সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Respiration in Organisms) – সকলো পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৯ – জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Respiration in Organisms) সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ নৱম অধ্যায় ‘জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস’ (Respiration in Organisms) হৈছে জীৱদেহত শক্ত উৎপাদিত হোৱা আৰু শ্বাসকাৰ্য চলাৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজিবলৈ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু নতুন শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (SVN) ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন, দীঘলীয়া প্ৰশ্ন, আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস’ নামৰ এই পাঠটিত জীৱই কিয় শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়, সবাত আৰু অবাত শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Aerobic and Anaerobic Respiration), মানুহৰ শ্বাস তন্ত্ৰ (Human Respiratory System), উশাহ আৰু নিশাহৰ প্ৰক্ৰিয়া, তথা অন্যান্য প্ৰাণী (যেনে- কেঁচু, পখিলা, মাছ) আৰু উদ্ভিদৰ শ্বাসগ্ৰহণ পদ্ধতি আদিৰ বিশদ আলোচনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ধাৰণা আৰু শ্বাস তন্ত্ৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- সবাত আৰু অবাত শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ পাৰ্থক্য আৰু কোষে কেনেদৰে শক্তি উৎপাদন কৰে তাৰ বিশদ বিশ্লেষণ।
- মানুহৰ শ্বাস তন্ত্ৰৰ বিভিন্ন অংশ আৰু মাছ, কেঁচু আদিৰ শ্বাস অংগসমূহৰ পৰিচয়।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নৰ লগতে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ বিদ্যালয়ৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
জীৱৰ শ্বাস-প্রশ্বাস
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১ । উদ্ভিদে উশাহত কি গেছ ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰঃ শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ সময়ত উদ্ভিদে উশাহত অক্সিজেন গেছ গ্ৰহণ কৰে।
২ । উদ্ভিদকো শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়নে? যদি হয় এই শক্তি ক’ৰ পৰা পায়?
উত্তৰঃ হয়, উদ্ভিদৰো শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। উদ্ভিদৰ পাতত অৱস্থিত পত্ৰৰন্ধ্ৰ নামৰ ক্ষুদ্ৰ বিন্ধাসমূহৰ জৰিয়তে উশাহৰ বায়ু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। বায়ুত থকা এই অক্সিজেনখিনি পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ কোষত সঞ্চিত থকা খাদ্যৰ জাৰণ ঘটায়। ইয়াৰ পৰিণতিত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂) আৰু পানী উৎপন্ন হোৱাৰ লগতে খাদ্যত নিহিত হৈ থকা ৰাসায়নিক স্থিতিশক্তিখিনি গতিশক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
গ্লুক’জ + অক্সিজেন → কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড + পানী + শক্তি।
৩ । গছৰ পুলিৰ চাৰিওফালৰ মাটিবোৰৰ মাজে মাজে কিয় খুচৰি দিব লাগে?
উত্তৰঃ গছপুলিৰ গুৰিৰ মাটিখিনি মাজে-সময়ে খুচৰি দিলে মাটিৰ গাঁথনিটো ঢিলা হৈ পৰে আৰু কণিকাসমূহৰ মাজত থকা খালী ঠাইবোৰ মুকলি হৈ তাত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ বায়ু সোমাবলৈ সুবিধা পায়। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিত উদ্ভিদৰ শিপা অৰ্থাৎ মাটিৰ তলৰ অংশই প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেন লাভ কৰি শ্বাস-প্ৰশ্বাস প্ৰক্ৰিয়াটো সুচাৰুৰূপে চলাই নিবলৈ সক্ষম হয় আৰু গছজোপাক প্ৰয়োজনীয় শক্তি যোগান ধৰে।
৪ । পত্ৰবন্ধ কি? ইয়াৰ কাম বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ গছৰ পাতৰ পৃষ্ঠত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ বিন্ধাসমূহকেই পত্ৰৰন্ধ্ৰ বোলা হয়। এই পত্ৰৰন্ধ্ৰসমূহৰ মাজেদিয়েই উদ্ভিদে উশাহত প্ৰয়োজনীয় বায়ু ভিতৰলৈ টানি নিয়ে। ইয়াৰোপৰি, উদ্ভিদৰ দেহত থকা অতিৰিক্ত পানীভাগ বাষ্প আকাৰে এই পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ জৰিয়তেই বাহিৰলৈ ওলাই যায়।
৫ । সঠিক উত্তৰ বাছি উলিওৱা:
(ক) কোষৰ ভিতৰত খাদ্যবস্তুৰ জাৰণ ঘটি শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্রক্রিয়াটোক বোলে।
(i) শ্বাস
(ii) প্রশ্বাস
(iii) পাচন
(iv) শ্বসন
উত্তৰঃ (iv) শ্বসন
(খ) পইতাচোৰাৰ শৰীৰলৈ -ৰ যোগেদি বায়ু সোমাই আহে।
(i) বায়ুছিদ্র
(ii) বায়ুনলীকা
(iii) ছাল
(iv) হাঁওফাঁও
উত্তৰঃ (i) বায়ুছিদ্র
(গ) এজন সুস্থ প্রাপ্তবয়স্ক মানুহৰ জিৰণিৰ সময়ত প্রতিমিনিটত স্বাভাবিক শ্বাস-প্রশ্বাসৰ হাৰ
(i) ৯-১২
(ii) ১৫-১৭
(iii) ২১-২৪
(iv) ৬০-৭২
উত্তৰঃ (ii) ১৫-১৭
(ঘ) নিশাহৰ সময়ত মধ্যচ্ছদাখন গতি কৰে।
(i) ওপৰলৈ
(ii) তললৈ
(iii) বাহিৰলৈ
(iv) সম্মুখলৈ
উত্তৰঃ (i) ওপৰলৈ
(ঙ) এজন প্রাপ্তবয়স্ক সুস্থ মানুহে প্রতিবাৰ উশাহত মিলিমিটাৰ বায়ু গ্রহণ কৰে।
(i) ২০০
(ii) ৫০০
(iii) ১৫০০
(iv) ১০০০
উত্তৰঃ (ii) ৫০০
(চ) এবিধ অতিৰিক্ত শ্বাস অংগৰ উদাহৰণ।
(i) হাঁওফাঁও
(ii) ব্রংকাচ
(iii) গ্লটিছ
(iv) বায়ুমোনা
উত্তৰঃ (ii) ব্রংকাচ
(ছ) মানুহৰ দেহত হাঁওফাঁওৰ পৰা অক্সিজেন কঢ়িয়াই নি কোষসমূহলৈ লৈ যোৱা যৌগবিধৰ নাম।
(i) তেজ
(ii) শ্বাস-নলী
(iii) গ্লু’কজ
(iv) হিম’গ্লবিন
উত্তৰঃ (iv) হিম’গ্লবিন
৬ । স্তম্ভ ১ ৰ লগত স্তম্ভ ২ ৰ বিষয়সমূহ মিলাই লিখা।
|
স্তম্ভ ১ |
স্তম্ভ ২ |
|
(ক) ইষ্ট |
(i) ফুল (Gill) |
|
(খ) মধ্যচ্ছদা |
(ii) কেঁচু |
|
(গ) গ্লটিচ |
(iii) বক্ষগহ্বৰ |
|
(ঘ) লেৰিংচ |
(iv) শ্বাসনালী |
|
(ঙ) মাছ |
(v) হাঁওফাও আৰু ছাল |
|
(চ) ভেকুলী |
(vi) এলক’হল কিম্বন |
|
(ছ) বেক্টেৰিয়া |
(vii) লেক্টিক এচিড কিম্বন |
|
(জ) পঁইতাচোৰা |
(viii) বায়ুনলী |
|
(ঝ) বায়ুথলী |
(ix) শব্দ বা কথা কোৱা। |
|
(ঞ) ছাল |
(x) অতিৰিক্ত শ্বাস অংগ |
উত্তৰঃ
|
স্তম্ভ ১ |
স্তম্ভ ২ |
|
(ক) ইষ্ট |
(vi) এলক’হল কিম্বন |
|
(খ) মধ্যচ্ছদা |
(iii) বক্ষগহ্বৰ |
|
(গ) গ্লটিচ |
(x) অতিৰিক্ত শ্বাস অংগ |
|
(ঘ) লেৰিংচ |
(ix) শব্দ বা কথা কোৱা। |
|
(ঙ) মাছ |
(i) ফুল (Gill) |
|
(চ) ভেকুলী |
(v) হাঁওফাও আৰু ছাল |
|
(ছ) বেক্টেৰিয়া |
(vii) লেক্টিক এচিড কিম্বন |
|
(জ) পঁইতাচোৰা |
(viii) বায়ুনলী |
|
(ঝ) বায়ুথলী |
(iv) শ্বাসনালী |
|
(ঞ) ছাল |
(ii) কেঁচু |
৭ । বায়বীয় বা সবাত শ্বসন আৰু অবায়বীয় বা অবাত শ্বসনৰ পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ সবাত বা বায়বীয় শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত খাদ্যবস্তু (গ্লুক’জ) জাৰিত হৈ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, পানী আৰু শক্তিৰ সৃষ্টি কৰে।
গ্লুক’জ + অক্সিজেন → কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড + পানী + শক্তি।
আনহাতে, অবাত বা অবায়বীয় শ্বসনত অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈয়ে গ্লুক’জৰ জাৰণ ঘটে আৰু ইয়াৰ ফলত এলক’হল বা লেকটিক এছিড আৰু শক্তি উৎপন্ন হয়।
১। গ্লুক’জ (অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতি) → এলক’হল + কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড + শক্তি।
২। গ্লুক’জ (অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতি) → লেকটিক এছিড + শক্তি।
৮ । মানুহৰ শ্বাস অংগবোৰৰ নাইবা শ্বাসতন্ত্ৰৰ এটা চিহ্নিত চিত্র অংকন কৰা।
উত্তৰঃ *(শিক্ষাৰ্থীয়ে ইয়াত পাঠ্যপুথিৰ সহায় লৈ মানুহৰ শ্বাসতন্ত্ৰৰ এটা সুন্দৰ চিহ্নিত চিত্ৰ অংকন কৰিব লাগিব।)*
৯ । মানুহৰ উশাহ-নিশাহ কাৰ্যৰ চমু বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ মানুহৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস কাৰ্যত শ্বাসতন্ত্ৰৰ লগতে কামিহাড়, ইয়াৰ লগত সংলগ্ন মাংসপেশী আৰু মধ্যচ্ছদাখনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। উশাহ লোৱাৰ পৰত বুকুৰ পিনে থকা কামিহাড়ৰ মূৰবোৰ একেলগে কিছু ওপৰলৈ উঠি আহে। ঠিক সেই একে সময়তে তলৰ মধ্যচ্ছদাখনো সামান্য পৰিমাণে তললৈ নামি যায়। ইয়াৰ পৰিণতিত বক্ষগহ্বৰটো সন্মুখৰ পিনে অলপ ফুলি উঠে। বক্ষগহ্বৰৰ আকাৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ভিতৰত খালী ঠাইৰ সৃষ্টি হয়। এই খালী অংশ পূৰণ কৰিবলৈ নাসাৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে বায়ু গৈ হাঁওফাঁওত প্ৰৱেশ কৰে। এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক আমি উশাহ বা শ্বাস বুলি কওঁ।
ইয়াৰ পাছতেই, নিশাহ এৰাৰ সময়ত মধ্যচ্ছদাখনে পুনৰ নিজৰ আগৰ স্থানলৈ উভতি আহে আৰু একেলগে কামিহাড়বোৰো আগৰ ঠাইলৈ নামি আহে। ফলস্বৰূপে বুকুখন বা বক্ষগহ্বৰটো সংকুচিত হৈ তাৰ আয়তন হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত ভিতৰৰ বায়ুৰ চাপ বাঢ়ি যায় আৰু হাঁওফাঁওৰ পৰা বায়ুখিনিয়ে হেঁচা পাই নাসাৰন্ধ্ৰৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোকেই প্ৰশ্বাস বা নিশাহ বোলা হয়।
১০ । নিশাহত যে কার্বন-ডাই-অক্সাইড ওলায় যায় তাক এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ নিশাহৰ বায়ুত যে কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ নিৰ্গত হয়, সেয়া এটা সহজ পৰীক্ষাৰ যোগেদি প্ৰমাণ কৰিব পাৰি। প্ৰথমে এটা কাঁচৰ গিলাচত অলপ পৰিষ্কাৰ ফটফটীয়া চূণপানী লোৱা হ’ল। তাৰ পাছত এডাল সৰু নলী বা পাইপৰ এটা মূৰ চূণপানীখিনিত ডুবাই আনটো মূৰেৰে মুখৰ পৰা নিশাহৰ বতাহ ফুৱাই দিয়া হ’ল। তেনে কৰাৰ লগে লগে দেখা গ’ল যে ফটফটীয়া চূণপানীখিনিৰ বৰণ ঘোলা হৈ পৰিছে। ইয়াৰ কাৰণটো হ’ল—
সাধাৰণতে চূণপানীত কেলছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড থাকে, যিটো বৰণহীন। যেতিয়া ইয়াৰ মাজেৰে নিশাহৰ বায়ু পাৰ হৈ যাবলৈ দিয়া হয়, তেতিয়া বায়ুৰ লগত থকা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডে কেলছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ সৈতে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া ঘটাই কেলছিয়াম কাৰ্বনেটৰ সৃষ্টি কৰে। এই কেলছিয়াম কাৰ্বনেটৰ ৰং গাখীৰৰ দৰে ঘোলা হয়। ইয়াৰ পৰাই এই কথা প্ৰমাণিত হয় যে আমি এৰি দিয়া নিশাহত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ উপস্থিত থাকে।
১১ । পতংগৰ শ্বাস তন্ত্ৰৰ সম্পর্কে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পতংগৰ দেহৰ দুয়োকাষে কিছুমান ক্ষুদ্ৰ বিন্ধা থাকে, যাক বায়ুছিদ্ৰ বা স্পিৰাক’ল বুলি জনা যায়। এই বায়ুছিদ্ৰসমূহৰ পৰা অলেখ সৰু সৰু নলীকা ওলাই সমগ্ৰ শৰীৰৰ ভিতৰত এখন ডাঙৰ জালিকাৰ দৰে গঠন কৰে। এই নলীকাসমূহক শ্বাস-নলীকা বুলি কোৱা হয়। বাহিৰৰ বায়ুমণ্ডলৰ পৰা অক্সিজেনযুক্ত বায়ু এই শ্বাস-নলীকাসমূহৰ জৰিয়তে শৰীৰৰ বিভিন্ন কলা আৰু কোষবোৰলৈ বিয়পি যায়। কোষবোৰে এই অক্সিজেনখিনি গ্ৰহণ কৰি কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছখিনি এৰি দিয়ে, যিটো আকৌ বায়ুছিদ্ৰৰ মাজেৰেই বাহিৰলৈ ওলাই যায়। মন কৰিবলগীয়া যে, এনেধৰণৰ শ্বাসতন্ত্ৰ কেৱল পতংগশ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰতহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। পঁইতাচোৰা হৈছে এনে এবিধ পতংগৰ উদাহৰণ।
১২ । চমুটোকা লিখাঃ
(ক) শ্বসন নলীকা
উত্তৰঃ পতংগ শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীৰ দেহৰ দুয়োকাষে থকা ক্ষুদ্ৰ বায়ুছিদ্ৰবোৰৰ পৰা দেহৰ ভিতৰলৈ বিয়পি থকা সৰু সৰু নলীকাৰ জালিকাসমূহকেই শ্বাস-নলীকা বা শ্বসন নলীকা বোলা হয়। এই নলীকাসমূহৰ মাজেদিয়েই বাহিৰৰ অক্সিজেনযুক্ত বায়ু পতংগৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন কোষ আৰু কলালৈ প্ৰৱহিত হয়।
(খ) লেৰিংচ
উত্তৰঃ মানুহৰ নাসা গহ্বৰৰ ঠিক পাছৰ অংশত তললৈ গ্লটিছ নামৰ এটা অংশ থাকে। ইয়াৰ পাছতেই অৱস্থিত দীঘল শ্বাসনলীডালৰ সন্মুখৰ কিছু পৰিমাণে ডাঙৰ আৰু ত্ৰিভুজাকাৰ অংশটোকেই লেৰিংছ বোলা হয়। ইয়াক স্বৰযন্ত্ৰ বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তেই আমি কথা ক’বলৈ বা বিভিন্ন মাত আৰু সুৰ উলিয়াবলৈ সক্ষম হওঁ। উশাহ লওঁতে বায়ু ফেৰিংছৰ পৰা গ্লটিছৰ মাজেৰে গৈ লেৰিংছত সোমায়।
(গ) নাসাগহ্বৰ
উত্তৰঃ মানুহৰ শ্বাসতন্ত্ৰৰ যাত্ৰা নাসাৰন্ধ্ৰৰ পৰাই আৰম্ভ হয়। এই নাসাৰন্ধ্ৰ দুটা কিছু দূৰলৈ গৈ তালুৰ ঠিক ওপৰৰ অংশত মিলিত হৈ এটা বিশেষ গহ্বৰ বা গাঁতৰ নিৰ্মাণ কৰে। এই অংশটোকেই নাসাগহ্বৰ বুলি কোৱা হয়।
(ঘ) ব্রংকাছ
উত্তৰঃ মানুহৰ শ্বাসনলীডাল লেৰিংছৰ পাছৰ পৰা এডাল নলীৰ ৰূপত বক্ষগহ্বৰলৈকে বিস্তৃত হৈ থাকে। বক্ষগহ্বৰৰ ভিতৰত সোমাই এই শ্বাসনলীডাল সোঁ আৰু বাওঁ— এনেদৰে দুটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত হৈ পৰে। এই বিভক্ত হোৱা প্ৰতিটো ভাগকেই ব্ৰংকাছ বোলা হয়।
(ঙ) প্লিডৰা (প্লিউৰা)
উত্তৰঃ মানুহৰ বুকুৰ গহ্বৰত হাঁওফাঁও অৱস্থিত। এই হাঁওফাঁও দুটা বাহিৰৰ পৰা দুখন অতি পাতল অথচ টান আৱৰণীৰে ঢকা থাকে। এই বিশেষ আৱৰণীখনক প্লিউৰা বুলি কোৱা হয়, যিয়ে হাঁওফাঁওক বাহ্যিক আঘাতৰ পৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
(চ) এলভিঅ’লাচ
উত্তৰঃ বক্ষগহ্বৰত সোঁ আৰু বাওঁ ভাগত বিভক্ত হোৱা ব্ৰংকাছ দুডাল পুনৰ সৰু সৰু শাখাত বিভক্ত হৈ শেষত কিছুমান ক্ষুদ্ৰ মোনাসদৃশ অংগত পৰিণত হয়। এই সৰু মোনাবোৰকেই এলভিঅ’লাছ বা বায়ুমোনা বোলে। এই এলভিঅ’লাছসমূহ এনেদৰে থুপ খাই থাকে যে ইহঁতে সোঁ আৰু বাওঁফালে দুটা হাঁওফাঁও গঠন কৰে। এলভিঅ’লাছৰ বাহিৰৰ আৱৰণখনেই হাঁওফাঁওৰ আৱৰণ হিচাপে কাম কৰে আৰু ইয়াত অসংখ্য ৰক্তনলীকাই তেজ কঢ়িয়াই নিয়ে।
(ছ) মধ্যচ্ছদা
উত্তৰঃ বক্ষগহ্বৰৰ সন্মুখৰ ফালে থকা কামিহাড়বোৰে ইয়াক এটা চুঙাসদৃশ আকৃতি প্ৰদান কৰে। এই বক্ষগহ্বৰৰ একেবাৰে তলৰ অংশত এখন ডাঙৰ আৰু পেশীযুক্ত পৰ্দা থাকে, যাক মধ্যচ্ছদা বুলি কোৱা হয়। এই মধ্যচ্ছদাখনেই ওপৰৰ বক্ষগহ্বৰক তলৰ উদৰ গহ্বৰৰ (পেটৰ অংশৰ) পৰা পৃথক কৰি ৰাখে।
(জ) জলক্লোম বা ফুল (Gill)
উত্তৰঃ আমি সকলোৱে জানো যে মাছ এটা জলচৰ প্ৰাণী। শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে ইহঁতৰ মানুহৰ দৰে হাঁওফাঁও নাথাকে, বৰঞ্চ এবিধ বিশেষ শ্বাস-অংগ থাকে যাক ফুল বা জলক্লোম (Gill) বোলা হয়। মাছৰ মূৰৰ দুয়োকাষে থকা কাণ বা অপাৰকুলামৰ ঠিক তলতেই শাৰীৱদ্ধভাৱে দুযোৰ ফুল থাকে। এই ফুলবোৰত যথেষ্ট পৰিমাণে তেজ প্ৰৱাহিত হৈ থাকে, যাৰ সহায়ত মাছে পানীত মিহলি হৈ থকা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে আৰু দেহৰ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড পানীত এৰি দিয়ে।
(ঝ) কোষীয় শ্বসন
উত্তৰঃ জীৱৰ কোষৰ ভিতৰত অক্সিজেনৰ সহায়ত খাদ্যৰ (অৰ্থাৎ গ্লুক’জৰ) জাৰণ ঘটি শক্তি, পানী আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই কোষীয় শ্বসন বুলি জনা যায়। প্ৰতিটো জীৱৰ দেহতেই এই কোষীয় শ্বসন কাৰ্য সম্পন্ন হয়।
(ঞ) সবাত শ্বসন বা বায়বীয় শ্বসন
উত্তৰঃ যি শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত গ্লুক’জ বা খাদ্যবস্তুৰ জাৰণ ঘটে, তাক বায়বীয় বা সবাত শ্বসন বোলা হয়। সাধাৰণতে উন্নত শ্ৰেণীৰ প্ৰাণীকোষ আৰু অধিকাংশ জীৱকোষত এই প্ৰকাৰৰ শ্বসন দেখা যায়।
(ট) অবাত শ্বসন বা অবায়বীয় শ্বসন
উত্তৰঃ অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতি বা ব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈ খাদ্যবস্তু (গ্লুক’জ) জাৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক অবাত বা অবায়বীয় শ্বসন বুলি কোৱা হয়। কিছুমান অণুজীৱ আৰু বিশেষ পৰিস্থিতিত আন জীৱৰ দেহতো এনে শ্বসন ঘটে। যকৃৎ কৃমিৰ দৰে কিছুমান পৰজীৱী প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰতো অবাত শ্বসন হয়। ই প্ৰধানকৈ দুবিধ- ইষ্ট নামৰ ভেঁকুৰৰ কোষত অক্সিজেন নোহোৱাকৈ গ্লুক’জ ভাঙি এলক’হল, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু শক্তি উৎপন্ন হোৱাটোক এলক’হলীয় কিম্বন বোলে। আনহাতে, কিছুমান অণুজীৱ আৰু উন্নত প্ৰাণীৰ পেশীকোষত অক্সিজেনৰ অভাৱত গ্লুক’জ ভাঙি লেকটিক এছিড, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক লেকটিক এছিড কিম্বন বোলা হয়।
