Class 7 Social Science Chapter 2 বতৰৰ জলবায়ু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান (সমাজ বিচিত্ৰা) অধ্যায় ২ – বতৰৰ জলবায়ু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB / SEBA Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ ‘সমাজ বিচিত্ৰা’ৰ দ্বিতীয় অধ্যায় ‘বতৰৰ জলবায়ু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। আগন্তুক পৰীক্ষাৰ বাবে নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 2 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), ভৌগোলিক কাৰণ দৰ্শোৱা প্ৰশ্ন, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘বতৰৰ জলবায়ু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন’ নামৰ এই পাঠটিত বতৰ, জলবায়ুৰ উপাদান, উষ্ণতা, বায়ুমণ্ডলৰ চাপ, বৰষুণ, আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰাকৃতিক কাৰণসমূহৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ভাৱ আৰু তাৎপৰ্য বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ কাৰণসমূহৰ বিস্তৃত পৰিচয় আৰু বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ভৌগোলিক কাৰণ দৰ্শোৱা আৰু ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Social Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) Textbook Solutions & MCQs | ASSEB New Syllabus
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
বতৰ, জলবায়ু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
অনুশীলনী-১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজত থকা দুটা পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ : বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজত থকা দুটা মূল প্ৰভেদ তলত দিয়া ধৰণৰ-
(i) বতৰ হৈছে কোনো এক বিশেষ সময়ত এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইৰ বায়ুমণ্ডলৰ ক্ষণস্থায়ী অৱস্থা। ইয়াৰ বিপৰীতে, জলবায়ু হৈছে কোনো এক বৃহৎ অঞ্চলৰ দীর্ঘম্যাদী, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৩০-৪০ বছৰৰ বতৰৰ এক সাধাৰণ বা গড় অৱস্থা।
(ii) বতৰ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে, যেনে কেইমিনিটমান বা কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে সলনি হ’ব পাৰে। কিন্তু এখন ঠাইৰ জলবায়ু সলনি হ’বলৈ বহুতো বছৰৰ দৰকাৰ হয়।
[INSERT RELATED IMAGE]
(খ) বতাহ কেনেকৈ এটা অঞ্চলৰ পৰা আন এটা অঞ্চললৈ প্রবাহিত হয়?
উত্তৰ : বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবেই মূলতঃ বতাহ এঠাইৰ পৰা আন এঠাইলৈ বয়।
পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ সকলো স্থানতে সূৰ্যৰ ৰশ্মি সমানে নপৰে। যিবোৰ অঞ্চলত সূৰ্যৰ উত্তাপ অধিক, তাত বায়ু গৰম হৈ পাতল হয় আৰু ওপৰলৈ গতি কৰে। বায়ু এনেদৰে ওপৰলৈ যোৱাৰ বাবে সেই অঞ্চলত বায়ুৰ পৰিমাণ হ্রাস পায় আৰু তাত এটা ‘নিম্ন চাপ’ অঞ্চলৰ সৃষ্টি হয়। আনহাতে, আপেক্ষিকভাৱে শীতল অঞ্চলবোৰত বায়ু ঘন অৱস্থাত থাকে আৰু তাত ‘উচ্চ চাপ’ৰ সৃষ্টি হয়। সাধাৰণতে বায়ু সদায় উচ্চ চাপ অঞ্চলৰ পৰা নিম্ন চাপ অঞ্চললৈ বৈ যায়। বায়ুৰ এনেদৰে গতি কৰাকেই বতাহ বুলি কোৱা হয়।
(ঘ) বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতাৰ প্ৰধান উৎস কি?
উত্তৰ : বায়ুমণ্ডলৰ উত্তাপৰ মূল উৎসটো হৈছে সূর্য।
(ঙ) আর্দ্রতা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ জলীয় বাষ্প হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা এক সাধাৰণ উপাদান। সূৰ্যৰ প্ৰখৰ তাপৰ বাবে পৃথিৱীৰ উপৰিভাগত থকা নদ-নদী আদি জলাশয় আৰু মাটিৰ পানীভাগ ভাপলৈ পৰিণত হয় আৰু বায়ুৰ সৈতে মিহলি হৈ পৰে। বায়ুমণ্ডলত এনেদৰে মিহলি হৈ থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ জুখিবলৈ যি মাপকাঠী ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাকে আর্দ্রতা বুলি কোৱা হয়।
(চ) বায়ুৰ চাপ জোখা যন্ত্ৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰ : বায়ুৰ চাপ জুখিবৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবিধৰ নাম হৈছে বেৰ’মিটাৰ।
(ছ) বতৰ আৰু জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা কাৰকবোৰ কি?
উত্তৰ : বতৰ আৰু জলবায়ুক প্ৰভাৱিত কৰা প্ৰধান কাৰকসমূহ হৈছে- অক্ষাংশ, সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ঠাইখনৰ উচ্চতা, সাগৰৰ পৰা দূৰত্ব বা সান্নিধ্য, সাগৰীয় সোঁত, পাহাৰ-পৰ্বতৰ অৱস্থিতি, ঠাইখনৰ ভূ-প্ৰকৃতি, ভূমিৰ গঠন, ভূমিৰ ঢাল আৰু উদ্ভিদৰ আৱৰণ ইত্যাদি।
২। বৰষুণৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?
উত্তৰ : সূৰ্যৰ তাপৰ প্ৰভাৱত পানী ভাপলৈ পৰিণত হৈ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে। এই ডাৱৰৰ পৰাই পিছলৈ বৰষুণ হয়। জলীয় বাষ্প বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰ ভাগলৈ উঠি গৈ লাহে লাহে চেঁচা হৈ পৰে। এনেদৰে চেঁচা হৈ জলীয় বাষ্পবোৰ ক্ষুদ্ৰ পানীৰ কণিকালৈ পৰিৱৰ্তন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক ঘনীভৱন বুলি কোৱা হয়।
[INSERT RELATED IMAGE] চিত্র: বৃষ্টিপাতৰ প্ৰক্ৰিয়া
বায়ুমণ্ডলত এনেদৰে ঘনীভূত হোৱা পানীৰ কণিকাবোৰ এটাৰ লগত আনটো মিলি পানীৰ ডাঙৰ টোপাললৈ পৰিণত হয়। পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ ফলত এই পানীৰ টোপালবোৰ বৰষুণৰ ৰূপত পৃথিৱীৰ বুকুলৈ নামি আহে।
৩। বতৰ কাক বোলে? বতৰৰ প্ৰধান উপাদানকেইটাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইত, নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে বিৰাজ কৰা বায়ুমণ্ডলৰ সাময়িক অৱস্থাটোক বতৰ বুলি কোৱা হয়।
বতৰৰ অৱস্থা সঘনাই সলনি হৈ থাকে। অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে আৰু ওচৰা-উচৰি ঠাইৰ মাজতো বতৰৰ পাৰ্থক্য দেখা যাব পাৰে। আকাশখন কেতিয়াবা ৰ’দঘাই হৈ মুকলি হৈ থাকে আৰু কেতিয়াবা আকৌ মেঘেৰে আৱৰা থাকে। আকৌ কেতিয়াবা আকাশখন ফৰকাল হৈ থকাৰ পিছতে হঠাতে ক’লা মেঘে আগুৰি ধৰে। বায়ুমণ্ডলৰ এনেদৰে সলনি হৈ থকা অৱস্থাটোক বুজাবলৈ আমি বতৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰোঁ।
বতৰৰ মূল উপাদানসমূহ হৈছে- তাপ, চাপ, আর্দ্রতা, বতাহ, বৰষুণ আৰু উত্তাপ।
(ক)উত্তাপ: বতৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান হৈছে উত্তাপ। সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰভাৱত বায়ুমণ্ডল কিমান উষ্ণ বা শীতল হৈ আছে, সেয়া উত্তাপৰ পৰাই জানিব পাৰি।
(খ)চাপ: বায়ুৰ চাপৰ হ্রাস-বৃদ্ধিৰ বাবেই বতাহ বলে। বায়ুৰ নিজা ওজনৰ বাবে পৃথিৱীৰ উপৰিভাগত যি হেঁচাৰ সৃষ্টি হয়, তাকে বায়ুৰ চাপ বুলি কোৱা হয়।
(গ)আর্দ্রতা: বায়ুমণ্ডলত নিহিত হৈ থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণকেই আর্দ্রতা বুলি জনা যায়। ইয়াৰ ফলতেই বৰষুণ বা কুঁৱলীৰ সৃষ্টি হয়।
(ঘ)বতাহ: বায়ু যেতিয়া এখন ঠাইৰ পৰা আন এখন ঠাইলৈ গতি কৰে, তেতিয়া তাক বতাহ বুলি কোৱা হয়। বতৰৰ পৰিৱৰ্তন ঘটোৱাত বতাহৰ এক বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।
অনুশীলনী-২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) ভাৰতক কি জলবায়ুৰ দেশ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষক ক্রান্তীয় মৌচুমী জলবায়ুৰ দেশ বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
(খ) তামিলনাডুৰ উপকূল অঞ্চলত খৰালি কিয় বৰষুণ হয়?
উত্তৰঃ উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা অহা মৌচুমী বায়ুৱে বংগোপসাগৰৰ ওপৰেৰে গতি কৰোঁতে তাৰ পৰা কিছু পৰিমাণৰ জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই আনে আৰু ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিতেই খৰালি কালত তামিলনাডুৰ উপকূল অঞ্চলত বৰষুণ হয়।
(গ) কোনটো ঋতুত গছৰ পাত সৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে?
উত্তৰঃ হেমন্ত ঋতুত সাধাৰণতে গছৰ পাত সৰিবলৈ ধৰে।
(ঘ) ঋতু বিভাজনৰ ভিত্তি কি?
উত্তৰ : ঠাইখনৰ স্থানীয় বতৰ আৰু জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই ঋতুসমূহৰ বিভাজন কৰা হয়।
[INSERT RELATED IMAGE]
(ঙ) দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ ভাৰতলৈ কোন দুখন সাগৰৰ ওপৰেৰে আহে?
উত্তৰ: দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ ভাৰতলৈ মূলতঃ আৰৱ সাগৰ আৰু বংগোপসাগৰৰ ওপৰেৰে প্ৰৱেশ কৰে।
২। ভাৰতত বিৰাজ কৰা জলবায়ুৰ বিষয়ে এটা টোকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ জলবায়ু প্ৰধানকৈ ক্রান্তীয় মৌচুমী জলবায়ুৰ শ্ৰেণীত পৰে। গ্ৰীষ্মকালত দক্ষিণ-পশ্চিম দিশৰ পৰা অহা মৌচুমী বায়ুৰ ফলত দেশৰ সৰহভাগ অঞ্চলতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হোৱা দেখা যায়।
ভাৰতত সাধাৰণতে ছটা ঋতুৰ প্ৰচলন আছে। সেইকেইটা হৈছে— গ্ৰীষ্ম, বৰ্ষা, শৰৎ, হেমন্ত, শীত আৰু বসন্ত ঋতু। উত্তৰ ভাৰতত শীতকালত কম ঠাণ্ডা আৰু গ্ৰীষ্মকালত অত্যধিক গৰম অনুভূত হয় যদিও, সাগৰৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত গোটেই বছৰ ধৰি এক সমভাৱাপন্ন জলবায়ু বিৰাজ কৰে।
ভাৰতৰ জলবায়ুৰ প্ৰকৃতি নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰধান কাৰকসমূহ হৈছে— দেশখনৰ বিশাল মাটিকালি, ভিন্ন ধৰণৰ ভূ-প্ৰকৃতি, ঠাইসমূহৰ উচ্চতাৰ তাৰতম্য আৰু মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ।
৩। ভাৰতৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বলা মৌচুমী বতাহৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ ‘মৌচুমী’ শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে আৰবী ভাষাৰ ‘মৌচিম’ শব্দৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘ঋতু’। ভাৰতৰ বৰ্ষাকালটো মূলতঃ এই মৌচুমী বতাহৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত হয়। সেইবাবেই ভাৰতবৰ্ষক মৌচুমী জলবায়ুৰ দেশ বুলি কোৱা হয়।
মৌচুমী বতাহক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি।
(ক) দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ
(খ) উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ
(ক) দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ: ভাৰত মহাসাগৰত উৎপন্ন হৈ গ্ৰীষ্মকালত দক্ষিণ-পশ্চিম দিশৰ পৰা অহা আৰু জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই অনা বতাহজাককেই দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ বুলি কোৱা হয়। এই বতাহজাকে সাধাৰণতে জুন মাহৰ প্ৰথমটো সপ্তাহত কেৰালাৰ উপকূল অঞ্চলৰে ভাৰতবৰ্ষত সোমায় আৰু জুলাই মাহৰ সোঁমাজলৈ গোটেই দেশখনতে ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিয়পি পৰে।
[INSERT RELATED IMAGE] চিত্রঃ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ
(খ) উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহঃ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ভাগত উত্তৰ ভাৰতত গ্ৰীষ্মকালৰ সমাপ্তি ঘটে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰীষ্মকালত সৃষ্টি হোৱা নিম্নচাপ অঞ্চলটো লাহে লাহে উচ্চ চাপ অঞ্চললৈ সলনি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, সেই একে সময়তে বংগোপসাগৰৰ পানীভাগ তুলনামূলকভাৱে গৰম হৈ থকাৰ বাবে তাত নিম্নচাপৰ সৃষ্টি হয়। তেতিয়া বতাহ বংগোপসাগৰৰ দিশলৈ গতি কৰিবলৈ লয়। এই বতাহ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত দিশত বয়। এই বিশেষ বতাহজাককেই উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ বুলি কোৱা হয়। এই বতাহত জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ যথেষ্ট কম থাকে। তথাপিও বংগোপসাগৰৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈ আহোঁতে ই অলপ পৰিমাণে জলীয় বাষ্প শুহি লয় আৰু ইয়াৰ ফলস্বৰূপেই তামিলনাডুৰ সাগৰীয় উপকূল অঞ্চলত সামান্য পৰিমাণে বৰষুণ হয়।
[INSERT RELATED IMAGE] চিত্র: উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ
প্রশ্ন ৪। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বৰষুণৰ বিতৰণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ : ভাৰতৰ দৰে এখন বিশাল মাটিকালিৰ দেশত বৰষুণৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত ঠাইভেদে পাৰ্থক্য থকাটো এটা স্বাভাৱিক কথা। ভাৰতবৰ্ষৰ বাৰ্ষিক বৰষুণৰ গড় পৰিমাণ হৈছে ১১৮ ছেন্টিমিটাৰ। বৰষুণৰ পৰিমাণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰতক পাঁচটা প্ৰধান অঞ্চলত ভাগ কৰা হৈছে। সেই অঞ্চলসমূহ হৈছে-
১। অতিমাত্ৰা বৰষুণ হোৱা অঞ্চল ২। বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল ৩। মধ্যমীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল ৪। পাতলীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল ৫। মৰুভূমি আৰু অর্ধ-মৰুভূমি অঞ্চল
১। অতিমাত্ৰা বৰষুণ হোৱা অঞ্চল: ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহ আৰু পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বছৰি গড়ে ৪০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হোৱা দেখা যায়। এই প্ৰচুৰ বৰষুণৰ প্ৰধান কাৰণটোৱেই হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ। অত্যাধিক বৰষুণৰ বাবেই অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ কোনো কোনো ঠাইত চিৰহৰিৎ বা বৰ্ষাৰণ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়।
২। বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল: যিবোৰ অঞ্চলত বছৰি গড়ে ২০০ ছেন্টিমিটাৰৰ পৰা ৩০০ ছেন্টিমিটাৰলৈকে বৰষুণ হয়, সেইবোৰক এই ভাগত ধৰা হয়। বিহাৰ, উৰিষ্যা, মণিপুৰ, ত্ৰিপুৰা, পশ্চিমবংগ আৰু নাগালেণ্ডৰ কিছু অংশ এই অঞ্চলৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত। এনে বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহত ডাঠ আৰু চিৰসেউজ অৰণ্যৰ সৃষ্টি হয়। এই অৰণ্যবোৰত নানা তৰহৰ উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ বসবাস দেখা যায়। এনে অঞ্চলৰ জলবায়ু গৰম আৰু সেমেকা প্ৰকৃতিৰ হয়।
৩। মধ্যমীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলঃ বছৰি গড়ে ১০০ ছেন্টিমিটাৰৰ পৰা ২০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহক ইয়াৰ অন্তৰ্গত কৰা হৈছে। পশ্চিমবংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ কিছু অংশ, লগতে মধ্যপ্রদেশ, অন্ধ্রপ্রদেশ আৰু পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ নামনি অংশ এই শ্ৰেণীত পৰে। এই অঞ্চলবোৰত থকা গছ-গছনিৰ সৰহভাগৰে খৰালি কালত পাত সৰি যায়। কিন্তু বৰষুণৰ বতৰ অহাৰ লগে লগেই গছবোৰত পুনৰ নতুন পাত ওলায়। ভাৰতৰ সৰহভাগ অঞ্চলতেই এনেধৰণৰ গছ-গছনি দেখিবলৈ পোৱা যায়।
৪। পাতলীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল: মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট, কৰ্ণাটক, তামিলনাডু, অন্ধ্রপ্রদেশ, মধ্যপ্রদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশ এই অঞ্চলত পৰে। এই ঠাইবোৰত বছৰি গড়ে ৫০ ছেন্টিমিটাৰৰ পৰা ১০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হোৱা দেখা যায়। এনে অঞ্চলত ঘন অৰণ্যৰ সলনি প্ৰধানকৈ ঘাঁহজাতীয় উদ্ভিদ বেছিকৈ গজে। ইয়াৰ জলবায়ু সাধাৰণতে শুকান ধৰণৰ হয়।
৫। মৰুভূমি আৰু অর্ধ-মৰুভূমি অঞ্চল: এই অঞ্চলসমূহত বছৰি ৫০ ছেন্টিমিটাৰতকৈয়ো কম বৰষুণ হয়। ৰাজস্থান, গুজৰাট আৰু তাৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইসমূহক মৰুভূমি আৰু অর্ধ-মৰুভূমি অঞ্চল হিচাপে ধৰা হয়। জম্মু-কাশ্মীৰৰ কিছু অংশ, বিশেষকৈ লাডাখ মালভূমিত বৰষুণৰ পৰিমাণ অতি কম হোৱাৰ বাবে ইয়াক শীতল মৰুভূমি বুলি কোৱা হয়। এনে অঞ্চলত মূলতঃ কাঁইটীয়া উদ্ভিদ আৰু ঘাঁহজাতীয় বন দেখা যায়।
A. 20 Multiple Choice Questions (MCQs) with Answers
1. জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হ’বলৈ প্ৰায় কিমান বছৰৰ প্ৰয়োজন হয়?
(A) ১-২ বছৰ
(B) ১০-১৫ বছৰ
(C) ২০-২৫ বছৰ
(D) ৩০-৪০ বছৰ
Answer: (D) ৩০-৪০ বছৰ
2. বতাহ এটা অঞ্চলৰ পৰা আন এটা অঞ্চললৈ প্ৰৱাহিত হোৱাৰ মূল কাৰণ কি?
(A) পানীৰ চাপৰ পাৰ্থক্য
(B) বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্য
(C) মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ পাৰ্থক্য
(D) মাটিৰ পাৰ্থক্য
Answer: (B) বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্য
3. বায়ু গৰম হৈ ওপৰলৈ উঠি গ’লে সেই ঠাইত কেনে চাপৰ সৃষ্টি হয়?
(A) উচ্চ চাপ
(B) মধ্যমীয়া চাপ
(C) নিম্ন চাপ
(D) অতি উচ্চ চাপ
Answer: (C) নিম্ন চাপ
4. বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতাৰ প্ৰধান উৎস কি?
(A) চন্দ্ৰ
(B) তৰা
(C) পৃথিৱী
(D) সূৰ্য
Answer: (D) সূৰ্য
5. বায়ুমণ্ডলত থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণৰ জোখক কি বোলা হয়?
(A) উত্তাপ
(B) আর্দ্রতা
(C) বৃষ্টিপাত
(D) বতাহ
Answer: (B) আর্দ্রতা
6. বায়ুৰ চাপ জোখা যন্ত্ৰটোৰ নাম কি?
(A) থাৰ্ম’মিটাৰ
(B) এনিমোমিটাৰ
(C) বেৰ’মিটাৰ
(D) হাইগ্র’মিটাৰ
Answer: (C) বেৰ’মিটাৰ
7. জলীয় বাষ্প শীতল হৈ পানীৰ কণিকালৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক কি বোলা হয়?
(A) বাষ্পীভৱন
(B) ঘনীভৱন
(C) গলন
(D) স্ফুটন
Answer: (B) ঘনীভৱন
8. ভাৰতক কেনে জলবায়ুৰ দেশ বুলি কোৱা হয়?
(A) ভূমধ্যসাগৰীয় জলবায়ুৰ দেশ
(B) মেৰু জলবায়ুৰ দেশ
(C) মৌচুমী জলবায়ুৰ দেশ
(D) মৰুভূমি জলবায়ুৰ দেশ
Answer: (C) মৌচুমী জলবায়ুৰ দেশ
9. কোনটো ঋতুত গছৰ পাত সৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে?
(A) বসন্ত
(B) বৰ্ষা
(C) শৰৎ
(D) হেমন্ত
Answer: (D) হেমন্ত
10. তামিলনাডুৰ উপকূল অঞ্চলত খৰালি কিয় বৰষুণ হয়?
(A) দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ বাবে
(B) উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবে
(C) ঘূৰ্ণী বতাহৰ বাবে
(D) পশ্চিমীয়া বতাহৰ বাবে
Answer: (B) উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবে
11. দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ ভাৰতলৈ কোন দুখন সাগৰৰ ওপৰেৰে আহে?
(A) আৰৱ সাগৰ আৰু বংগোপসাগৰ
(B) লোহিত সাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ
(C) কাস্পিয়ান সাগৰ আৰু ক’লা সাগৰ
(D) প্ৰশান্ত মহাসাগৰ আৰু আটলান্টিক মহাসাগৰ
Answer: (A) আৰৱ সাগৰ আৰু বংগোপসাগৰ
12. ‘মৌচুমী’ শব্দটো কোনটো আৰবী শব্দৰ পৰা আহিছে?
(A) মৌচম
(B) মৌচিম
(C) মুচিম
(D) মাচিম
Answer: (B) মৌচিম
13. দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহে সচৰাচৰ জুনৰ প্ৰথম সপ্তাহত ভাৰতৰ কোনটো উপকূলৰে প্ৰৱেশ কৰে?
(A) তামিলনাডু উপকূল
(B) গুজৰাট উপকূল
(C) কেৰালা উপকূল
(D) উৰিষ্যা উপকূল
Answer: (C) কেৰালা উপকূল
14. ভাৰতৰ বাৰ্ষিক গড় বৃষ্টিপাত কিমান?
(A) ১০০ ছেন্টিমিটাৰ
(B) ১১৮ ছেন্টিমিটাৰ
(C) ১৫০ ছেন্টিমিটাৰ
(D) ২০০ ছেন্টিমিটাৰ
Answer: (B) ১১৮ ছেন্টিমিটাৰ
15. ভাৰতৰ অতিমাত্ৰা বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত বাৰ্ষিক গড়ে কিমান বৰষুণ হয়?
(A) ১০০ ছেন্টিমিটাৰ
(B) ২০০ ছেন্টিমিটাৰ
(C) ৩০০ ছেন্টিমিটাৰ
(D) ৪০০ ছেন্টিমিটাৰ
Answer: (D) ৪০০ ছেন্টিমিটাৰ
16. ভাৰতৰ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলৰ জলবায়ু কেনেকুৱা হয়?
(A) শীতল আৰু শুকান
(B) গৰম আৰু শুকান
(C) উষ্ণ আৰু আর্দ্র
(D) শীতল আৰু আর্দ্র
Answer: (C) উষ্ণ আৰু আর্দ্র
17. ভাৰতক বৃষ্টিপাতৰ ভিত্তিত কেইটা অঞ্চলত ভাগ কৰা হৈছে?
(A) ৩ টা
(B) ৪ টা
(C) ৫ টা
(D) ৬ টা
Answer: (C) ৫ টা
18. জম্মু-কাশ্মীৰৰ লাডাখ মালভূমিক কি বুলি কোৱা হয়?
(A) গৰম মৰুভূমি
(B) শীতল মৰুভূমি
(C) চিৰহৰিৎ অৰণ্য
(D) বৰ্ষাৰণ্য
Answer: (B) শীতল মৰুভূমি
19. ভাৰতত প্ৰধানকৈ কেইটা ঋতু দেখা যায়?
(A) ৪ টা
(B) ৫ টা
(C) ৬ টা
(D) ৭ টা
Answer: (C) ৬ টা
20. মৰুভূমি আৰু অর্ধ-মৰুভূমি অঞ্চলত বছৰি গড়ে কিমান বৰষুণ হয়?
(A) ২০ ছেন্টিমিটাৰৰ তলত
(B) ৫০ ছেন্টিমিটাৰৰ তলত
(C) ১০০ ছেন্টিমিটাৰৰ তলত
(D) ১৫০ ছেন্টিমিটাৰৰ তলত
Answer: (B) ৫০ ছেন্টিমিটাৰৰ তলত
B. 15 Long Questions and Answers
১। বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজত মূল পাৰ্থক্য কি কি?
উত্তৰঃ বতৰ হৈছে এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বায়ুমণ্ডলৰ ক্ষণস্থায়ী অৱস্থা। আনহাতে, জলবায়ু হৈছে কোনো এক বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলৰ প্ৰায় ৩০-৪০ বছৰৰ বতৰৰ এক গড় অৱস্থা। বতৰ অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে পৰিৱৰ্তন হ’ব পাৰে, কিন্তু জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন হ’বলৈ বহু বছৰৰ প্ৰয়োজন হয়।
২। বায়ুৰ উচ্চ চাপ আৰু নিম্ন চাপৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে সূৰ্যৰ পোহৰ সমানে নপৰে। যিবোৰ অঞ্চলত তাপ বেছি, তাত বায়ু গৰম হৈ ওপৰলৈ উঠি যোৱাৰ ফলত বায়ুৰ পৰিমাণ কমি গৈ ‘নিম্ন চাপ’ অঞ্চলৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, আপেক্ষিকভাৱে ঠাণ্ডা অঞ্চলবোৰত বায়ু ঘন হৈ থাকে আৰু তাতেই ‘উচ্চ চাপ’ৰ সৃষ্টি হয়।
৩। বতৰ আৰু জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মূল কাৰকসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ বতৰ আৰু জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰধান কাৰকসমূহ হৈছে- অক্ষাংশ, সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা উচ্চতা, সাগৰৰ সান্নিধ্য বা দূৰত্ব, সাগৰীয় সোঁত, পাহাৰ-পৰ্বতৰ অৱস্থিতি, ভূ-প্ৰকৃতি, ভূমিৰ গঠন, ভূমিৰ ঢাল আৰু উদ্ভিদৰ আৱৰণ ইত্যাদি।
৪। আর্দ্রতা আৰু ঘনীভৱন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ তাপৰ ফলত পৃথিৱীৰ জলাশয় আৰু মাটিৰ পানীভাগ বাষ্পীভূত হৈ বায়ুৰ লগত মিহলি হয়। বায়ুমণ্ডলত এনেদৰে থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণকেই আর্দ্রতা বোলা হয়। আনহাতে, জলীয় বাষ্প বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰলৈ গৈ লাহে লাহে চেঁচা হৈ পানীৰ কণিকালৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক ঘনীভৱন বোলা হয়।
৫। বৰষুণৰ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াটো চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ তাপত পানী ভাপ হৈ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে আৰু তাৰ পৰাই বৰষুণ হয়। বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰ ভাগত জলীয় বাষ্পবোৰ ঘনীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰে পানীৰ কণিকালৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই কণিকাবোৰ এটা আনটোৰ লগত লগ লাগি টোপালত পৰিণত হয় আৰু পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ ফলত পৃথিৱীলৈ নামি আহে।
৬। বতৰৰ প্ৰধান উপাদানকেইটাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বতৰৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ হৈছে- তাপ, চাপ, আর্দ্রতা, বতাহ, বৃষ্টিপাত আৰু উত্তাপ।
৭। বতাহ কাক বোলে আৰু ইয়াৰ সৃষ্টি কিয় হয়?
উত্তৰঃ বায়ু যেতিয়া এখন ঠাইৰ পৰা আন এখন ঠাইলৈ বৈ যায়, তেতিয়া তাক বতাহ বুলি কোৱা হয়। বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবেই বতাহৰ সৃষ্টি হয়। বায়ু সদায় উচ্চ চাপ অঞ্চলৰ পৰা নিম্ন চাপ অঞ্চললৈ বৈ যায় আৰু বায়ুৰ এই গতিয়েই হৈছে বতাহ।
৮। ভাৰতৰ জলবায়ুক কিয় ক্রান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বৰ্ষাকালটো মূলতঃ মৌচুমী বতাহৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত হয়। গ্ৰীষ্মকালত দক্ষিণ-পশ্চিম দিশৰ পৰা অহা মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ভাৰতৰ সৰহভাগ ঠাইতে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। সেয়েহে ভাৰতৰ জলবায়ুক ক্রান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু বুলি কোৱা হয়।
৯। ভাৰতৰ জলবায়ু নিৰ্ধাৰণ কৰা কাৰকসমূহৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ জলবায়ুৰ প্ৰকৃতি নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰধান কাৰকসমূহ হৈছে— দেশখনৰ বিশালতা, ইয়াৰ ভিন্ন ধৰণৰ ভূ-প্ৰকৃতি, ঠাইসমূহৰ উচ্চতাৰ পাৰ্থক্য আৰু মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ।
১০। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰত মহাসাগৰত সৃষ্টি হৈ গ্ৰীষ্মকালত দক্ষিণ-পশ্চিম দিশৰ পৰা অহা জলীয় বাষ্পযুক্ত বতাহজাককেই দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ বুলি কোৱা হয়। এই বতাহে জুন মাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত কেৰালা উপকূলৰে ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগলৈ সমগ্ৰ ভাৰততে বিয়পি পৰে।
১১। উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহে কিদৰে বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰে?
উত্তৰঃ ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰ ফালে উত্তৰ ভাৰতত উচ্চ চাপ আৰু বংগোপসাগৰত নিম্ন চাপৰ সৃষ্টি হয়। তেতিয়া বতাহ বংগোপসাগৰৰ ফালে বলিবলৈ ধৰে যাক উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ বোলে। বংগোপসাগৰৰ ওপৰেৰে পাৰ হওঁতে ই অলপ জলীয় বাষ্প শুহি লয় আৰু তামিলনাডুৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰে।
১২। ভাৰতৰ অতিমাত্ৰা বৰষুণ হোৱা অঞ্চলৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ উপকূলীয় অংশত বছৰি গড়ে ৪০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয়। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহেই ইয়াৰ মূল কাৰণ। এই প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাতৰ বাবেই অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু পশ্চিমঘাটৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ ঠায়ে ঠায়ে বৰ্ষাৰণ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়।
১৩। মধ্যমীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলৰ উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ মধ্যমীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহত বছৰি গড়ে ১০০ ৰ পৰা ২০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলৰ গছ-গছনিৰ বেছিভাগৰে খৰালি কালত পাত সৰি যায়। কিন্তু বৰষুণৰ বতৰ অহাৰ লগে লগে গছবোৰত পুনৰ নতুন পাত ওলায়। ভাৰতৰ বেছিভাগ ঠাইতেই এনে গছ পোৱা যায়।
১৪। ভাৰতৰ পাতলীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহ ক’ত ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট, কৰ্ণাটক, তামিলনাডু, অন্ধ্রপ্রদেশ, মধ্যপ্রদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ পশ্চিম অংশ এই পাতলীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত। ইয়াত গড়ে ৫০ ৰ পৰা ১০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয় আৰু ইয়াৰ জলবায়ু শুকান হয়।
১৫। লাডাখ মালভূমিক কিয় শীতল মৰুভূমি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ জম্মু-কাশ্মীৰৰ অন্তৰ্গত লাডাখ মালভূমিত বছৰি ৫০ ছেন্টিমিটাৰতকৈয়ো কম বৰষুণ হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণ অতি কম হোৱাৰ বাবে আৰু জলবায়ু ঠাণ্ডা হোৱাৰ কাৰণে লাডাখ মালভূমিক শীতল মৰুভূমি বুলি কোৱা হয়। ইয়াত সাধাৰণতে কাঁইটীয়া গছ আৰু ঘাঁহনি দেখিবলৈ পোৱা যায়।
