Class 7 Social Science Chapter 17 বতৰ আৰু জলবায়ু Solutions | AJB Assam
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান অধ্যায় ১৭ – বতৰ আৰু জলবায়ু সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (AJB Assam)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ ভূগোল খণ্ডৰ অন্তৰ্গত সপ্তদশ অধ্যায় ‘বতৰ আৰু জলবায়ু’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। অসম জাতীয় বিদ্যালয়ৰ (AJB) শেহতীয়া নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 17 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত অনুশীলনীৰ সকলো প্ৰশ্নোত্তৰৰ লগতে অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ অতি সহজ আৰু নিৰ্ভুলভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ঘৰতে বহি সুন্দৰভাৱে সমাজ বিজ্ঞানৰ অনুশীলন কৰিব পাৰে।
‘বতৰ আৰু জলবায়ু’ নামৰ এই পাঠটিত বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য, উষ্ণতা, বায়ুমণ্ডলীয় চাপ, বতাহ, বৰষুণ আৰু ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা কাৰকসমূহৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভূগোলৰ ভেটি সৱল কৰিবলৈ এই পাঠৰ মূল ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মৌলিক ধাৰণা আৰু ইয়াৰ প্ৰধান উপাদানসমূহৰ স্পষ্ট বিশ্লেষণ।
- পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰতিটো চমু আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষামুখী নিৰ্দোষ সমাধান।
- পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions) আৰু তাৰ সহজ উত্তৰ।
- নতুন আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহু-বিকল্পী প্ৰশ্নৰ (MCQs) সম্পূৰ্ণ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া AJB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সহজে বুজিব পৰাকৈ সৰল ভাষাত যুগুতোৱা উন্নত মানৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ নোটছ (Class 7 Samaj Bigyan Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- ভূগোল বিষয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বঢ়াবলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাসমূহৰ সুন্দৰ বৰ্ণনা আৰু সমাধান।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | AJB New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest AJB New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest AJB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
অসম জাতীয় বিদ্যালয়, সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
বতৰ আৰু জলবায়ু
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। উত্তৰ লিখাঁ :
(ক) বতৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইত কোনো এটা বিশেষ দিনৰ সূৰ্যৰ পোহৰ, উত্তাপ, বতাহ, বৰষুণ, বায়ুৰ চাপ আৰু বায়ুত উপস্থিত থকা জলীয় ভাপৰ সামগ্ৰিক অৱস্থাটোকেই বতৰ বুলি কোৱা হয়।
(খ) জলবায়ু বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ জলবায়ু হৈছে কোনো এখন ঠাইৰ কমেও ৩০ ৰ পৰা ৪০ বছৰৰ বতৰৰ এক গড় অৱস্থা। বতৰ বিজ্ঞানীসকলে এক নিৰ্দিষ্ট নিয়মৰ আধাৰত ৩০-৪০ বছৰৰ বতৰৰ গড় নিৰ্ধাৰণ কৰি কোনো এখন ঠাইৰ জলবায়ু থিৰাং কৰে। এদিন বা এসপ্তাহৰ ভিতৰতে বতৰৰ সলনি হ’ব পাৰে যদিও জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন ইমান সঘনাই নঘটে।
(গ) বতৰৰ উপাদানসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ বতৰৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ হৈছে কোনো এটা বিশেষ দিনৰ সূৰ্যৰ পোহৰ, উত্তাপ, বতাহ, বৰষুণ, বায়ুৰ চাপ আৰু বায়ুমণ্ডলত থকা জলীয় ভাপ ইত্যাদি।
(ঘ) জলবায়ু নিয়ন্ত্রণ কৰা চাৰিটা কাৰকৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ কোনো এখন ঠাইৰ জলবায়ু নিয়ন্ত্রণ কৰা প্ৰধান চাৰিটা কাৰক হৈছে— অক্ষাংশ, ঠাইখনৰ উচ্চতা, সমুদ্ৰৰ পৰা দূৰত্ব (সান্নিধ্য) আৰু ভূ-প্রকৃতি।
২। কাৰণ দেখুওৱাঁ :
(ক) গুৱাহাটীৰপৰা মাত্র ১০০ কিমি. দূৰত অৱস্থিত হ’লেও ছিলঙৰ জলবায়ু শীতল কিয়?
উত্তৰঃ ঠাইৰ উচ্চতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দুখন ঠাইৰ জলবায়ু ভিন ভিন হোৱা দেখা যায়। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা যিমানেই ওপৰলৈ যোৱা যায়, উষ্ণতা সিমানেই হ্ৰাস পায়। সাধাৰণ হিচাপত সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰতি ১০০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ গ’লে উষ্ণতা প্ৰায় ৬° ছেলছিয়াছ (6°C) পৰ্যন্ত কমি যায়। সেয়েহে দুখন ঠাই ভৌগোলিকভাৱে ওচৰা-ওচৰিকৈ থাকিলেও সিহঁতৰ উচ্চতাৰ তাৰতম্যৰ বাবে জলবায়ু বেলেগ বেলেগ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ এক সুন্দৰ উদাহৰণ হ’ল গুৱাহাটী আৰু ছিলং। এই দুয়োখন ঠাইৰ মাজৰ দূৰত্ব মাত্ৰ ১০০ কিলোমিটাৰ মানহে। পিছে ছিলং সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে গুৱাহাটীৰ উষ্ণতা ৩৬° ছেলছিয়াছ থকা সময়ত ছিলঙৰ উষ্ণতা প্ৰায় ৩০° ছেলছিয়াছহে হয়গৈ। ঠিক এইটো কাৰণতেই গুৱাহাটীৰ পৰা মাত্ৰ ১০০ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সত্ত্বেও ছিলঙৰ জলবায়ু যথেষ্ট শীতল।
(খ) নিৰক্ষীয় অঞ্চলত গছবোৰ সেউজীয়া কিয়?
উত্তৰঃ নিৰক্ষীয় অঞ্চলসমূহত সূৰ্যৰ পোহৰ সদায় লম্বভাৱে পৰাৰ ফলত তাত থকা বায়ু উত্তপ্ত আৰু পাতল হৈ ওপৰলৈ উৰা মাৰে। খালী হোৱা সেই ঠাইখিনি পূৰণ কৰিবলৈ ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ পৰা বায়ু প্ৰৱাহিত হৈ আহে আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এনে অনুকূল পৰিৱেশৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গছ-গছনিসমূহ যথেষ্ট ডাঙৰ আৰু ওখ হয়। লগতে ইয়াত পৰাশ্ৰয়ী উদ্ভিদ আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় গছ-লতা প্ৰচুৰ পৰিমাণে গজে। এইবোৰ গছৰ পাতবোৰ সাধাৰণতে সৰি নপৰে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি সেউজীয়া হৈয়ে থাকে। সেইবাবে নিৰক্ষীয় অঞ্চলৰ অৰণ্যসমূহক চিৰ সেউজীয়া অৰণ্য হিচাপেও জনা যায়।
(গ) ক্রান্তীয় অঞ্চলৰ পশ্চিমফালত পৃথিৱীৰ ডাঙৰ মৰুভূমিবোৰ অৱস্থিত কিয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে ক্ৰান্তীয় অঞ্চলটো ২০° ৰ পৰা ৩০° অক্ষাংশৰ ভিতৰত বিস্তৃত হৈ থাকে। এই ক্ৰান্তিদ্বয়ৰ অঞ্চলত সদায় এক উচ্চ বায়ুচাপ বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ পৰাই পশ্চিমা আৰু আয়ন বতাহ বিষুৱীয় অঞ্চলৰ দিশে বলি থাকে। পিছে এই অঞ্চলসমূহলৈ জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই অনা কোনো বতাহ প্ৰৱাহিত নহয়। ফলস্বৰূপে সাগৰৰ পৰা দূৰৈত থকা এই ঠাইসমূহৰ উত্তাপ অতিমাত্ৰা বেছি হয়। উত্তাপৰ বাবে বায়ু ঘণীভূত হ’ব নোৱাৰে আৰু বৰষুণৰ অভাৱ ঘটে। আনকি এই অঞ্চলৰ কিছুমান ঠাইত কেইবা বছৰলৈকে একেবাৰেই বৰষুণ নহয়। এনে শুষ্ক পৰিৱেশৰ বাবেই এই অঞ্চলসমূহত মৰুভূমি গঢ় লৈ উঠিছে। কৰ্কটক্ৰান্তিৰ ওচৰত থকা ছাহাৰা, আৰব আৰু থৰ মৰুভূমি এনে পৰিঘটনাৰে অন্যতম উদাহৰণ।
৩। পার্থক্য দেখুওৱাঁ:
(ক) বতৰ আৰু জলবায়ু?
উত্তৰঃ তলত বতৰ আৰু জলবায়ুৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা হ’ল-
|
বতৰ |
জলবায়ু |
|
১।কোনো এটা নির্দিষ্ট দিনৰ সূৰ্যৰ পোহৰ, তাপ, বায়ুৰ চাপ, বতাহ, বৰষুণ, বায়ুত থকা জলীয় ভাপ আদি লগ লাগি সৃষ্টি কৰা এটা অৱস্থাই হ’ল বতৰ। |
১। জলবায়ু হ’ল এখন ঠাইৰ কমেও ৩০-৪০ বছৰৰ গড় অৱস্থা। সেয়েহে এখন ঠাইৰ জলবায়ু জানিবলৈ হ’লে কমেও ৩০ বছৰৰ বতৰৰ অৱস্থা জানিব লাগিব। |
|
২। বতৰ সলনি হৈ থাকে। কেতিয়াবা দিনটোতে সলনি হয় আৰু কেতিয়াবা কেই বা. দিনলৈও সলনি নহয়। |
২। জলবায়ু সঘনে পৰিৱৰ্তন নহয়। |
|
৩। বতৰ অধ্যয়ন কেন্দ্ৰই বতৰৰ উপাদানবোৰ অধ্যয়ন কৰি বতৰ আগ জাননী দিব পাৰে। |
৩। বতৰ বিজ্ঞানীয়ে নিয়মেৰে ৩০-৪০ বছৰৰ বতৰৰ নির্দিষ্ট গড় অৱস্থা উলিয়াই ঠাইখনৰ জলবায়ু নিৰূপণ কৰে। |
|
8। বতৰে মানুহৰ ক্রিয়া-কর্ম, খোৱা-বোৱা, সাজ-পাৰ আৰু বাসস্থানৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়। |
8। কিন্তু জলবায়ুয়ে এইবোৰৰ উপৰিও মানুহে কেনে ধৰণৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব, কেনে ধৰণৰ সাজ-পাৰ পৰিধান কৰিব আৰু কেনেকুৱা ঘৰ সাজিব এই সকলোবোৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়। লা |
|
৫। শিল্প উদ্যোগৰ কেঁচা সামগ্রী বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়। |
৫। কিন্তু শিল্প উদ্যোগৰ কেঁচা সামগ্ৰী জলবায়ুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। |
খ)তুন্দ্রা জলবায়ু আৰু পার্বত্য জলবায়ু।
উত্তৰঃ তলত তুন্দ্রা জলবায়ু আৰু পার্বত্য জলবায়ুৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা হ’ল-
|
তুন্দ্রা জলবায়ু |
পার্বত্য জলবায়ু |
|
১। তুন্দ্রা জলবায়ু অতি ঠাণ্ডা জলবায়ু। বছৰৰ ছমাহ ইয়াত সূর্যব পোহৰ অতি হেলনীয়াকৈ পৰে। |
১। পার্বত্য জলবায়ু বেলেগ বেলেগ হয়। |
|
২।পৰ্বতৰ শৃংগত তুন্দ্ৰা জলবায়ু বিৰাজ কৰে। |
২।পৰ্বতৰ নামনি অংশত নিবক্ষীয় জলবায়ু বিৰাজমান। |
8। অক্ষাংশৰ ভিত্তিত পৃথিৱীক জলবায়ু অঞ্চলত ভাগ কৰাঁ।
উত্তৰঃ অক্ষাংশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বিষুৱৰেখাৰ পৰা মেৰু অঞ্চললৈকে বিস্তৃত হৈ থকা পৃথিৱীৰ জলবায়ুক ঘাইকৈ তিনিটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে-
১। ক্রান্তীয় অঞ্চল (০°- ৩০° অক্ষাংশ)
২। নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল (৩০°- ৬৫° অক্ষাংশ)
৩। মেৰু অঞ্চল (৬৫°- ৯০° অক্ষাংশ)
ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ জলবায়ুক প্ৰধানকৈ চাৰিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
(ক) নিৰক্ষীয় বা বিষুৱীয় জলবায়ু অঞ্চল।
(খ) উষ্ণ মৰুদেশীয় জলবায়ু অঞ্চল।
(গ) ছাভানা বা উষ্ণ তৃণভূমি জলবায়ু অঞ্চল।
(ঘ) মৌচুমী জলবায়ু অঞ্চল।
একেদৰে, নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলৰ জলবায়ুক দুটা মূল ভাগত ভগোৱা হৈছে-
(ক) গ্ৰীষ্ম নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ু।
(খ) শীতল নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ু।
ইয়াৰে গ্ৰীষ্ম নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলটোক পুনৰ তিনিটা উপভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে- ভূমধ্য সাগৰীয় জলবায়ু, চীনদেশীয় জলবায়ু আৰু নাতিশীতোষ্ণ মহাদেশীয় জলবায়ু।
ঠিক তেনেদৰে, শীতল নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ুকো কেইটামান সৰু ভাগত ভগোৱা হৈছে। সেইবোৰ হ’ল- পশ্চিম ইউৰোপীয় জলবায়ু, মধ্য ইউৰোপীয় জলবায়ু, প্ৰেইৰী বা নাতিশীতোষ্ণ তৃণভূমি অঞ্চল আৰু ছেইণ্ট লৰেঞ্চ বা মাঞ্চুৰীয় জলবায়ু।
৫। বিষুবীয় অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত অঞ্চসমূহৰ নাম লিখাঁ।
উত্তৰঃ বিষুৱীয় জলবায়ু অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত প্ৰধান ভৌগোলিক স্থানসমূহ হৈছে- আমাজান আৰু কঙ্গ’ নদীৰ অৱবাহিকা, ইণ্ড’নেছিয়া, মালয়েছিয়া, পশ্চিম ভাৰতীয় দ্বীপপুঞ্জ, আফ্ৰিকাৰ গিনি উপকূল, মালয় উপদ্বীপ আৰু নিউগিনি।
৬ । বিষুবীয় অঞ্চলৰ উদ্ভিদৰ বিষয়ে লিখাঁ।
উত্তৰঃ বিষুৱীয় অঞ্চলসমূহত সৰ্বাধিক উত্তাপ আৰু প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাত হোৱাৰ ফলত ইয়াত গছ-গছনিবোৰ যথেষ্ট ওখ আৰু ডাঙৰ হয়। এই অঞ্চলত পৰাশ্ৰয়ী উদ্ভিদ আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় গছ-লতাৰ প্ৰাচুৰ্য বেছি। গছবোৰৰ পাতবোৰ সাধাৰণতে সৰি নপৰে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি সেউজীয়া হৈয়ে থাকে। সেইকাৰণে এই অঞ্চলৰ অৰণ্যসমূহক চিৰসেউজীয়া অৰণ্য হিচাপে জনা যায়। কফি, ক’ক’, ৰবৰ, মেহগনি আদি গভীৰ অৰণ্যৰ ভিতৰত হোৱা প্ৰধান উদ্ভিদ; আনহাতে নাৰিকল, তাল আদি উপকূলীয় অঞ্চলত গজা উল্লেখযোগ্য উদ্ভিদ।
৭। কি কাৰণে মৰুভূমিৰ সৃষ্টি হৈছে বুজাই লিখাঁ।
উত্তৰঃ সাধাৰণতে উষ্ণ মৰুদেশীয় অঞ্চলসমূহ ২০° ৰ পৰা ৩০° অক্ষাংশৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এই ক্ৰান্তিদ্বয়ৰ ওপৰত সৰ্বদা এক উচ্চ বায়ুচাপ বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ পৰাই পশ্চিমা আৰু আয়ন বতাহ বিষুৱীয় অঞ্চলৰ দিশে প্ৰৱাহিত হয়। পিছে, এই অঞ্চলবোৰলৈ জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই নিয়া কোনো ধৰণৰ বতাহ নাযায়। ফলস্বৰূপে, সাগৰৰ পৰা দূৰৈত থকা ঠাইসমূহৰ উত্তাপ অতিমাত্ৰা বৃদ্ধি পায়। উত্তাপৰ বাবে বায়ু ঘণীভূত হ’ব নোৱাৰে আৰু বৰষুণৰ অভাৱ ঘটে। এনেদৰে একেৰাহে কেইবাবছৰো বৰষুণ নোহোৱাকৈ থকাৰ ফলত অঞ্চলবোৰ মৰুভূমিত পৰিণত হয়। উদাহৰণস্বৰূপে- কৰ্কটক্ৰান্তিৰ আশে-পাশে থকা আৰৱ, থৰ আৰু ছাহাৰা মৰুভূমি। ঠিক তেনেদৰে, মকৰক্ৰান্তিৰ ওচৰত আফ্ৰিকাৰ কালাহাৰি, পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াৰ মৰুভূমি আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ আটাকামা মৰুভূমি অৱস্থিত।
৮। মৌচুমী জলবায়ুৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখাঁ।
উত্তৰঃ ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ জলবায়ুৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাগ হৈছে মৌচুমী জলবায়ু। সাধাৰণ অৰ্থত, উত্তৰ আৰু দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ ১০° ৰ পৰা ৩০° অক্ষাংশৰ ভিতৰত থকা মহাদেশসমূহৰ পূব প্ৰান্তত এই জলবায়ু অনুভূত হয়। মৌচুমী জলবায়ু বিৰাজ কৰা অঞ্চলসমূহত গ্ৰীষ্মকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা দুয়োটাই অধিক হয়, আনহাতে শীতকালটো শুকান আৰু বৃষ্টিহীন হৈ পৰে। পিছে কিছুমান বিশেষ অঞ্চল যেনে- তামিলনাডুৰ পূব উপকূল, আমেৰিকাৰ পূব উপকূল আৰু ফিলিপাইনছত শীতকালতো বৰষুণ হোৱা দেখা যায়।
ভাৰতবৰ্ষ, বাংলাদেশ, দক্ষিণ-পূব এছিয়া, ইণ্ড’নেছিয়া, দক্ষিণ চীন, উত্তৰ অষ্ট্ৰেলিয়া, আফ্ৰিকাৰ গিনি উপকূল, উত্তৰ-পূব আফ্ৰিকা আৰু মেক্সিকোৰ উপকূল অঞ্চল মৌচুমী জলবায়ুৰ অন্তৰ্গত।
যিবোৰ অঞ্চলত ২০০ ছেণ্টিমিটাৰতকৈ অধিক বৃষ্টিপাত হয়, তাত ৰবৰ গছ পোৱা যায়। বাকী ঠাইবোৰত চন্দন, শাল, চেগুণ, তিতাচঁপা, শলখ আদি গছ গজে। এই জলবায়ু অঞ্চলত হাতী, গঁড়, বাঘ, বান্দৰ, ভালুক, হৰিণা, গাহৰি, শিয়াল আদি নানা প্ৰজাতিৰ বন্যপ্ৰাণী দেখিবলৈ পোৱা যায়।
এই অঞ্চলত গ্ৰীষ্মকালত খেতি-বাতি অতি সুন্দৰ হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে শীতকালটো বৰষুণবিহীন আৰু শুকান হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ পৰিৱেশ স্বাস্থ্যসন্মত আৰু মানুহৰ বসবাসৰ বাবে যথেষ্ট উপযোগী।
৯। ভূমধ্যসাগৰীয় জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্য লিখাঁ।
উত্তৰঃ নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত গ্ৰীষ্ম নাতিশীতোষ্ণ জলবায়ুৰ এটা অন্যতম উপভাগ হৈছে ভূমধ্য সাগৰীয় জলবায়ু। মূলতঃ ভূমধ্য সাগৰৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত এই জলবায়ু অনুভূত হয়। পৃথিৱীৰ দুয়োটা গোলাৰ্ধৰে ৩০° ৰ পৰা ৪৫° অক্ষাংশৰ মাজত এই জলবায়ু বিৰাজ কৰে।
ভূমধ্য সাগৰীয় জলবায়ুৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে গৰম আৰু বৃষ্টিহীন গ্ৰীষ্মকাল তথা বৃষ্টিস্নাত শীতকাল। অৰ্থাৎ গ্ৰীষ্মকালত বৰষুণ নহয় আৰু শীতকালতহে বৰষুণ হয়। ভূমধ্য সাগৰৰ পাৰৰ দেশসমূহৰ উপৰিও আফ্ৰিকা আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ দক্ষিণ-পশ্চিম প্ৰান্ত, চিলি আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কেলিফ’ৰ্ণিয়াতো এই জলবায়ু ক্ৰিয়াশীল হয়। যিহেতু ইয়াত গ্ৰীষ্মকালটো শুকান হয়, সেয়েহে গছ-গছনিবোৰ অতি ওখ আৰু ডাঙৰ হ’ব নোৱাৰে। এই অঞ্চলত আপেল, আঙুৰ, নেমু, কমলা, নাচপতি আৰু জলফাইৰ দৰে বিবিধ ফল-মূলৰ খেতি হয়। প্ৰচুৰ ফল উৎপাদন আৰু সেই ফলৰ ৰসৰ পৰা সুৰা প্ৰস্তুত কৰাটোৱেই হৈছে এই অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ঘাই ব্যৱসায়।
১০।পার্বত্য জলবায়ুৰ বিষয়ে লিখাঁ।
উত্তৰঃ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা কোনো ঠাইৰ উচ্চতাৰ তাৰতম্য ঘটিলেও জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন হয়। সেইবাবেই আল্পছ, হিমালয়, এণ্ডিজ, ৰকি আদিৰ দৰে অতি ওখ পৰ্বতমালাৰ একেবাৰে নামনিৰ পৰা শৃংগলৈকে ভিন ভিন জলবায়ু বিৰাজ কৰা দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, বিষুৱৰেখাৰ সমীপত অৱস্থিত কিলিমাঞ্জাৰো পৰ্বতৰ নামনি অংশত যিদৰে নিৰক্ষীয় জলবায়ু অনুভূত হয়, ঠিক তেনেদৰে ইয়াৰ ৫,৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত শৃংগটোত তুন্দ্ৰা জলবায়ু বিৰাজ কৰে। জলবায়ুৰ এনে ভিন্নতাকেই পাৰ্বত্য জলবায়ু হিচাপে আখ্যা দিয়া হয়। পাৰ্বত্য জলবায়ু অঞ্চলসমূহ যথেষ্ট শীতল হয় আৰু ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হয়।
অৱশ্যে, ওখ পৰ্বতৰ ওপৰত থকা চিৰ তুষাৰ অঞ্চলৰ জলবায়ু আৰু মেৰু অঞ্চলৰ জলবায়ু সম্পূৰ্ণ একে নহয়। কাৰণ উচ্চ পৰ্বতৰ শিখৰত বায়ুৰ আৱৰণ অতিশয় পাতল হয়, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ কিছু পাৰ্থক্য আহি পৰে।
১১। জলবায়ুয়ে কেনেদৰে মানুহৰ সাজ-পাৰ আৰু বাসস্থানৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায় লিখাঁ।
উত্তৰঃ কোনো এক অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ মূলতঃ সেই ঠাইৰ জলবায়ুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। জলবায়ুৱে মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সাজ-পাৰ আৰু বাসস্থানৰ ধৰণৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।
মানুহে ঋতু বা বতৰ অনুসৰি কেনেধৰণৰ সাজ-পাৰ পিন্ধিব, অৰ্থাৎ গৰমত পাতল কপাহী কাপোৰ পিন্ধিব নে শীতত ডাঠ ঊণী কাপোৰ পিন্ধিব, তাক জলবায়ুৱেই নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়ে। ঠিক সেইদৰে, বাসস্থান নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰতো জলবায়ুৰ অৱদান অপৰিসীম। মৰুভূমি অঞ্চলৰ ঘৰ-দুৱাৰ আৰু প্ৰচুৰ বৰষুণ হোৱা অঞ্চলৰ ঘৰ-দুৱাৰৰ গাঁথনি কেতিয়াও একে নহয়। অধিক বৃষ্টিপাত হোৱা অঞ্চলসমূহত ঘৰৰ চালবোৰ হেলনীয়া বা ঠিয়কৈ সজা হয়, যাতে বৰষুণৰ পানী বেছি সময় ৰৈ নাথাকি সহজে তললৈ বাগৰি যাব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে, বৃষ্টিহীন মৰুভূমি অঞ্চলৰ ঘৰবোৰৰ বেৰসমূহ বোকা মাটিৰে যথেষ্ট ডাঠকৈ সজা হয়, যাতে বাহিৰৰ অসহ্য গৰমে ভিতৰত প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। আনহাতে, অতিপাত চেঁচা মেৰু অঞ্চলৰ লোকসকলে বৰফ কাটি ইগ্লু (Igloo) নামৰ বিশেষ ঘৰ সাজি লয়। এনেদৰেই পৃথিৱীৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ জলবায়ুৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় সাজ-পাৰ আৰু বাসস্থানসমূহ গঢ়ি তোলে।
১২। গোলকীয় উষ্ণতা বুলিলে কি বুজা? কি কি কাৰণত গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পাইছে?
উত্তৰঃ যান-বাহন, উদ্যোগ আৰু কল-কাৰখানাৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা বিষাক্ত গেছসমূহে পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰাৰ লগতে ইয়াৰ চাৰিওফালে এখন ডাঠ আৱৰণৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই আৱৰণৰ ফলত পৃথিৱীৰ উত্তাপ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে আৰু উদ্ভব হোৱা সেই গৰম বায়ু মহাকাশলৈ ওলাই যাব নোৱাৰি পুনৰ পৃথিৱী পৃষ্ঠলৈকে ঘূৰি আহি জীৱজগতৰ বিস্তৰ ক্ষতিসাধন কৰিছে। সমগ্ৰ পৃথিৱীজুৰি হোৱা উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ এই ভয়াৱহ পৰিঘটনাটোকেই গোলকীয় উষ্ণতা (Global Warming) বোলা হয়। বৰ্তমান সময়ত মানৱসৃষ্ট কাৰ্যকলাপবোৰে জলবায়ুৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। বাসস্থান আৰু কৃষিভূমিৰ সন্ধানত মানুহে নিৰন্তৰভাৱে গছ-বন কাটি ধ্বংস কৰিছে। অত্যধিক যাতায়াত আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ বিনষ্ট হৈছে। মানুহে প্ৰকৃতিৰ ওপৰত চলোৱা এনে অবিৰত হেঁচাৰ বাবেই গোলকীয় উষ্ণতা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে। গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ ঘাই কাৰণ দুটা হৈছে— দ্ৰুত উদ্যোগীকৰণ আৰু অপৰিকল্পিত নগৰীকৰণ।
কল-কাৰখানা আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডকে ধৰি অন্যান্য ক্ষতিকাৰক গেছ আৰু ধূলিকণাৰে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডল ভৰি পৰিছে। ব্যাপক হাৰত অৰণ্য ধ্বংস কৰাৰ ফলত উদ্ভিদে গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পাইছে, যাৰ বাবে বায়ুমণ্ডলত এই গেছৰ মাত্ৰা বাঢ়ি উষ্ণতা বৃদ্ধি হৈছে। ইয়াৰ ভয়ংকৰ পৰিণতিস্বৰূপে মেৰু অঞ্চলৰ বৰফবোৰ গলিবলৈ ধৰিছে আৰু সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ ফলত ভৱিষ্যতে বহুতো প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হৈ যোৱাৰ আশংকাই দেখা দিছে। জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এফালে যদি প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ সৃষ্টি হ’ব, আনফালে আকৌ ভয়াৱহ খৰাং পৰিস্থিতিয়ে দেখা দিব পাৰে। সেয়েহে গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি বৰ্তমান বিশ্বৰ এক জলন্ত সমস্যা হৈ পৰিছে। এই সংকটৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ হ’লে বিশ্বৰ প্ৰতিগৰাকী নাগৰিক সজাগ আৰু সচেতন হোৱাটো অতিকৈ প্ৰয়োজন।
অতিৰিক্ত প্রশ্নোত্তৰ (চমু)
১।সম্পূর্ণ বাক্যত উত্তৰ দিয়া:
(ক) দুখন ঠাইৰ জলবায়ু কেতিয়া ভিন্ন হয়?
উত্তৰঃ ঠাই দুখনৰ উচ্চতাৰ তাৰতম্য ঘটিলে দুয়োখন ঠাইৰ জলবায়ু বেলেগ বেলেগ হয়।
(খ) শিল্প উদ্যোগৰ কেঁচা সামগ্রী কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?
উত্তৰঃ যিকোনো শিল্প উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰীসমূহ ঘাইকৈ সেই অঞ্চলৰ জলবায়ুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়।
(গ) সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওপৰলৈ উষ্ণতা কমে নে বাড়ে?
উত্তৰঃ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা যিমানেই ওপৰলৈ যোৱা যায়, উষ্ণতা সিমানেই ক্ৰমান্বয়ে কমি আহে।
(ঘ) চৰম জলবায়ু কি?
উত্তৰঃ গ্ৰীষ্মকালত অতিশয় গৰম আৰু শীতকালত অত্যধিক চেঁচা অনুভূত হোৱা অৱস্থাটোকেই চৰম জলবায়ু বুলি কোৱা হয়।
(ঙ) ভূমধ্য সাগৰীয় জলবায়ু কিমান অক্ষাংশৰ মাজত পোৱা যায়।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ দুয়োটা গোলাৰ্ধৰ ৩০° ৰ পৰা ৪৫° অক্ষাংশৰ মাজৰ অঞ্চলসমূহত ভূমধ্য সাগৰীয় জলবায়ু পোৱা যায়।
