথা নিবাৰণ, চিকিৎসালয় নিৰ্মাণ আৰু দাসসকলৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে হস্ততাঁতৰ কাৰখানা পতা আদি কামে ফিৰোজ ছাহৰ দয়ালু স্বভাৱৰ পৰিচয় দিয়ে। নিবনুৱাসকলৰ বাবে নিয়োগ কেন্দ্ৰ আৰু দুখীয়া তিৰোতা, বিধৱা তথা কন্যা সন্তানক সহায় কৰিবলৈ তেওঁ ‘খয়াৰৎ খানা’ নামৰ এটা চৰকাৰী বিভাগো খুলিছিল। এই সকলোবোৰৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ফিৰোজ ছাহ টোগলকৰ শাসনকাল যুদ্ধ-বিগ্ৰহতকৈ শান্তি আৰু সমাজ কল্যাণৰ বাবেহে বেছি পৰিচিত।
(চ) টাইমূৰৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ বিষয়ে এটি চমু বিৱৰণ লিখাঁ।
উত্তৰঃ টাইমূৰ আছিল মধ্য এছিয়াৰ চমৰখণ্ড ৰাজ্যৰ এজন পৰাক্ৰমী শাসক আৰু বিশ্বজয়ী বীৰ। ভাৰতৰ প্ৰচুৰ ধন-সোণৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ তেওঁ ১৩৯৮-৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতবৰ্ষত সামৰিক অভিযান চলায়। ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশেৰে কোনো ডাঙৰ বাধা নোপোৱাকৈ সোমাই আহি তেওঁৰ সৈন্যবাহিনীয়ে সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতত ব্যাপক ধ্বংসলীলা চলায়। এই অভিযানৰ শেষত টাইমূৰে বুজন পৰিমাণৰ ধন-ৰত্ন, আ-অলংকাৰ আৰু বহুতো যুদ্ধবন্দীক লগত লৈ নিজৰ দেশ চমৰখণ্ডলৈ উভতি যায়।
৩।চমু টোকা লিখাঁ :
(ক) কুতুবুদ্দিন আইবাক
উত্তৰঃ কুতুবুদ্দিন আইবাক: মহম্মদ ঘোৰীয়ে ভাৰতত চলোৱা সামৰিক অভিযানসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান সেনাপতি আছিল কুতুবুদ্দিন আইবাক। মধ্য এছিয়াৰ আইবাক নামৰ এক তুৰ্কী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ পৰা অহা কুতুবুদ্দিন জীৱনৰ আদিছোৱাত এজন সাধাৰণ ক্ৰীতদাস আছিল। মহম্মদ ঘোৰীয়ে ভাৰতত জয় কৰা ৰাজ্যসমূহৰ শাসনভাৰ কুতুবুদ্দিনৰ হাতত গতাই দি গজনীলৈ উভতি গৈছিল। কুতুবুদ্দিনেও নিজৰ দায়িত্ব বৰ নিষ্ঠাৰে পালন কৰিছিল। ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মহম্মদ ঘোৰীৰ মৃত্যু হোৱাৰ পাছত তেওঁ ভাৰতত থকা তুৰ্কী সাম্ৰাজ্যৰ এজন স্বাধীন শাসক হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
কুতুবুদ্দিনে যিটো ৰাজবংশৰ পাতনি মেলিছিল, তাক বুৰঞ্জীত দাস বংশ বুলি জনা যায়। তেওঁৰ শাসনকালত বংগ, বিহাৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশকে ধৰি প্ৰায় সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতত তুৰ্কী সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰিত হৈছিল। তেওঁ চীন আৰু তিব্বত জয় কৰাৰো পৰিকল্পনা হাতত লৈছিল যদিও সেয়া বাস্তৱায়িত নহ’ল।
কুতুবুদ্দিনৰ দিনতেই দিল্লীৰ সুবিখ্যাত স্মৃতিসৌধ কুতুবমিনাৰ সজাৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যিটো পাছলৈ চুলতান ইলতুৎমিছৰ দিনতহে সম্পূৰ্ণ হৈ উঠে। ১২১০ খ্ৰীষ্টাব্দত কুতুবুদ্দিন আইবাকৰ দেহাৱসান ঘটে।
(খ) ইলতুৎমিছ
উত্তৰঃ ইলতুৎমিছ (১২১১-১২৩৬ খ্ৰীষ্টাব্দ): কুতুবুদ্দিনৰ অৱৰ্তমানত ১২১১ খ্ৰীষ্টাব্দত ইলতুৎমিছ দাস বংশৰ পৰৱৰ্তী চুলতান হিচাপে সিংহাসনত বহে। পূৰ্বতে তেৱোঁ এজন ক্ৰীতদাসেই আছিল যদিও কুতুবুদ্দিনৰ সময়ত বাদাউন প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ৰাজপাটত বহাৰ সময়ত তেওঁ অজস্ৰ বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। পিছে তেওঁৰ দূৰদৰ্শিতা আৰু প্ৰৱল সাহসৰ বলত এই সকলোবোৰ সমস্যা নিমিষতে সমাধান কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ এই অসাধাৰণ যোগ্যতাৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে বাগদাদৰ খলিফাই তেওঁক ‘চুলতান-ই-আজম’ নামৰ সন্মানীয় উপাধি প্ৰদান কৰিছিল। ইলতুৎমিছে সাহিত্য, শিক্ষা আৰু স্থাপত্য কলাৰ প্ৰতিও যথেষ্ট অনুৰাগ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। আধৰুৱা হৈ থকা কুতুবমিনাৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য তেৱেঁই সম্পূৰ্ণ কৰোৱাইছিল।
(গ) ৰেজিয়া চুলতান
উত্তৰঃ ৰেজিয়া চুলতান (১২৩৬-১২৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ): ইলতুৎমিছৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ কন্যা ৰেজিয়া দিল্লীৰ সিংহাসনত বহে। সেই সময়ৰ অত্যন্ত ৰক্ষণশীল সমাজ ব্যৱস্থা আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশত এগৰাকী মহিলাৰ বাবে চুলতান হোৱাটো মুঠেই উজু কথা নাছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ‘চল্লিছৰ চক্ৰ’ নামৰ এটা প্ৰভাৱশালী আমীৰ-ওমৰাহৰ দলে সদায় তেওঁৰ শাসন কাৰ্যত হেঙাৰ দিছিল। ৰেজিয়াই ইখতিয়াৰ উদ্দিন আলটুনিয়া নামৰ এজন বিদ্ৰোহী নেতাক স্বামী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এবাৰ স্বামীৰ লগত পঞ্জাৱৰ পৰা দিল্লীলৈ ঘূৰি অহাৰ পথত বাটতে আততায়ীয়ে দুয়োকে হত্যা কৰে। ৰেজিয়াৰ পাছত দিল্লীত সিমান কোনো লেখত ল’বলগীয়া শক্তিশালী চুলতান নাছিল। দিল্লীৰ সিংহাসনত বহা প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ মহিলা চুলতানা গৰাকীয়েই আছিল ৰেজিয়া। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত নাছিৰুদ্দিন মামুদ দাস বংশৰ শেষ চুলতান হিচাপে ৰাজপাটত বহে।
(ঘ) গিয়াছুদ্দিন বলবন।
উত্তৰঃ গিয়াছুদ্দিন বলবন (১২৬৬-১২৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দ): নাছিৰুদ্দিন মামুদৰ মৃত্যুৰ পাছত দিল্লীৰ চুলতানৰ পদবী লাভ কৰে গিয়াছুদ্দিন বলবানে। ৰেজিয়া চুলতানাৰ সময়ত মূৰ দাঙি উঠা ‘চল্লিছৰ চক্ৰ’ নামৰ শক্তিশালী গোটটোৰ তেওঁ এজন ঘাই নেতা আছিল। বলবনৰ ৰাজত্বকালত ৰাজ্যত নানান অশান্তিয়ে বিৰাজ কৰিছিল। দেশৰ ভিতৰত আমীৰ-ওমৰাহৰ বিদ্ৰোহ আৰু বাহিৰৰ পৰা মংগোলসকলৰ আক্ৰমণৰ ভাবুকি আহি পৰাত তেওঁ শাসনৰ ক্ষেত্ৰত অত্যন্ত কঠোৰ নীতি অৱলম্বন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
গিয়াছুদ্দিনে নিজকে ‘ভগৱানৰ প্ৰতিনিধি’ বুলি ৰাইজৰ আগত পৰিচয় দিছিল আৰু তেওঁ ইছলাম ধৰ্মৰ এজন গোড়া পৃষ্ঠপোষক আছিল। ৰাজ্য পৰিচালনাত তেওঁ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিবোৰ কটকটীয়াকৈ পালন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। ভাৰতবৰ্ষত ইছলামীয় শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি বিস্তাৰ কৰাৰ বাবে তেওঁ বিশেষ যত্ন লৈছিল। গিয়াছুদ্দিন বলবনৰ এই অতিমাত্ৰা কঠোৰ শাসন প্ৰণালীয়েই পাছলৈ ভাৰতত তুৰ্কী সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ অন্যতম কাৰণ হৈ পৰিছিল বুলি কোৱা হয়।
8। চুলতান মামুদৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ বিষয়ে বহলাই লিখাঁ।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বুৰঞ্জীত তুৰ্কী-আফগানসকলৰ প্ৰৱেশ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হিচাপে পৰিগণিত হয়। কাৰণ তেওঁলোক অহাৰ লগে লগেই ভাৰতবৰ্ষৰ সমাজ, ধৰ্ম, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিলৈ এক অভূতপূৰ্ব পৰিৱৰ্তন আহে। এই মুছলমান শাসকসকলে ভাৰতত ৰাজত্ব বিস্তাৰ কৰাৰ ফলত স্থানীয় মানুহখিনিয়ে ইছলামীয় ধৰ্ম-সংস্কৃতিৰ বিষয়ে জানিবলৈ পায় আৰু ভাৰতৰ ইতিহাসত এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি হয়। গজনীৰ চুলতান মামুদ এজন অত্যন্ত নিৰ্ভীক আৰু বুধিয়ক সেনাপতি আছিল। সময়ৰ উচিত ব্যৱহাৰ তেওঁ বৰ ভালদৰে জানিছিল বাবেই একেৰাহে ১৭ বাৰকৈ ভাৰত জয় কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। গজনীৰ তুৰ্কী ৰজাসকলৰ ভিতৰত তেৱেঁই পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ‘চুলতান’ উপাধি লৈছিল। ১০০৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ এই দীঘলীয়া সময়ছোৱাত তেওঁ ভাৰতৰ ওপৰত ধাৰাবাহিক আক্ৰমণ চলাইছিল। মামুদৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল প্ৰাচীন কালৰে পৰা চহকী ভাৰতৰ অপাৰ ধন-সোণ লুট কৰি গজনীক এখন ঐশ্বৰ্যশালী ৰাজ্য হিচাপে গঢ়ি তোলা। তদুপৰি নিজ দেশ গজনীত চলি থকা সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় বিশৃংখলতা নিৰ্মূল কৰাটোও তেওঁৰ ভাৰত বিজয়ৰ আন এটা প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল বুলি জনা যায়। ইমানবোৰ আক্ৰমণ কৰাৰ পাছতো কিন্তু মামুদে ভাৰতত কেতিয়াও স্থায়ীভাৱে সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰাৰ চেষ্টা কৰা নাছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তত থকা সাহী ৰাজ্যৰ ৰজা আনন্দপালে মামুদক প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল যদিও তেওঁ সফল হোৱা নাছিল। সাহী ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছতেই মামুদৰ ভাৰতলৈ সোমোৱাৰ বাট সম্পূৰ্ণ মুকলি হৈ পৰে। তেওঁৰ অভিযানসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ চৰ্চিত আক্ৰমণটো আছিল ১০২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰা গুজৰাটৰ সোমনাথ মন্দিৰ লুণ্ঠন। এই মন্দিৰৰ পৰা তেওঁ অগনন সোণ-ৰূপ আৰু মণি-মুকুতা কঢ়িয়াই গজনীলৈ লৈ গৈছিল।
মামুদৰ এই সহজ বিজয়ে প্ৰমাণ কৰে যে সেই সময়ত ভাৰতীয়সকলৰ মাজত যোগ্য আৰু শক্তিশালী নেতৃত্বৰ বৰ অভাৱ আছিল। ভাৰতীয় ৰজাসকলৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক কন্দল আৰু দুৰ্বল সামৰিক কৌশল তেওঁলোকৰ পৰাজয়ৰ প্ৰধান কাৰণ আছিল। মামুদৰ এই উপৰ্যুপৰি আক্ৰমণেই পৰৱৰ্তী সময়ত অন্যান্য বিদেশী শক্তিক ভাৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ বাট প্রশস্ত কৰিছিল। ১০৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত চুলতান মামুদৰ মৃত্যু হয়।
৫।মহম্মদ ঘোৰীৰ ভাৰত আক্ৰমণ আৰু ইয়াৰ ফলাফল সম্বন্ধে বুজাই লিখাঁ।
উত্তৰ : গজনী আৰু হিৰাত নামৰ দুখন ঠাইৰ মাজভাগত অৱস্থিত এখন পাহাৰীয়া ৰাজ্যৰ নাম আছিল ঘোৰ। এই ৰাজ্যৰ চুলতানসকলক সাধাৰণতে ‘ঘোৰী’ বুলি জনা গৈছিল। ১১৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাহাবুদ্দিন মহম্মদ নামৰ এজন ব্যক্তি এই গজনী ৰাজ্যৰ চুলতান হয় আৰু তেৱেঁই পাছলৈ ইতিহাসত মহম্মদ ঘোৰী নামেৰে বিখ্যাত হৈ পৰে। তেওঁ ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে গজনীৰ চুলতান হৈ আছিল। মহম্মদ ঘোৰীৰ ভাৰত অভিযান আৰু ইয়াৰ পৰিণামসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল— ভাৰতৰ অতুল ঐশ্বৰ্যই মহম্মদ ঘোৰীক বাৰুকৈয়ে মোহান্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ যিকোনো প্ৰকাৰে ভাৰত জয় কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিছিল আৰু ইয়াত তেওঁ সফলও হৈছিল। ভাৰতবৰ্ষ অধিকাৰ কৰি এখন বৃহৎ গজনী সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলাৰ সপোন তেওঁ দেখিছিল। ইয়াৰ লগতে সমগ্ৰ অঞ্চলটোত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ কৰাটোও তেওঁৰ এই ভাৰত অভিযানৰ অন্যতম ঘাই উদ্দেশ্য আছিল। হিমালয়ৰ পৰ্বতীয়া অঞ্চল গোমাল গিৰিপথেৰে নিজৰ সৈন্যদল লৈ সোমাই আহি ১১৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ প্ৰথমে মূলতান ৰাজ্য দখল কৰে। ১১৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ পুনৰ ভাৰতলৈ আহে আৰু ১১৯০ চনত লাহোৰ, পেচোৱাৰ, শিয়ালকোট আদি জয় কৰি দিল্লীৰ পিনে অগ্ৰসৰ হোৱাৰ পথ মুকলি কৰে। সেই সময়ত দিল্লীত তোমৰ ৰাজবংশৰ আৰু কাষৰীয়া আজমীৰত চৌহান বংশৰ ৰজা পৃথ্বিৰাজে ৰাজত্ব কৰি আছিল।
১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ প্ৰান্তৰত মহম্মদ ঘোৰী আৰু পৃথ্বিৰাজ চৌহানৰ বিশাল সৈন্যবাহিনীৰ মাজত এক ভয়ানক যুদ্ধ হয়। ইতিহাসত ‘তৰাইনৰ প্ৰথম যুদ্ধ’ বুলি জনাজাত এই যুঁজত ঘোৰী শোচনীয়ভাৱে হাৰে আৰু প্ৰাণ বচাই কোনোমতে পলায়ন কৰে। পিছে মাত্ৰ এবছৰ পাছতেই ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত অধিক শক্তি গোটাই ঘোৰীয়ে পুনৰ পৃথ্বিৰাজৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ‘তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ’ বুলি জনাজাত এই যুঁজত পৃথ্বিৰাজ পৰাস্ত হয় আৰু তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। এই বিজয়ৰ লগে লগে মহম্মদ ঘোৰীয়ে দিল্লী আৰু ৰাজস্থানৰ পূব অংশত নিজৰ ক্ষমতা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। মহম্মদ ঘোৰীৰ ভাৰত অভিযানৰ প্ৰধান সেনাপতিগৰাকী আছিল কুতুবুদ্দিন আইবাক। তেওঁৰ নেতৃত্বত তুৰ্কী সেনাই অতি সহজে মীৰাট, দোৱাব অঞ্চল, বুলন্দ চহৰ আদি দখল কৰে। ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত গজনীত হোৱা এটা বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ উভতি যাওঁতে মহম্মদ ঘোৰীয়ে কুতুবুদ্দিনক ভাৰতত জয় কৰা অঞ্চলসমূহৰ শাসনকৰ্তা পাতি থৈ যায়। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যৱশতে গজনীলৈ ঘূৰি যোৱাৰ পথতেই তেওঁৰ মৃত্যু ঘটে। সামগ্ৰিকভাৱে চালে দেখা যায় যে ভাৰতীয় ৰজাসকলৰ মাজত থকা একতাৰ অভাৱ আৰু সামৰিক দুৰ্বলতাৰ বাবেই মহম্মদ ঘোৰীৰ হাতত ভাৰতীয়সকল পৰাজিত হৈছিল।
৬। আল্লাউদ্দিন খিলিজিৰ প্ৰশাসনিক সংস্কাৰৰ বিষয়ে বুজাই লিখাঁ।
উত্তৰঃ দিল্লীৰ তুৰ্কী শাসকসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বলশালী আৰু বিখ্যাত চুলতানজনেই আছিল আল্লাউদ্দিন খিলিজি। ১২৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দত সিংহাসনত বহিয়েই তেওঁ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ডাঙৰ পৰিকল্পনা হাতত লয়। নিজৰ বিপুল শক্তি প্ৰদৰ্শন কৰি তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতৰে এজন একচ্ছত্ৰী সম্ৰাট হোৱাৰ গৌৰৱ অৰ্জন কৰিছিল। ৰাজ্য জয় কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ সাম্ৰাজ্যখনৰ ভিতৰুৱা শাসন ব্যৱস্থাও অতি কটকটীয়াকৈ গঢ়ি তুলিছিল। প্ৰশাসনিক সংস্কাৰ কৰিবলৈ গৈ আল্লাউদ্দিনে ৰাজ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিব পৰা কেইটামান প্ৰধান কাৰণ চিনাক্ত কৰিছিল। সেইবোৰ আছিল— গুপ্তচৰ বিভাগৰ নিষ্ক্ৰিয়তা, প্ৰজা আৰু বিষয়াসকলৰ মাজত অতিমাত্ৰা নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ ব্যৱহাৰ, আমীৰ-ওমৰাহসকলৰ মাজৰ অবাধ মিলামিছা আৰু ধন-সম্পত্তি বৃদ্ধি কৰি আমীৰ-ওমৰাহসকলে ক্ষমতা হস্তগত কৰাৰ সম্ভাৱনা। এই সকলোবোৰ বিপদৰ কাৰণ নিৰ্মূল কৰিবলৈ তেওঁ কঠোৰ হাতেৰে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
যিহেতু আল্লাউদ্দিনৰ দিনত যুদ্ধ-বিগ্ৰহ বেছিকৈ হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ সেনা বিভাগটোক অধিক গুৰুত্ব দিছিল আৰু সৈনিকসকলক প্ৰথমবাৰৰ বাবে মাহেকীয়া দৰমহা দিয়াৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি আল্লাউদ্দিনে বজাৰ ব্যৱস্থা আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ যোগানৰ ওপৰত কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিছিল। বয়-বস্তুৰ দাম উঠা-নমা ৰোধ কৰিবলৈ তেওঁ ‘দিৱান-ই-ৰিয়াচট’ আৰু ‘চাহানা-ই-মণ্ডী’ নামৰ দুটা বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰি চোৱা-চিতাৰ দায়িত্ব দিছিল। খাদ্যশস্য জমা কৰি ৰখাৰ দিহা কৰিছিল। বজাৰত বয়-বস্তুৰ যাতে কৃত্ৰিম নাটনি নহয় আৰু মধ্যভোগীয়ে যাতে ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাক প্ৰতাৰণা কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে তেওঁ কঠোৰ নিয়ম বান্ধি দিছিল। কেৱল যুদ্ধ বা প্ৰশাসনেই নহয়, আল্লাউদ্দিন শিক্ষা, সাহিত্য আৰু কলাৰ প্ৰতিও বৰ আগ্ৰহী আছিল। সেয়েহে তেওঁ বিখ্যাত পণ্ডিত বাৰণী, কবি আমীৰ খস্ৰু আৰু চুফী সন্ত নিজামুদ্দিন আউলিয়াৰ দৰে বিদ্বান লোকক ৰাজসভাত পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ১৩১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হোৱাৰ লগে লগেই দিল্লীত খিলিজি ৰাজবংশৰ পতন আৰম্ভ হয়।
৭। চুলতান মহম্মদ বিন টোগলকৰ ৰাজত্বকালৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৱলী সম্পর্কে এটি বিৱৰণ লিখাঁ।
উত্তৰঃ যৌৱন কালত ‘জুনা খাঁ’ হিচাপে পৰিচিত ব্যক্তিগৰাকীয়েই পাছলৈ মহম্মদ বিন টোগলক নামেৰে সিংহাসনত বহে। ১৩২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত দিল্লীৰ চুলতান হোৱা এই লোকজনৰ ৰাজত্বকাল তেওঁৰ কিছুমান বিচিত্ৰ সিদ্ধান্ত আৰু কাম-কাজৰ বাবে বুৰঞ্জীত চৰ্চিত হৈ আছে। প্ৰথমতেই তেওঁ দিল্লীৰ পৰা দেৱগিৰিলৈ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী সলনি কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত লয়। কিন্তু কোনো ধৰণৰ সু-পৰিকল্পনা নোহোৱাকৈ কৰা এই হঠকাৰী কাৰ্যৰ ফলত অজস্ৰ ধন-সম্পত্তি নাশ হোৱাৰ লগতে বহুতো প্ৰজাৰ প্ৰাণহানি ঘটে। এনে বিশৃংখল অৱস্থা দেখি তেওঁ মানুহবোৰক পুনৰ দিল্লীলৈ উভতি যাবলৈ নিৰ্দেশ দিবলগীয়া হয়। দ্বিতীয়তে, মুদ্ৰা ব্যৱস্থাত নতুনত্ব আনিবলৈ গৈও তেওঁ ৰাজ্যখনলৈ চৰম বিপদ মাতি আনে। ৰূপৰ মুদ্ৰাৰ অভাৱ দূৰ কৰিবলৈ তেওঁ ব্ৰঞ্জৰ মুদ্ৰা চলাইছিল যদিও, দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ লোকে ব্ৰঞ্জৰ সলনি নকল ধাতুৰে মুদ্ৰা সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত বিদেশী বেপাৰীয়ে ব্ৰঞ্জৰ মুদ্ৰা ল’বলৈ অমান্তি হয় আৰু দেশৰ ব্যৱসায়-বাণিজ্য প্ৰায় বন্ধ হৈ পৰে। উপায়হীন হৈ তেওঁ পুনৰ ৰূপৰ মুদ্ৰা চলাবলৈ বাধ্য হয়, যাৰ ফলত ৰাজকোষৰ বিপুল আৰ্থিক ক্ষতি হয়।
তৃতীয়তে, ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু আয়-ব্যয়ৰ ক্ষেত্ৰত চুলতানে কিছুমান ভাল পৰিকল্পনা হাতত লৈছিল যদিও একেৰাহে হোৱা খৰাং বতৰ আৰু দুৰ্ভিক্ষৰ বাবে ৰাজকোষৰ ধন ৰাইজৰ সাহাৰ্য্যত খৰচ কৰিবলগীয়া হোৱাত সেই পৰিকল্পনাসমূহো সফল নহ’ল। মহম্মদ বিন টোগলকৰ ৰাজত্বকালত ১৩২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মংগোলসকলে ভাৰত আক্ৰমণ কৰি দিল্লী পৰ্যন্ত আগুৱাই আহিছিল। এই আক্ৰমণৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ চুলতানে তেওঁলোকক প্ৰচুৰ ধন-সোণ দি ঘূৰাই পঠিয়াবলগীয়া হৈছিল যিটো ৰাজ্যৰ বাবে এক ডাঙৰ ক্ষতি আছিল। এনেবোৰ কাৰণতেই মহম্মদ বিন টোগলকৰ ৰাজত্বকালৰ শেষৰফালে চৌদিশে নানান বিদ্ৰোহে গা কৰি উঠিছিল। ফলস্বৰূপে দক্ষিণ ভাৰত আৰু বংগদেশত তুৰ্কী শাসনৰ আধিপত্য শেষ হৈছিল আৰু সামগ্ৰিকভাৱে মহম্মদ বিন টোগলকক ইতিহাসত এজন ব্যৰ্থ শাসক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
৮। দিল্লীত তুর্কী-চুলতান আমোলৰ পতনৰ কাৰণসমূহ বিশ্লেষণ কৰী।
উত্তৰঃ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ দ্বিতীয়খন যুদ্ধত পৃথ্বিৰাজ চৌহানক হৰুৱাই মহম্মদ ঘোৰীয়ে ভাৰতত তুৰ্কী মুছলমানৰ প্ৰশাসনৰ প্ৰভুত্ব স্থাপন কৰিছিল। তাৰ পাছৰে পৰা অৰ্থাৎ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে প্ৰায় দুই শতিকাতকৈ অধিক কাল ক্ৰমে দাস, খিলিজি, টোগলক, চৈয়দ আৰু লোডী বংশই দিল্লীত শাসন চলাইছিল। দিল্লীত এই দীঘলীয়া তুৰ্কী চুলতানী শাসনৰ অৱসান ঘটাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
প্ৰথমতে, তুৰ্কী চুলতানসকলে ভাৰতত স্বেচ্ছাচাৰী শাসন চলাইছিল। তেওঁলোকে ভাৰতীয়সকলক কেতিয়াও সহানুভূতি আৰু বিশ্বাসেৰে গ্ৰহণ কৰা নাছিল, যাৰ ফলত ৰজা আৰু প্ৰজাৰ মাজত কোনো ধৰণৰ সমন্বয় গঢ়ি উঠা নাছিল।
দ্বিতীয়তে, চুলতানী আমোলত আমীৰ-ওমৰাহ শ্ৰেণী আৰু ধৰ্মীয় নেতাসকল অত্যন্ত প্ৰভাৱশালী হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে সুবিধা পালেই দুৰ্বল চুলতানসকলৰ শাসনত হেঙাৰ দি দেশত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
তৃতীয়তে, সেই সময়ছোৱাত ভাৰতত সামন্ত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিপত্তি বাঢ়ি গৈছিল। দুৰ্বল শাসকৰ সময়ত এই সামন্তবোৰে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰি দেশৰ ঐক্য আৰু অখণ্ডতা ভংগ কৰিছিল।
চতুৰ্থতে, তুৰ্কী শাসকসকলে ৰাইজৰ কল্যাণৰ প্ৰতি বিশেষ কাণসাৰ দিয়া নাছিল বা জনসাধাৰণৰ মন জয় কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ৰাইজৰ মনতো ৰজাঘৰৰ প্ৰতি কোনো সন্মান বা আগ্ৰহ নাছিল।
পঞ্চমতে, বেছিভাগ চুলতানেই বিলাসী জীৱন-যাপন কৰিছিল। তাৰ বিপৰীতে কৰৰ বোজাত জৰ্জৰিত সাধাৰণ প্ৰজাই অতি দুৰ্দশাগ্ৰস্ত জীৱন কটাবলগীয়া হৈছিল।
ষষ্ঠতে, চুলতানী আমোলত নিৰন্তৰ যুদ্ধ-বিগ্ৰহ লাগি থকাৰ বাবে সেনাবাহিনীৰ ভৰণ-পোষণত বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন ব্যয় হৈছিল। ফিৰোজ ছাহ টোগলকৰ দৰে ৰজাই দেশৰ নিৰাপত্তা আৰু সামৰিক শক্তি বৃদ্ধিত গুৰুত্ব নিদিয়াৰ বাবে বিদেশী আক্ৰমণকাৰী আৰু আভ্যন্তৰীণ বিদ্ৰোহ দমন কৰাটো অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল।
শেষত, মহম্মদ বিন টোগলকৰ অদূৰদৰ্শী পৰিকল্পনা, টাইমূৰৰ ভয়ংকৰ ভাৰত আক্ৰমণ, লোডী বংশৰ ৰজাসকলৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক অৰিয়াঅৰি আৰু বাবৰৰ আক্ৰমণেই দিল্লীত তুৰ্কী-আফগান শাসনৰ সম্পূৰ্ণ পতন মাতি আনিছিল।
অতিৰিক্ত প্রশ্নোত্তৰ (চমু)
(ক) গজনীৰ তুর্কী চুলতানসকলৰ ভিতৰত কোনে প্রথমে চুতান উপাধি লৈছিল?
উত্তৰ : গজনীত ৰাজত্ব কৰা তুৰ্কী শাসকসকলৰ মাজত মামুদেই আছিল ‘চুলতান’ উপাধি গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমগৰাকী ব্যক্তি।
(খ) মামুদে কিমান’ থ্রিতে গজনীৰ চুলতান হৈছিল?
উত্তৰঃ ৯৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মামুদে গজনীৰ চুলতান হিচাপে শাসনভাৰ হাতত লয়।
(গ) মহম্মদ ঘোৰী কেতিয়া গজনীৰ চুলতান হয়?
উত্তৰঃ ১১৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত মহম্মদ ঘোৰী গজনী ৰাজ্যৰ চুলতানৰ আসনত বহে।
(ঘ) কুতুবুদ্দিনৰ কিমান খ্রি.ত মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰঃ কুতুবুদ্দিন আইবাকৰ ১২১০ খ্ৰীষ্টাব্দত পৰলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে।
(ঙ) ইলতুৎমিছক ‘চুলতান-ই-আজম’ উপাধি কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ বাগদাদৰ খলিফাই ইলতুৎমিছক সন্মানীয় ‘চুলতান-ই-আজম’ উপাধিটো প্ৰদান কৰিছিল।
(চ) ৰেজিয়া চুলতান কাৰ জীয়েক?
উত্তৰঃ ৰেজিয়া চুলতান আছিল চুলতান ইলতুৎমিছৰ নিজা কন্যা।
(ছ) টোগলক ৰাজবংশৰ প্ৰথম চুলতান গৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ গিয়াছুদ্দিন টোগলকেই আছিল টোগলক ৰাজবংশৰ প্ৰথমগৰাকী চুলতান।
(জ) ফিৰোজ ছাহৰ মৃত্যুৰ পিছত কোন দিল্লীৰ চুলতান হয়?
উত্তৰঃ দিল্লীৰ সিংহাসনত ফিৰোজ ছাহৰ পৰৱৰ্তী চুলতানগৰাকী আছিল নাছিৰুদ্দিন মামুদ।
(ঝ) লোডী বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?
উত্তৰঃ বাহলুল লোডীয়েই আছি
