Class 7 Social Science Chapter 3 ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান (সমাজ বিচিত্ৰা) অধ্যায় ৩ – ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB / SEBA Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) পাঠ্যক্ৰমৰ ‘সমাজ বিচিত্ৰা’ৰ তৃতীয় অধ্যায় ‘ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ’ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। আগন্তুক পৰীক্ষাৰ বাবে নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Social Science Chapter 3 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ’ নামৰ এই পাঠটিত ভাৰতৰ কৃষি ব্যৱস্থা, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শস্য, উদ্যোগসমূহৰ শ্ৰেণীবিভাজন আৰু দেশৰ অৰ্থনীতিত এইবোৰৰ অৱদানৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ভাৱ আৰু তাৎপৰ্য বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ খণ্ডৰ গুৰুত্ব, বিভিন্ন কৃষিজাত সামগ্ৰী আৰু উদ্যোগৰ প্ৰকাৰৰ বিস্তৃত পৰিচয় আৰু বিশ্লেষণ।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- ৪-৫ নম্বৰৰ দীঘলীয়া আৰু পাৰ্থক্য দৰ্শোৱা প্ৰশ্নৰ সহজ তথা মান্য সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Social Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু MCQ-ৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) Textbook Solutions & MCQs | ASSEB New Syllabus
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
New Updated Version of Social Science!
According to Latest ASSEB/SEBA New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest ASSEB syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: সমাজ বিজ্ঞান
ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
অনুশীলনী-১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) ভাৰতৰ কৃষি ঋতু কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত প্ৰধানকৈ তিনিটা কৃষি ঋতু দেখা যায়, সেইবোৰ হ’ল— খাৰিফ ঋতু, ৰবি ঋতু আৰু জায়দ ঋতু।
(খ) ভাৰতৰ কোন কোন ৰাজ্যত কি কি ৰোপণ শস্যৰ খেতি কৰা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত কৰা ৰোপণ শস্যসমূহৰ এখন তালিকা তলত আগবঢ়োৱা হ’ল—
|
চাহ |
অসম, পশ্চিমবংগ, তামিলনাডু, কেৰালা, ত্ৰিপুৰা |
|---|---|
|
কফি |
কেৰালা, তামিলনাডু |
|
ৰবৰ |
কেৰালা, তামিলনাডু, কর্ণাটক |
|
নাৰিকল |
কেৰালা, তামিলনাডু, কর্ণাটক, অন্ধ্রপ্রদেশ |
|
তামোল |
কর্ণাটক, কেৰালা, অসম |
|
কুঁহিয়াৰ |
উত্তৰ প্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, কর্ণাটক, তামিলনাডু |
(গ) ঝুম খেতি কাক বোলে?
উত্তৰঃ পাহাৰীয়া এলেকাসমূহত কৰা এবিধ বিশেষ স্থানান্তৰিত খেতিক ঝুম খেতি বুলি জনা যায়।
(ঘ) মিশ্র কৃষি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যি কৃষি পদ্ধতিত একেসময়তে খেতি-বাতিৰ লগতে জীৱ-জন্তু পোহা বা পশুপালনৰ কামো কৰা হয়, তেনে ব্যৱস্থাক মিশ্র কৃষি বোলা হয়।
(ঙ) ট্রাক ফার্মিং কি? এই পদ্ধতিৰ কৃষিত সাধাৰণতে কিহৰ খেতি কৰা হয়?
২। কৃষিক কিয় ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল ভেটি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ কৃষিকাৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ়ি উঠা বিভিন্ন কল-কাৰখানা বা উদ্যোগত দেশৰ বহু নিবনুৱাই কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। তদুপৰি, কৃষি খণ্ডৰ প্ৰসাৰৰ সমান্তৰালভাৱে পৰিবহণ, ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু ঔদ্যোগিক খণ্ডৰো উন্নয়ন সম্ভৱপৰ হৈছে। এই কাৰণসমূহৰ বাবেই কৃষিক ভাৰতবৰ্ষৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভেটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
৩। আমাৰ দেশৰ কৃষি ঋতুকেইটাত কি কি শস্যৰ খেতি কৰা হয় উদাহৰণৰে সৈতে লিখা।
উত্তৰঃ আমাৰ দেশৰ প্ৰধান কৃষি ঋতুসমূহত কৰা বিভিন্ন শস্যৰ উদাহৰণসমূহ তলৰ তালিকাত উল্লেখ কৰা হ’ল—
|
কৃষি ঋতু |
মাহ |
প্রধান শস্যবোৰ |
|---|---|---|
|
খাৰিফ (গ্রীষ্মকাল) |
জুন-ছেপ্টেম্বৰ |
ধান, কপাহ, মৰাপাট, বজৰা, ৰাগি, জোৱাৰ আদি |
|
ৰবি (শীতকাল) |
অক্টোবৰ-মার্চ |
ঘেঁহু, মাহজাতীয় শস্য, সৰিয়হ, বাদাম, লাইশাক, পালেংশাক, গাজৰ আদি |
|
জায়দ |
এপ্রিল-জুন |
তিয়হ, তৰমুজ, পশুখাদ্য, ধান, জিকা, লেচেৰা আদি। |
৪। ভাৰতত প্ৰচলিত কৃষি পদ্ধতিবোৰৰ বিষয়ে এটি টোকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত প্ৰধানকৈ তলত উল্লেখ কৰা কৃষি পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰচলন দেখা যায়—
স্থানান্তৰিত কৃষিঃ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এঢলীয়া মাটিত পৰম্পৰাগত সঁজুলিৰে (যেনে- কোৰ, জোং) হাবি-বন পৰিষ্কাৰ কৰি এই খেতি কৰা হয়। ইয়াত প্ৰথমে হাবি কাটি জুই লগাই দিয়া হয় বাবে ইয়াক ‘ছেদন আৰু দাহন’ কৃষি বুলিও জনা যায়। একেডৰা মাটিতে দুই-তিনি বছৰ খেতি কৰাৰ পিছত মাটিৰ উৰ্বৰতা শক্তি কমি গ’লে অন্য এখন ঠাইলৈ গৈ পুনৰ হাবি মোকোলাই খেতি কৰা হয়। এইদৰে ঠাই সলনি কৰি কৰা বাবে ইয়াক স্থানান্তৰিত কৃষি বোলে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত এই খেতিক ‘ঝুম খেতি’ বোলা হয়। পাহাৰত কৰা কল খেতি ইয়াৰ এক উত্তম উদাহৰণ।
বেদিকা কৃষিঃ পাহাৰৰ কম ঢালযুক্ত এলেকাবোৰত খটখটীৰ দৰে বহল ঢাপ কাটি যি খেতি কৰা হয়, তাক বেদিকা কৃষি বোলে। ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ড, হিমাচল প্রদেশ, ছিকিম, কাশ্মীৰ, মেঘালয় আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত এই কৃষি প্ৰচলিত। এই পদ্ধতিত পানী ধৰি ৰাখিবলৈ চাৰিওফালে আলি দিয়া হয়। পানী নিয়ন্ত্ৰণৰ সুবিধা থকা বাবে ইয়াত শস্যৰ উৎপাদন ভাল হয়। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ ধান খেতি ইয়াৰ এক সুন্দৰ উদাহৰণ।
গহন বা নিবিড় কৃষিঃ জনবসতি ঘন আৰু কৃষিভূমিৰ পৰিমাণ কম থকা দেশবোৰত এই কৃষি ব্যৱস্থা দেখা যায়। সীমিত মাটিত পৰিয়ালৰ প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ বছৰটোৰ ভিতৰত একেডৰা মাটিতে কেইবাবাৰো খেতি কৰা হয়। ভাৰতবৰ্ষতো এই কৃষি পদ্ধতিৰ বহুল প্ৰচলন আছে। গহন পদ্ধতিৰে কৰা বিলাহী খেতি ইয়াৰ উদাহৰণ।
মিশ্র কৃষিঃ একেখন মাটিতে শস্যৰ খেতি আৰু পশুপালন একেলগে কৰা পদ্ধতিটোকেই মিশ্র কৃষি বোলা হয়। এই ব্যৱস্থাত পশুখাদ্যও উৎপাদন কৰা হয় আৰু পোহনীয়া জীৱ-জন্তুৰ মল-মূত্ৰ খেতিত সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গোটেই বছৰ ধৰি একেডৰা মাটিতে বিভিন্ন কাম চলি থকাৰ ফলত এই কৃষিত উৎপাদনো বেছি হয়।
ৰোপণ কৃষি: কোনো এক বিশাল অঞ্চল সামৰি একেবিধ শস্য বা ফলমূলৰ ব্যৱসায়িক ভিত্তিত কৰা খেতিয়েই হ’ল ৰোপণ কৃষি। ইয়াত কেৱল এবিধ শস্যৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব দিয়া হয়। অসমৰ চাহ খেতি ইয়াৰ এক প্ৰধান উদাহৰণ। ইয়াৰ উপৰিও কফি, ৰবৰ, নাৰিকল, কল, আনাৰস আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতিও এই পদ্ধতিৰে কৰা হয়। অসম, পশ্চিমবংগ, কেৰালা, তামিলনাডু আদি ৰাজ্যত এই কৃষি বিস্তৃতভাৱে দেখা যায়। ইয়াৰ সামগ্ৰীসমূহ দেশ-বিদেশৰ বজাৰত বিক্ৰী হয়।
উদ্যান কৃষিঃ ফল-মূল, শাক-পাচলি, ফুল আৰু মছলাজাতীয় শস্যৰ উৎপাদনৰ লগত উদ্যান কৃষি ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। চহৰ বা মহানগৰৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত উন্নত জাতৰ বীজ আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে এই খেতি কৰা হয়, যাতে উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ সহজে নগৰৰ বজাৰত যোগান ধৰিব পাৰি। যিহেতু শাক-পাচলি সোনকালে বেয়া হয়, সেয়েহে ট্ৰাকেৰে কম সময়ৰ ভিতৰতে বজাৰলৈ নিয়াৰ সুব্যৱস্থা থাকে। এনে কৃষিক ‘ট্ৰাক ফাৰ্মিং’ বুলিও কোৱা হয়। কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, বিহাৰ, মহাৰাষ্ট্ৰ আদি ৰাজ্যৰ পৰা এই প্ৰণালীৰে উৎপাদিত ফল-মূল আৰু মছলা বিদেশলৈকো ৰপ্তানি হয়।
[INSERT RELATED IMAGE]
অনুশীলনী-২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি ভাৰতৰ কোন কোন ৰাজ্যত কৰা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰধানকৈ বিহাৰ, উত্তৰ প্ৰদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু ৰাজস্থানত ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি কৰা হয়।
(খ) তেলগুটি শস্য দুবিধৰ নাম লিখা。
উত্তৰঃ দুবিধ তেলগুটি শস্যৰ নাম হ’ল— সৰিয়হ আৰু বাদাম।
(গ) বৃষ্টিছায়া অঞ্চল কাক বোলে?
উত্তৰঃ জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই অনা বতাহে পাহাৰ বা পৰ্বতত খুন্দা মাৰিলে পৰ্বতৰ যিটো ফালে (প্ৰতিবাত ঢালত) বতাহ ওপৰলৈ উঠি যায়, তাত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। বৰষুণ হোৱাৰ পিছত সেই বায়ুৰ জলীয় বাষ্প কমি যায় আৰু শুকান হৈ পৰে। পৰ্বতটো পাৰ হৈ বতাহজাক যেতিয়া সিটো ফালেদি (অনুবাত ঢালত) তললৈ নামি আহে, তেতিয়া তাত বৰষুণ নহয়। এনেদৰে পৰ্বতৰ বিপৰীত দিশত থকা বৰষুণ নোহোৱা বা অতি কম বৰষুণ হোৱা শুকান অঞ্চলটোকেই বৃষ্টিছায়া অঞ্চল বুলি কোৱা হয়।
(ঘ) ভাৰতৰ কোনটো অঞ্চল কপাহ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ কপাহ খেতিৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰততে বিখ্যাত।
(ঙ) দুবিধ মছলাজাতীয় শস্যৰ নাম লিখা。
উত্তৰঃ দুবিধ মছলাজাতীয় শস্য হ’ল— জালুক আৰু ইলাচী।
(চ) সেউজ বিপ্লৱ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ১৯৬১ চনত ড° এম এছ স্বামীনাথনৰ নেতৃত্বত ভাৰতবৰ্ষৰ কৃষি খণ্ডত এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হৈছিল, যাক সেউজ বিপ্লৱ বুলি জনা যায়। পুৰণি আৰু পৰম্পৰাগত খেতি পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তে আধুনিক বিজ্ঞানসন্মত প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ফচলৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাই আছিল ইয়াৰ মূল লক্ষ্য। উন্নত আৰু অধিক উৎপাদনক্ষম বীজ, ৰাসায়নিক সাৰৰ সঠিক ব্যৱহাৰ, কীটনাশক দৰৱ আৰু সু-নিয়ন্ত্ৰিত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ কৰি বিশেষকৈ ধান আৰু ঘেঁহুৰ অভূতপূৰ্ব উৎপাদন কৰা হৈছিল। হাৰিয়ানা আৰু পঞ্জাব ৰাজ্যক ইয়াৰ মূল কেন্দ্ৰ হিচাপে লোৱা হৈছিল। এই বিপ্লৱে ভাৰতৰ খাদ্য নাটনি দূৰ কৰাই নহয়, দেশৰ কৃষি ব্যৱস্থালৈ এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছিল।
২। কৃষি বলয় বা অঞ্চল বুলিলে কি বুজা? ভাৰতত কেইটা কৃষি বলয় আছে, প্ৰতিটোৰ নাম লিখা。
উত্তৰঃ যিবোৰ নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক এলেকাত প্ৰায় একে ধৰণৰ পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি একে জাতীয় শস্যৰ খেতি বহুলভাৱে কৰা হয়, তেনে এলেকাসমূহক কৃষি বলয় বা কৃষি অঞ্চল বুলি কোৱা হয়। ভাৰতবৰ্ষত মূলতঃ সাতটা প্ৰধান কৃষি বলয় আছে। সেইকেইটা তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
(ক) ধান-মৰাপাট-চাহ বলয়
(খ) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ বলয়
(গ) মিলেট আৰু তেলগুটি শস্য বলয়
(ঘ) মাকৈ বলয়
(ঙ) কপাহ বলয়
(চ) মছলাজাতীয় আৰু ৰোপণ শস্যৰ বলয়
(ছ) ফলমূল আৰু শাক-পাচলি বলয়
(ক) ধান-মৰাপাট বলয়: ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত পশ্চিমবংগ, অসম, বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কিছু অংশক লৈ এই বলয়টো গঠিত। নদীৰ পলসুৱা মাটি, ব-দ্বীপ আৰু উপত্যকাসমূহৰ বাবে এই অঞ্চলটো সাৰুৱা। ইয়াত বাৰ্ষিক ২০০ ৰ পৰা ২৫০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয়। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ বৰষুণৰ ফলত অসমৰ উজনি খণ্ড, উত্তৰ বংগ আৰু ত্ৰিপুৰাত চাহ খেতি অতি ভাল হয়। আনহাতে, গংগা নদীৰ উপত্যকা, অসম আৰু পশ্চিমবংগৰ ব-দ্বীপ অঞ্চলত মৰাপাটৰ খেতি কৰা হয়। প্ৰচুৰ বৰষুণ, পলসুৱা মাটি আৰু গ্ৰীষ্মৰ উত্তাপৰ বাবে এই বলয় ধান খেতিৰ বাবেও সৰ্বোত্তম। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত সৰিয়হ, মাহজাতীয় শস্য, আম, কঁঠাল, নাৰিকল আদিৰো প্ৰচুৰ খেতি হয়।
(খ) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ বলয়: ক’লা আৰু ৰঙা পলসুৱা মাটি ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ খেতিৰ বাবে উপযুক্ত। এই খেতিত মজলীয়া ধৰণৰ বৰষুণৰ প্ৰয়োজন। উত্তৰ প্ৰদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, বিহাৰ, গংগা-যমুনাৰ উপত্যকা আৰু উত্তৰ ৰাজস্থানৰ জলবায়ু আৰু মাটি এই খেতিৰ বাবে উপযোগী।
(গ) মিলেট আৰু তেলগুটি শস্য বলয়: কৰ্ণাটক মালভূমি, দক্ষিণ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, তামিলনাডুৰ একাংশ আৰু পূব কেৰালা এই বলয়ৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ মাটি বেছি সাৰুৱা নহয় আৰু বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত ৭৫ ৰ পৰা ১২৫ ছেন্টিমিটাৰৰ ভিতৰত থাকে। ৰাগি, বজৰা আৰু জোৱাৰৰ দৰে মিলেট ইয়াত প্ৰধানকৈ উৎপন্ন হয়। তেলগুটি শস্য হিচাপে সৰিয়হ আৰু বাদামৰ লগতে বিভিন্ন মাহজাতীয় শস্য, আম আৰু কলৰ খেতিও ইয়াত কৰা হয়।
(ঘ) মাকৈ বলয়: উত্তৰ গুজৰাট, পশ্চিম ৰাজস্থান আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া সৰু অঞ্চলবোৰ এই বলয়ত পৰে। ইয়াৰ মাটি প্ৰধানকৈ বালিময় আৰু বছৰি ৫০ ছেন্টিমিটাৰতকৈ কম বৰষুণ হয়। সেয়েহে ইয়াৰ কৃষি ব্যৱস্থা মূলতঃ জলসিঞ্চনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এনে পৰিৱেশ মাকৈ খেতিৰ বাবে সুন্দৰ। মাকৈৰ উপৰিও ইয়াত কপাহ, ৰাগি আৰু বজৰাৰ খেতি কৰা হয়।
(ঙ) কপাহ বলয়: দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা এই বলয়টো কপাহ খেতিৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ ক’লা মাটি কপাহৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ। মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু গুজৰাটৰ কিছু অঞ্চল সামৰি লোৱা এই বলয়টো প্ৰধানকৈ এটা বৃষ্টিছায়া অঞ্চল আৰু ইয়াত বাৰ্ষিক ৭৫ ৰ পৰা ১০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয়। কপাহৰ লগতে ইয়াত জোৱাৰ, ঘেঁহু, বুটমাহ, কুঁহিয়াৰ আদিৰো খেতি হয়।
(চ) মছলাজাতীয় আৰু ৰোপণ শস্যৰ বলয়ঃ লাক্ষাদ্বীপ, আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ আৰু পূব তথা পশ্চিম উপকূলীয় সমভূমিক লৈ এই বলয় গঠিত। ইয়াত বছৰি ২৫০ ছেন্টিমিটাৰতকৈ অধিক বৰষুণ হয়। জালুক, ইলাচী আদি মছলা আৰু ৰবৰ, কফি, আলু, শিমলু আদি ৰোপণ শস্যৰ খেতি ইয়াত প্ৰধানকৈ কৰা হয়।
(ছ) ফলমূল আৰু শাক-পাচলি বলয়: উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পৰা কাশ্মীৰলৈকে এই বলয়টো বিয়পি আছে। ইয়াৰ পূব অংশত ২০০ ছেন্টিমিটাৰলৈকে বৰষুণ হয় আৰু উত্তৰ-পশ্চিম অংশত ৬০ ছেন্টিমিটাৰতকৈ কম বৰষুণ হয়। পশ্চিম হিমালয়ত আপেল, এপ্রিকট, নৰা বগৰী আদি ফলমূল আৰু পূব হিমালয়ত সুমথিৰা, আলু, জলকীয়া আদিৰ খেতি কৰা হয়।
৩। ধান খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰকবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ ধান খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা মূল কাৰকসমূহ হৈছে— সাৰুৱা পলসুৱা মাটি, প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ বৰষুণ, অনুকূল জলবায়ু, উপযুক্ত সাৰ আৰু পুষ্টি, উন্নত মানৰ কঠীয়া আৰু ৰোপণৰ সুব্যৱস্থা।
৪। ভাৰতৰ ফলমূল আৰু শাক-পাচলি বলয়টোৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি? পূব হিমালয় অঞ্চলত কি ফলৰ খেতি প্ৰধানকৈ কৰা হয়。
উত্তৰঃ এই কৃষি বলয়টো কাশ্মীৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চললৈকে বিয়পি আছে। এই বলয়ৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল ইয়াৰ বৃষ্টিপাতৰ তাৰতম্য। ইয়াৰ উত্তৰ-পশ্চিম খণ্ডত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ ৬০ ছেন্টিমিটাৰতকৈও কম, আনহাতে পূব খণ্ডত ই ২০০ ছেন্টিমিটাৰলৈকে হয়। পশ্চিম হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া এলেকাসমূহত আপেল, এপ্রিকট আৰু নৰা বগৰীৰ দৰে ফলৰ খেতি হয়। পূব হিমালয় অঞ্চলত প্ৰধানকৈ সুমথিৰা টেঙাৰ খেতি কৰা হয়, লগতে শাক-পাচলিৰ ভিতৰত জলকীয়া আৰু আলুৰ খেতি বহুলভাৱে কৰা হয়।
৫। ভাৰতৰ কৃষিক্ষেত্রত দেখা দিয়া বিভিন্ন সমস্যাবোৰৰ বিষয়ে এটি টোকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ কৃষি খণ্ডই সন্মুখীন হোৱা প্ৰধান সমস্যাসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
(ক) দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত খেতি কৰিব পৰা মাটিৰ পৰিমাণ ক্ৰমান্বয়ে হ্রাস পোৱা।
(খ) মাটিৰ স্বাভাৱিক উৰ্বৰতা আৰু গুণাগুণ কমি যোৱা।
(গ) গোলকীয় জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।
(ঘ) কৃষি কাৰ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আৰু পৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ অভাৱ।
(ঙ) কৃষি খণ্ডত আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত হোৱা।
(চ) খেতি-বাতিৰ বাবে বেছিভাগ কৃষকেই কেৱল বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হোৱা।
অনুশীলনী-৩
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-
(ক) তিনিটা হস্তশিল্পৰ নাম লিখা。
উত্তৰঃ যিকোনো তিনিবিধ হস্তশিল্পৰ নাম হ’ল— বাঁহ-বেতৰ শিল্প, মৃৎ শিল্প আৰু বস্ত্ৰ শিল্প। (হস্তশিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎ শিল্প, কাঁহ-পিতলৰ শিল্প, সোণ-ৰূপৰ শিল্প, বস্ত্ৰ শিল্প, কাঠ শিল্প আৰু বাঁহ-বেতৰ শিল্প উল্লেখযোগ্য।)
(খ) কোন চনত ভাৰতত প্ৰ) থমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ একেবাৰে প্ৰথমটো লো-তীখা উদ্যোগ কেন্দ্ৰ ১৯০৭ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।
(গ) ছোটনাগপুৰ অঞ্চলটোক কিয় ভাৰতৰ ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ছোটনাগপুৰ মালভূমি অঞ্চলটো বিভিন্ন খনিজ সম্পদত চহকী। এই প্ৰচুৰ খনিজ সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তালৈ বহুতো উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছে। খনিজ পদাৰ্থৰ খনন কাৰ্য, গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণ, ধাতু উদ্যোগ আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগ এই অঞ্চলৰ ঘাই উদ্যোগ। লো-তীখা উদ্যোগৰ বাবে ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, পশ্চিমবংগ আৰু দক্ষিণ বিহাৰক সামৰি এই বৃহৎ শিল্প অঞ্চলটোৰ সৃষ্টি হৈছে। জাৰ্মানীৰ বিখ্যাত ‘ৰূঢ়’ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ দৰে এই অঞ্চলটো খনিজ সম্পদ আৰু উদ্যোগেৰে সমৃদ্ধ হোৱা বাবেই ইয়াক ভাৰতৰ ‘ৰূঢ়’ শিল্প অঞ্চল বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
|
(ক) A – (iv) |
B- (iii) |
C-(i) |
D-(ii) |
|---|---|---|---|
|
(খ) A- (i) |
B- (iv) |
C-(ii) |
D- (iii) |
|
(গ) A- (iii) |
B – (iv) |
C-(i) |
D-(ii) |
|
(ঘ) A- (iv) |
B-(iii) |
C-(i) |
D-(ii) |
উত্তৰঃ (গ) A-(iii) B-(iv) C-(i) D-(ii)
(vii) ……………খ্ৰীষ্টাব্দত পশ্চিমবংগৰ ৰাণীগঞ্জত প্ৰথম কয়লা উৎপাদনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল।
(ক) ১৭৭৪ খ্রীষ্টাব্দত
(খ) ১৮৭৭ খ্রীষ্টাব্দত
(গ) ১৭৭৫ খ্রীষ্টাব্দত
(ঘ) ১৮৭৬ খ্রীষ্টাব্দ
উত্তৰঃ (ক) ১৭৭৪ খ্রীষ্টাব্দত
(viii) হুগলী নৈ……………আছে।
(ক) বিহাৰত
(খ) পশ্চিমবংগত
(গ) উত্তৰাখণ্ডত
(ঘ) উত্তৰ প্ৰদেশ
উত্তৰঃ (খ) পশ্চিমবংগত
(ix) ভাৰতৰ……………শিল্প অঞ্চল খনিজ পদাৰ্থৰ বাবে বিখ্যাত।
(ক) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল
(খ) আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল
(গ) হুগলী শিল্প অঞ্চল
(ঘ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল
উত্তৰঃ (ক) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল
(x) দামোদৰ নদী ক’ত অৱস্থিত।
(ক) পশ্চিমবংগত
(খ) কেৰালাত
(গ) জোধপুৰত
(ঘ) মুম্বাইত
উত্তৰঃ (ক) পশ্চিমবংগত
(xi) বস্ত্র শিল্পক কেন্দ্র কৰি গঢ়ি উঠা অঞ্চল-
(ক) মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল
(খ) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল
(গ) আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল
(ঘ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল
উত্তৰঃ (ঘ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল
(xii) ভাৰতৰ দক্ষিণ অংশত থকা এটা উল্লেখযোগ্য শিল্প অঞ্চল-
(ক) মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল
(খ) গুৰুগ্রাম-দিল্লী-মিৰাট শিল্প অঞ্চল
(গ) কোল্লাম-থিৰুৱনন্তপুৰম শিল্প অঞ্চল
(ঘ) আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল
উত্তৰঃ (ক) মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল
(xiii) কোল্লাম-থিৰুবনন্তপুৰম শিল্প অঞ্চল কেৰালাৰ……………অৱস্থিত।
(ক) উত্তৰ
(খ) পূব
(গ) পশ্চিম
(ঘ) দক্ষিণ
উত্তৰঃ (ঘ) দক্ষিণ
(xiv) আম আৰু কলৰ খেতি ব্যাপকভাৱে কৰা হয়……………
(ক) মাকৈ বলয়
(খ) মিলেট আৰু তেলগুটি শস্য বলয়
(গ) কপাহ বলয়
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) মিলেট আৰু তেলগুটি শস্য বলয়
২। কৃষি ঋতু কাক বোলে? ই কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰঃ বছৰৰ যি নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত কোনো এবিধ বিশেষ শস্যৰ বীজ সিঁচা হয় আৰু ফচল চপোৱা হয়, সেই সময়খিনিকেই কৃষি ঋতু বোলা হয়। কৃষি ঋতুসমূহক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি— খাৰিফ ঋতু, ৰবি ঋতু আৰু জায়দ ঋতু। গ্ৰীষ্মকালত বা মৌচুমী বতাহৰ সময়ত যিবোৰ খেতি কৰা হয় তাক খাৰিফ শস্য বোলে। শীতকালত কৰা খেতিক ৰবি শস্য আৰু ক্ৰমান্বয়ে গৰম বাঢ়ি অহা শুকান সময়ছোৱাত কৰা খেতিক জায়দ শস্য বুলি কোৱা হয়।
|
কৃষি ঋতু |
মাহ |
প্রধান শস্যবোৰ |
|---|---|---|
|
খাৰিফ (গ্রীষ্মকাল) |
জুন-ছেপ্টেম্বৰ |
ধান, কপাহ, মৰাপাট, বজৰা, ৰাগি, জোৱাৰ আদি |
|
ৰবি (শীতকাল) |
অক্টোবৰ-মার্চ |
ঘেঁহু, মাহজাতীয় শস্য, সৰিয়হ, বাদাম, লাইশাক, পালেংশাক, গাজৰ আদি |
|
জায়দ |
এপ্রিল-জুন |
তিয়হ, তৰমুজ, পশুখাদ্য, ধান, জিকা, লেচেৰা আদি |
৩। কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কৃষি বেলেগ বেলেগ প্ৰকাৰৰ হোৱা দেখা যায়?
উত্তৰঃ কৃষি ব্যৱস্থা ভিন্ন ধৰণৰ হোৱাৰ আঁৰত থকা মূল কাৰকসমূহ হৈছে— ঠাইখনৰ ভূ-প্ৰকৃতি, বতৰ আৰু জলবায়ু, মাটিৰ গুণাগুণ, পানীৰ উপলব্ধতা, জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব, খেতি কৰা মাটিৰ আকাৰ, কৃষকৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা আৰু অঞ্চলটোৰ যাতায়াত তথা পৰিবহণ ব্যৱস্থা।
৪। ভাৰতৰ ক’ত ক’ত বেদিকা কৃষিৰ প্ৰচলন আছে?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহ যেনে— কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, উত্তৰাখণ্ড, ছিকিম, মেঘালয় আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত এই বেদিকা কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰচলন আছে।
৫। ৰোপণ খেতিৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ৰোপণ কৃষিৰ কেইটামান প্ৰধান উদাহৰণ হ’ল— চাহ, কফি, ৰবৰ, কল, কুঁহিয়াৰ, নাৰিকল আৰু আনাৰস আদি।
৬। ভাৰতৰ ক’ত ক’ত ৰোপণ কৃষি কৰা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ অসম, তামিলনাডু, পশ্চিমবংগ, কেৰালা, ওড়িশা, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু কৰ্ণাটকত ৰোপণ কৃষি কৰা হয়।
৭। ভাৰতৰ ক’ত ক’ত উদ্যান কৃষি কৰা হয়?
উত্তৰঃ বিহাৰ, মধ্যপ্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশ আদি ৰাজ্যসমূহত ঘাইকৈ উদ্যান কৃষি কৰা হয়।
৮। ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ খেতিৰ বাবে কেনেধৰণৰ মাটি উত্তম?
উত্তৰঃ এই খেতিৰ বাবে ৰঙা আৰু ক’লা ৰঙৰ পলসুৱা মাটি আটাইতকৈ উপযোগী বুলি গণ্য কৰা হয়।
৯। ভাৰতৰ কোন কোন অঞ্চল ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ খেতিৰ বাবে উপযোগী?
উত্তৰঃ বিহাৰ, উত্তৰ প্ৰদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, উত্তৰ ৰাজস্থান আৰু গংগা-যমুনাৰ উপত্যকা অঞ্চল ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ খেতিৰ বাবে উৎকৃষ্ট।
১০। তিনিবিধ মিলেটৰ নাম উল্লেখ কৰা?
উত্তৰঃ তিনিবিধ প্ৰধান মিলেটৰ নাম হ’ল— ৰাগি, বজৰা আৰু জোৱাৰ।
১১। কপাহ খেতিৰ বাবে কেনে ধৰণৰ মাটি উপযোগী?
উত্তৰঃ কপাহ খেতিৰ বাবে ক’লা মাটি সৰ্বোত্তম।
১২। সেউজ বিপ্লৱৰ কেন্দ্ৰ কি কি আছিল?
উত্তৰঃ সেউজ বিপ্লৱৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল পঞ্জাব আৰু হাৰিয়ানা ৰাজ্য।
১৩। উদ্যোগৰ বাবে প্রয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰীবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ উদ্যোগ বা কল-কাৰখানাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মূল কেঁচামালসমূহ হৈছে— কৃষিজাত সম্পদ, বনজ সম্পদ আৰু খনিজ পদাৰ্থসমূহ।
১৪। হুগলী শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগ কেন্দ্ৰবোৰ উল্লেখ কৰা。
উত্তৰঃ হুগলী শিল্প অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত মূল উদ্যোগ কেন্দ্ৰসমূহ হ’ল— চাম নগৰ, নয়াহাটি, জগতদল, বেলুৰ, লিলুৱাহ, ত্ৰিবেণী আৰু আনদুল আদি।
১৫। ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগবোৰ উল্লেখ কৰা。
উত্তৰঃ এই শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ধাতু উদ্যোগ, গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণ উদ্যোগ, খনিজ পদাৰ্থৰ খনন আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগ আদি উল্লেখযোগ্য।
১৬। হুগলী শিল্প অঞ্চল কোন দুখন চহৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে?
উত্তৰঃ প্ৰধানকৈ হাওৰা আৰু কলকাতা চহৰক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই হুগলী শিল্প অঞ্চল গঢ় লৈ উঠিছে।
১৭। কঢ় চহৰ কোন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ এই চহৰখন ৰাইন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।
১৮। ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল কাক বোলে?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ছোটনাগপুৰ মালভূমিত দুৰ্গাপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি যি বৃহৎ ঔদ্যোগিক অঞ্চল গঢ়ি উঠিছে, তাকে ভাৰতৰ ‘ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল’ বুলি কোৱা হয়।
১৯। বস্ত্ৰ শিল্পৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰবোৰ উল্লেখ কৰা。
উত্তৰঃ ভাৰতত বস্ত্ৰ শিল্পৰ ঘাই কেন্দ্ৰসমূহ হৈছে— মুম্বাই, থানে, পুনে, ভানদুপ, ভিলে আৰু পাৰলে।
২০। মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উপাদানবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ এই শিল্প অঞ্চলৰ মূল উপাদান দুটা হ’ল— ৰাসায়নিক সামগ্ৰীৰ উদ্যোগ আৰু কৃত্ৰিম সূতা নিৰ্মাণ কৰা উদ্যোগ।
২১। আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চলটোৰ প্ৰধান উদ্যোগবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ এই অঞ্চলৰ ঘাই উদ্যোগসমূহ হ’ল— পেট্ৰ’ ৰাসায়নিক উদ্যোগ, বস্ত্ৰ উদ্যোগ আৰু হীৰা উদ্যোগ।
২২. মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল কোন দুখন ৰাজ্যত বিস্তৃত হৈ আছে?
উত্তৰঃ এই শিল্প অঞ্চলটো কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যত বিয়পি আছে।
২৩. গুৰুগ্রাম-দিল্লী-মিৰাট শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগবোৰ উল্লেখ কৰা。
উত্তৰঃ এই অঞ্চলত গঢ়ি উঠা প্ৰধান উদ্যোগসমূহ হৈছে— বস্ত্ৰ উদ্যোগ, ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উদ্যোগ, গাড়ী নিৰ্মাণ উদ্যোগ, লঘু যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণ উদ্যোগ, চেনি উদ্যোগ আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগ।
২৪. কোল্লাম-থিৰুবনন্তপুৰম শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগবোৰ উল্লেখ কৰা。
উত্তৰঃ এই অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত আছে— চেনি উদ্যোগ, বস্ত্ৰ উদ্যোগ, ৰবৰ উদ্যোগ, খাদ্য সামগ্ৰী প্ৰস্তুতকৰণ উদ্যোগ, কাঁচ উদ্যোগ আৰু নাৰিকলৰ ৰছী নিৰ্মাণ উদ্যোগ।
২৫. ভাৰতৰ উদ্যোগৰ প্ৰকাৰসমূহ উল্লেখ কৰা。উদ্যোগবোৰৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ উদাহৰণসহ লিখা。
উত্তৰঃ আকাৰ, প্ৰকৃতি আৰু মূলধনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰতৰ উদ্যোগসমূহক ঘাইকৈ তিনিটা শ্ৰেণীত ভগোৱা হৈছে— ১। কুটীৰ শিল্প ২। ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ ৩। বৃহৎ উদ্যোগ
|
উদ্যোগৰ প্ৰকাৰ |
বৈশিষ্ট্য |
কেঁচামাল আৰু প্ৰযুক্তি |
উদাহৰণ |
|---|---|---|---|
|
কুটীৰ শিল্প |
ঘৰৰ মানুহ মিলি নিজৰ ঘৰতেই কৰিব পাৰে |
থলুৱা কেঁচামাল আৰু পৰম্পৰাগত সঁজুলি ব্যৱহাৰ হয় |
মৃৎ শিল্প, বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী, কাপোৰ বোৱা আদি |
|
ক্ষুদ্র উদ্যোগ |
ইয়াত শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু কম মূলধন বিনিয়োগ কৰা হয় |
থলুৱা কেঁচামাল আৰু সৰল যন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ হয় |
পুতলা নিৰ্মাণ, বিস্কুট, আচাৰ, মমবাতি, ধূপকাঠি আদি তৈয়াৰ কৰা |
|
বৃহৎ উদ্যোগ |
ইয়াত বৃহৎ পৰিমাণৰ মূলধন আৰু বহু শ্ৰমিকৰ দৰকাৰ |
আধুনিক প্ৰযুক্তি, বিভিন্ন কেঁচামাল আৰু প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয় |
কাগজ কল, চেনি কল, লো-তীখা উদ্যোগ আদি |
২৬। ভাৰতৰ প্ৰধান শিল্প অঞ্চলবোৰৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা。
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ উল্লেখযোগ্য আৰু প্ৰধান শিল্প অঞ্চলসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল— (ক) হুগলী শিল্প অঞ্চল: পশ্চিমবংগৰ হুগলী নদীৰ দুয়োপাৰ সামৰি প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ জুৰি এই শিল্প অঞ্চল অৱস্থিত। হাওৰা আৰু কলকাতা চহৰক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই ই গঢ় লৈ উঠিছে। লিলুৱাহ, বেলুৰ, ত্ৰিবেণী, চাম নগৰ আদি ইয়াৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কাগজ, মৰাপাট, বস্ত্ৰ, ৰাসায়নিক, ঔষধ আৰু বৈদ্যুতিক সামগ্ৰীৰ লগতে গধুৰ যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগৰ বাবে এই অঞ্চল জনাজাত।
(খ) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল: খনিজ সম্পদৰ ভঁৰাল ছোটনাগপুৰ মালভূমিক কেন্দ্ৰ কৰি এই অঞ্চল গঢ়ি উঠিছে। খনিজ সম্পদৰ খনন, ধাতু উদ্যোগ, ৰাসায়নিক সামগ্ৰী আৰু গধুৰ যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণ ইয়াত প্ৰধান। ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, পশ্চিমবংগ আৰু দক্ষিণ বিহাৰৰ লো-তীখা উদ্যোগ ইয়াৰ অন্তৰ্গত। প্ৰচুৰ উদ্যোগৰ বাবে ইয়াক ভাৰতৰ ‘ৰূঢ়’ শিল্প অঞ্চল বুলিও কোৱা হয়।
(গ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল: মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাই-থানেৰ পৰা পুনে, নাচিক আৰু ছোলাপুৰলৈ এই অঞ্চল বিয়পি আছে। ই মূলতঃ বস্ত্ৰ শিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰসমূহ হ’ল পুনে, মুম্বাই, থানে আদি। বস্ত্ৰৰ উপৰিও কৃত্ৰিম সূতা আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগো ইয়াত গঢ় লৈ উঠিছে।
(ঘ) আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল: গুজৰাট ৰাজ্যৰ এই অঞ্চলটো ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান ঔদ্যোগিক এলেকা। হীৰা কটা উদ্যোগ, বস্ত্ৰ আৰু পেট্ৰ’ ৰাসায়নিক উদ্যোগৰ বাবে ই দেশ বিখ্যাত। প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু খনিজ তেলৰ উপলব্ধতাৰ বাবে ইয়াত বহুতো ৰাসায়নিক কাৰখানা আৰু সাৰ উদ্যোগ স্থাপন কৰা হৈছে।
(ঙ) মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বাংগালোৰ শিল্প অঞ্চল: দক্ষিণ ভাৰতৰ কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যত এই অঞ্চলটো অৱস্থিত। স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত দ্ৰুতভাৱে বিকাশ লাভ কৰা এই অঞ্চলটো বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ লগতে টেলিফোন, বিমান নিৰ্মাণ আৰু যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ। তদুপৰি চামৰা, ৰাসায়নিক সামগ্ৰী আৰু খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণ উদ্যোগো ইয়াত আছে।
(চ) গুৰুগ্রাম-দিল্লী-মিৰাট শিল্প অঞ্চল: দেশৰ ৰাজধানীৰ সমীপত অৱস্থিত উত্তৰ ভাৰতৰ এই অঞ্চলটোত প্ৰাকৃতিক খনিজ সম্পদৰ অভাৱ যদিও বজাৰকেন্দ্ৰিক লঘু উদ্যোগ ইয়াত বহুলভাৱে দেখা যায়। ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, গাড়ী নিৰ্মাণ, বস্ত্ৰ, চেনি, লঘু যন্ত্ৰ-পাতি আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগ ইয়াত প্ৰধান।
(ছ) কোল্লাম-থিৰুৱনন্তপুৰম শিল্প অঞ্চল: কেৰালাৰ দক্ষিণাংশত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো মূলতঃ কৃষিজাত সামগ্ৰী আৰু বজাৰকেন্দ্ৰিক উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত। জলবিদ্যুৎ আৰু ৰোপণ কৃষিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াত ৰবৰ, চেনি, বস্ত্ৰ, খাদ্য সামগ্ৰী, নাৰিকলৰ ৰছী আৰু কাঁচ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে।
A. 20 Multiple Choice Questions (MCQs) with Answers
Q1. ঋতু অনুযায়ী ভাৰতৰ কৃষি ঋতুক কেইভাগত ভগাব পাৰি?
(A) ২ ভাগত
(B) ৩ ভাগত
(C) ৪ ভাগত
(D) ৫ ভাগত
Answer: (B) ৩ ভাগত
Q2. তলৰ কোনবিধ ৰোপণ শস্য নহয়?
(A) চাহ
(B) কফি
(C) ধান
(D) ৰবৰ
Answer: (C) ধান
Q3. ঝুম খেতি ক’ত কৰা হয়?
(A) সমভূমি অঞ্চলত
(B) মৰুভূমি অঞ্চলত
(C) উপকূলীয় অঞ্চলত
(D) পাহাৰীয়া অঞ্চলত
Answer: (D) পাহাৰীয়া অঞ্চলত
Q4. একেডৰা মাটিতে খেতি আৰু পশুপালন একেলগে কৰা ব্যৱস্থাক কি বোলে? (A) ৰোপণ কৃষি
(B) মিশ্র কৃষি
(C) উদ্যান কৃষি
(D) গহন কৃষি
Answer: (B) মিশ্র কৃষি
Q5. ট্ৰাক ফাৰ্মিং সাধাৰণতে কিহৰ লগত জড়িত?
(A) চাহ খেতি
(B) ধান খেতি
(C) শাক-পাচলি আৰু ফলমূল
(D) মৰাপাট খেতি
Answer: (C) শাক-পাচলি আৰু ফলমূল
Q6. ছেদন আৰু দাহন কৃষি বুলিলে কোনটো বুজায়?
(A) স্থানান্তৰিত কৃষি
(B) বেদিকা কৃষি
(C) ৰোপণ কৃষি
(D) মিশ্র কৃষি
Answer: (A) স্থানান্তৰিত কৃষি
Q7. বেদিকা কৃষি সাধাৰণতে কেনে ঠাইত কৰা হয়?
(A) সমভূমিত
(B) পৰ্বতৰ বাম ঢালযুক্ত ঠাইত
(C) মৰুভূমিত
(D) সাগৰৰ পাৰত
Answer: (B) পৰ্বতৰ বাম ঢালযুক্ত ঠাইত
Q8. চাহ খেতি তলৰ কোনবিধ কৃষিৰ অন্তৰ্গত?
(A) গহন কৃষি
(B) মিশ্র কৃষি
(C) ৰোপণ কৃষি
(D) স্থানান্তৰিত কৃষি
Answer: (C) ৰোপণ কৃষি
Q9. সেউজ বিপ্লৱৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
(A) জৱাহৰলাল নেহৰুৱে
(B) মহাত্মা গান্ধীয়ে
(C) ড° এম এছ স্বামীনাথনে
(D) এ পি জে আব্দুল কালামে
Answer: (C) ড° এম এছ স্বামীনাথনে
Q10. ভাৰতত প্ৰথমটো লো-তীখা উদ্যোগ কেতিয়া স্থাপন হৈছিল?
(A) ১৯০৫ চনত
(B) ১৯০৭ চনত
(C) ১৯১১ চনত
(D) ১৯৪৭ চনত
Answer: (B) ১৯০৭ চনত
Q11. ভাৰতৰ ‘ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল’ কোনটো?
(A) হুগলী শিল্প অঞ্চল
(B) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল
(C) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল
(D) আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল
Answer: (B) ছোটনাগপুৰ মালভূমি শিল্প অঞ্চল
Q12. হুগলী শিল্প অঞ্চল কোনখন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত?
(A) গংগা
(B) যমুনা
(C) ব্ৰহ্মপুত্ৰ
(D) হুগলী
Answer: (D) হুগলী
Q13. ঘেঁহু খেতিৰ বাবে কেনে মাটি উপযোগী?
(A) ক’লা আৰু ৰঙা পলসুৱা মাটি
(B) বালিয়া মাটি
(C) কংকৰ মাটি
(D) লেটেৰাইট মাটি
Answer: (A) ক’লা আৰু ৰঙা পলসুৱা মাটি
Q14. আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চল কোনখন ৰাজ্যত অৱস্থিত?
(A) মহাৰাষ্ট্ৰ
(B) গুজৰাট
(C) ৰাজস্থান
(D) মধ্যপ্রদেশ
Answer: (B) গুজৰাট
Q15. তলৰ কোনবিধ মছলাজাতীয় শস্য?
(A) সৰিয়হ
(B) জালুক
(C) কপাহ
(D) মৰাপাট
Answer: (B) জালুক
Q16. কপাহ খেতিৰ বাবে সৰ্বোত্তম মাটি কোনবিধ?
(A) ক’লা মাটি
(B) ৰঙা মাটি
(C) বালিয়া মাটি
(D) পলসুৱা মাটি
Answer: (A) ক’লা মাটি
Q17. খাৰিফ শস্য কোনটো ঋতুত কৰা হয়?
(A) শীতকালত
(B) বসন্তকালত
(C) গ্ৰীষ্মকালত
(D) শৰৎকালত
Answer: (C) গ্ৰীষ্মকালত
Q18. ভাৰতত প্ৰধান কৃষি বলয় কেইটা?
(A) ৫ টা
(B) ৬ টা
(C) ৭ টা
(D) ৮ টা
Answer: (C) ৭ টা
Q19. তলৰ কোনটো কুটীৰ শিল্পৰ উদাহৰণ?
(A) কাগজ কল
(B) চেনি কল
(C) মৃৎ শিল্প
(D) লো-তীখা উদ্যোগ
Answer:(C) মৃৎ শিল্প
Q20. ৰাইন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত চহৰখনৰ নাম কি?
(A) লণ্ডন
(B) পেৰিছ
(C) কঢ়
(D) নিউয়ৰ্ক
Answer: (C) কঢ়
B. 15 Long Questions and Answers
১ঃ ভাৰতৰ প্ৰধান কৃষি ঋতু তিনিটাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ কৃষি ঋতুক ঘাইকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি— ১। খাৰিফ ঋতু: জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰলৈ অৰ্থাৎ গ্ৰীষ্মকালত এই খেতি কৰা হয়। ধান, কপাহ, মৰাপাট আদি খাৰিফ শস্যৰ উদাহৰণ। ২। ৰবি ঋতু: অক্টোবৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অৰ্থাৎ শীতকালত এই খেতি কৰা হয়। ঘেঁহু, সৰিয়হ, গাজৰ আদি ৰবি শস্যৰ উদাহৰণ। ৩। জায়দ ঋতু: এপ্ৰিলৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত এই খেতি কৰা হয়। তিয়ঁহ, তৰমুজ, জিকা আদি ইয়াৰ উদাহৰণ।
২ঃ স্থানান্তৰিত কৃষিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ স্থানান্তৰিত কৃষিৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— এই খেতি পাহাৰীয়া এঢলীয়া মাটিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগত সঁজুলিৰে হাবি কাটি জুই লগাই মাটি মুকলি কৰা হয়। একেডৰা মাটিতে কেইবছৰমান খেতি কৰাৰ পিছত উৰ্বৰতা কমিলে আন ঠাইত নতুনকৈ মাটি মোকোলাই খেতি কৰা হয়। উত্তৰ-পূব ভাৰতত ইয়াক ঝুম খেতি বোলা হয়।
৩ঃ ৰোপণ কৃষি কাক বোলে আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ যি কৃষি পদ্ধতিত কোনো এক বৃহৎ অঞ্চলত কেৱল একেবিধ শস্য বা ফলমূলৰ খেতি ব্যৱসায়িক ভিত্তিত কৰা হয়, তাক ৰোপণ কৃষি বোলে। এই কৃষিত একেলগে কেৱল একপ্ৰকাৰৰ শস্যহে কৰা হয়। ইয়াৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ দেশীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়। চাহ, কফি, ৰবৰ আদি ইয়াৰ উদাহৰণ।
৪ঃ উদ্যান কৃষি বা ট্ৰাক ফাৰ্মিং বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ নগৰৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলত উন্নত বীজ আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে ফলমূল, শাক-পাচলি আৰু ফুলৰ খেতি কৰাকে উদ্যান কৃষি বোলে। যিহেতু শাক-পাচলি সোনকালে বেয়া হয়, সেয়েহে উৎপাদিত শস্যবোৰ ট্ৰাকেৰে কম সময়ৰ ভিতৰতে নগৰৰ বজাৰলৈ সৰবৰাহ কৰা হয় বাবে এই পদ্ধতিক ট্ৰাক ফাৰ্মিং বুলি কোৱা হয়।
৫ঃ বৃষ্টিছায়া অঞ্চল কাক বোলে? উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ বতাহে কঢ়িয়াই অনা জলীয় বাষ্প পৰ্বতত বাধাপ্ৰাপ্ত হৈ ওপৰলৈ উঠি পৰ্বতৰ যিটো ঢালত প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়ে তাক প্ৰতিবাত ঢাল বোলে। বৰষুণ দিয়াৰ পিছত বতাহজাক শুকান হৈ পৰ্বতৰ আনটো ফালেদি (অনুবাত ঢালত) তললৈ নামি আহে, ফলত তাত বৰষুণ নহয়। পৰ্বতৰ এই বৰষুণ নোহোৱা বিপৰীত ফালটোক বৃষ্টিছায়া অঞ্চল বোলে। মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু গুজৰাটৰ কপাহ বলয়টো এটা বৃষ্টিছায়া অঞ্চল।
৬ঃ ভাৰতৰ সেউজ বিপ্লৱৰ বিষয়ে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৬১ চনত ড° এম এছ স্বামীনাথনৰ নেতৃত্বত ভাৰতত সেউজ বিপ্লৱৰ সূচনা হৈছিল। আধুনিক প্ৰযুক্তি, উন্নত বীজ, ৰাসায়নিক সাৰ আৰু জলসিঞ্চনৰ ব্যৱহাৰেৰে কৃষিৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাই আছিল ইয়াৰ প্ৰধান লক্ষ্য। পঞ্জাব আৰু হাৰিয়ানাক কেন্দ্ৰ কৰি আৰম্ভ হোৱা এই বিপ্লৱে ভাৰতৰ খাদ্য সমস্যা দূৰ কৰাত ঐতিহাসিক ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৭ঃ ধান-মৰাপাট বলয়ৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ অসম, পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কিছু অংশক লৈ ধান-মৰাপাট বলয় গঠিত। নদীৰ ব-দ্বীপ আৰু উপত্যকাৰ পলসুৱা মাটি, লগতে ২০০-২৫০ ছেন্টিমিটাৰ বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত এই অঞ্চলৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। এই অঞ্চল ধান, মৰাপাট আৰু চাহ খেতিৰ বাবে সৰ্বোত্তম।
৮ঃ কপাহ বলয়ৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম খণ্ড কপাহ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত যাক কপাহ বলয় বোলে। গুজৰাট আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ কিছু অংশ সামৰি গঠিত এই বলয়ৰ ক’লা মাটি কপাহৰ বাবে অতি উত্তম। বৃষ্টিছায়া অঞ্চলত অৱস্থিত এই বলয়ত বছৰি ৭৫-১০০ ছেন্টিমিটাৰ বৰষুণ হয়।
৯ঃ ভাৰতৰ কৃষি খণ্ডৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ কৃষিক্ষেত্ৰৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ হ’ল— ক্ৰমাগত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত খেতিৰ মাটিৰ অভাৱ, মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পোৱা, জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ, উন্নত জলসিঞ্চনৰ অভাৱ, আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰৰ সীমাবদ্ধতা আৰু বৰষুণৰ ওপৰত অত্যাধিক নিৰ্ভৰশীলতা।
১০ঃ ছোটনাগপুৰ মালভূমিক কিয় ভাৰতৰ ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল বোলা হয়?
উত্তৰঃ ছোটনাগপুৰ মালভূমি অঞ্চল প্ৰচুৰ খনিজ পদাৰ্থৰে ভৰপূৰ। এই সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই ইয়াত লো-তীখা, গধুৰ যন্ত্ৰ-পাতি আৰু ৰাসায়নিক আদি বহুতো বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছে। খনিজ সম্পদ আৰু ঔদ্যোগিক বিকাশৰ বাবে জাৰ্মানীৰ বিখ্যাত ‘ৰূঢ়’ অঞ্চলৰ লগত সাদৃশ্য থকা হেতুকে ইয়াক ভাৰতৰ ৰূঢ় শিল্প অঞ্চল বোলে।
১১ঃ কুটীৰ শিল্প আৰু বৃহৎ উদ্যোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ কুটীৰ শিল্প পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সহায়ত ঘৰৰ চৌহদতে পৰম্পৰাগত সঁজুলিৰে আৰম্ভ কৰিব পাৰি, যেনে— মৃৎ শিল্প। আনহাতে, বৃহৎ উদ্যোগৰ বাবে প্ৰচুৰ মূলধন, আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি আৰু বহুতো প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াক বিশাল পৰিসৰত কৰা হয়, যেনে— লো-তীখা উদ্যোগ।
১২ঃ হুগলী শিল্প অঞ্চলৰ বিকাশৰ কাৰণ আৰু প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ বিষয়ে লিখা। উত্তৰঃ কলকাতা আৰু হাওৰা চহৰক কেন্দ্ৰ কৰি হুগলী নদীৰ পাৰত এই শিল্প অঞ্চল গঢ়ি উঠিছে। উন্নত যাতায়াত আৰু কেঁচামালৰ সহজলভ্যতা ইয়াৰ বিকাশৰ কাৰণ। মৰাপাট, কাগজ, ৰাসায়নিক, বস্ত্ৰ, ঔষধ আৰু গধুৰ যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণ ইয়াৰ প্ৰধান উদ্যোগ।
১৩ঃ মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চলৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাই, থানে, পুনে আদি এলেকা সামৰি এই শিল্প অঞ্চল অৱস্থিত। এই অঞ্চল প্ৰধানকৈ বস্ত্ৰ শিল্পৰ বাবে সমগ্ৰ দেশতে বিখ্যাত। বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ লগতে ইয়াত ৰাসায়নিক সামগ্ৰী আৰু কৃত্ৰিম সূতা নিৰ্মাণৰ উদ্যোগো গঢ় লৈ উঠিছে।
১৪ঃ আহমেদাবাদ-চুৰাট শিল্প অঞ্চলৰ প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা। উত্তৰঃ গুজৰাট ৰাজ্যত অৱস্থিত এই শিল্প অঞ্চলটো মূলতঃ বস্ত্ৰ উদ্যোগ, হীৰা কটা উদ্যোগ আৰু পেট্ৰ’ ৰাসায়নিক উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত। প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু খনিজ তেলৰ উপলব্ধতাৰ বাবে ইয়াত বহুতো ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কৃত্ৰিম আঁহ তৈয়াৰ কৰা কাৰখানা গঢ়ি উঠিছে।
১৫ঃ গুৰুগ্রাম-দিল্লী-মিৰাট শিল্প অঞ্চলৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতৰ এই অঞ্চলটোত প্ৰাকৃতিক খনিজ সম্পদৰ অভাৱ থাকিলেও, ৰাজধানীৰ সমীপত থকাৰ বাবে ই বজাৰকেন্দ্ৰিক লঘু উদ্যোগৰ কেন্দ্ৰস্থল হৈ পৰিছে। ইয়াত বিশেষকৈ ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, গাড়ী নিৰ্মাণ, বস্ত্ৰ আৰু লঘু যন্ত্ৰ-পাতি নিৰ্মাণৰ উদ্যোগ দ্ৰুতভাৱে বিকশিত হৈছে।
