সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৪ – তাপৰ ধাৰণা (Heat) – সকলো পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ৪ – তাপৰ ধাৰণা (Heat) সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ চতুৰ্থ অধ্যায় ‘তাপৰ ধাৰণা’ (Heat) হৈছে তাপশক্তি, উষ্ণতা মাপাৰ যন্ত্ৰ আৰু তাপৰ সঞ্চালন প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে বুজিবলৈ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু নতুন শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (SVN) ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 4 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন, দীঘলীয়া প্ৰশ্ন, আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘তাপৰ ধাৰণা’ নামৰ এই পাঠটিত উষ্ণতা কি, থাৰ্মোমিটাৰৰ ব্যৱহাৰ (ক্লিনিকাল আৰু লেবৰেটৰী থাৰ্মোমিটাৰ), তাপৰ পৰিবহন (Conduction), পৰিচলন (Convection) আৰু বিকিৰণ (Radiation) পদ্ধতিসমূহ, তথা গ্ৰীষ্মকালত বা শীতকালত পিন্ধা কাপোৰৰ প্ৰকাৰ আদিৰ বিশদ আলোচনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ধাৰণা আৰু তাপ সঞ্চালনৰ নিয়মসমূহ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- উষ্ণতা আৰু তাপৰ পাৰ্থক্য, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ থাৰ্মোমিটাৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী।
- তাপৰ সঞ্চালনৰ তিনিটা পদ্ধতি — পৰিবহন, পৰিচলন আৰু বিকিৰণৰ বিশদ ব্যাখ্যা।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নৰ লগতে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- তাপৰ ধাৰণা পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ বিদ্যালয়ৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
তাপৰ ধাৰণা
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১ । উষ্ণতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিকোনো বস্তুৰ গৰমৰ পৰিমাণ বা মাত্ৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা জোখটোকেই উষ্ণতা বুলি কোৱা হয়।
২ । উষ্ণতা মাপক যন্ত্র কাক বোলে?
উত্তৰঃ উত্তাপ বা উষ্ণতা জোখাৰ কাৰণে যিবিধ সঁজুলি প্ৰয়োগ কৰা হয়, তাক উষ্ণতা মাপক যন্ত্ৰ বোলা হয়।
৩। মাধ্যম অবিহনে তাপৰ সঞ্চালন হোৱা পদ্ধতিটোক কি বোলে?
উত্তৰঃ কোনো ধৰণৰ মাধ্যমৰ সহায় নোলোৱাকৈ তাপ প্রবাহিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক বিকিৰণ বুলি জনা যায়।
৪। ঠাণ্ডাৰ দিনত আমি উলৰ কাপোৰ ব্যৱহাৰ কৰো কিয়?
উত্তৰঃ শীতকালত আমাৰ দেহৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা উষ্ণতাতকৈ বাহিৰৰ পৰিৱেশৰ বায়ুৰ উষ্ণতা বহুগুণে কম হোৱাৰ কাৰণে আমি শীত অনুভৱ কৰোঁ। সেয়েহে গাটো গৰম কৰি ৰাখিবৰ বাবে আমি ঊণৰ সাজ-পাৰ পিন্ধো। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে ঊণ তাপৰ কু-পৰিবাহী।
৫ । গৰমৰ দিনত আমি কেনে কাপোৰ পিন্ধাটো ভাল, আৰু কিয়?
উত্তৰঃ গ্ৰীষ্মকালত বগা বৰণৰ বা পাতল ৰঙৰ কাপোৰ পৰিধান কৰাটো সুবিধাজনক। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণ হ’ল, পাতল ৰঙে সূৰ্যৰ পৰা অহা তাপখিনিৰ সৰহভাগেই ওভতাই পঠিয়ায় আৰু অতি কম পৰিমাণৰ তাপহে নিজে শোষণ কৰে। ফলস্বৰূপে আমাৰ শৰীৰে শীতলতা লাভ কৰে।
চমু প্রশ্নঃ
৬। তাপ এবিধ শক্তি, উদাহৰণ সহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ তাপ হৈছে শক্তিৰ এক ৰূপ। উদাহৰণ হিচাপে, গৰম পানীত কণী এটা উতলালে তাৰ ভিতৰৰ অংশটো কঠিন হৈ পৰে। একেদৰে, শীতৰ প্ৰকোপৰ সময়ত আমি প্ৰাণীৰ নোমৰ পৰা তৈয়াৰী সাজ-পাৰ পিন্ধিলে শীতৰ পৰিৱৰ্তে গৰম অনুভৱ কৰোঁ।
৭। তাপশক্তিৰ পৰা বৈদ্যুতিক শক্তি আৰু বৈদ্যুতিক শক্তিৰ পৰা তাপশক্তি পোৱাৰ একোটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ তাপ শক্তিৰ পৰা বিদ্যুৎ শক্তি উৎপাদন হোৱাৰ এটা উদাহৰণ হ’ল- নিউক্লিয় ৰিয়েক্টৰ। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিকভাৱে নিউক্লিয় শক্তিখিনি তাপ শক্তিলৈ সলনি হয় আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত এই তাপ শক্তিখিনি বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। আনহাতে, বিদ্যুৎ শক্তিৰ পৰা তাপ শক্তি লাভ কৰাৰ উদাহৰণসমূহ হ’ল- বৈদ্যুতিক হিটাৰ আৰু বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰি, য’ত বিদ্যুৎ শক্তি পোনপটীয়াকৈ তাপ শক্তিলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।
৮ । দুটা বস্তুৰ মাজত উষ্ণতা একে হোৱাৰ লগে লগে তাপৰ বিনিময় বন্ধ হয়।পৰীক্ষাৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ “দুটা পদাৰ্থৰ উষ্ণতা সমান হৈ পৰাৰ লগে লগেই সিহঁতৰ মাজত তাপৰ আদান-প্ৰদান বন্ধ হৈ যায়” – তলত উল্লেখ কৰা পৰীক্ষাটোৰ জৰিয়তে এই কথা প্ৰমাণ কৰা হ’ল।
এটা বিকাৰত কিছু পানী ৰাখি তাত এডাল নলীৰ জৰিয়তে পটেচিয়াম পাৰমাংগেনেটৰ সৰু টুকুৰা এটা তলিভাগত ৰখা হ’ল। নলীডাল আঁতৰাই অনাৰ পাছত বিকাৰটোৰ তলৰ পৰা তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে দেখা যায় যে ৰঙীন ৰেখা কিছুমান পানীৰ মাজেদি ওপৰলৈ ধাৱমান হয় আৰু সমগ্ৰ পাত্ৰটোতে সিঁচৰতি হৈ পৰে। ইয়াৰ মূল কাৰণটো হ’ল, শীতল পানীৰ তুলনাত তপত পানীৰ ঘনত্ব কম। সেয়েহে গৰম পানী ওপৰলৈ উঠে আৰু খালী হোৱা স্থান পূৰণ কৰিবলৈ শীতল পানী তললৈ নামি আহে, যাৰ পৰিণতিত সকলোখিনি পানী সমানে গৰম হৈ পৰে। সমগ্ৰ পানীখিনিৰ উষ্ণতা একে হোৱাৰ লগে লগেই স্ফটিকৰ পৰা ওলোৱা ৰঙীন ৰেখাসমূহ অন্তৰ্ধান হয়। এই পৰীক্ষাটোৰ পৰাই প্ৰতীয়মান হয় যে দুটা বস্তুৰ উষ্ণতা একে পৰ্যায়লৈ আহিলে তাপৰ বিনিময় প্ৰক্ৰিয়া বন্ধ হৈ পৰে।
৯ । কাৰণ দর্শাই ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) ৰ’দত মেলি দিয়া তিতা কাপোৰ এখন বতাহ বলি থাকিলে সোনকালে শুকাই কিয়?
উত্তৰঃ ৰ’দত মেলি দিয়া তিতা কাপোৰ এখনত বতাহ লাগি থাকিলে ই খৰতকীয়াকৈ শুকায়। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল প্ৰথমতে, সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা অহা তাপ বিকিৰণ পদ্ধতিৰে কাপোৰখনলৈ সঞ্চালিত হয়, যাৰ ফলত তাত থকা পানীখিনি বাষ্পীভূত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। তাৰ পাছত বতাহৰ জৰিয়তে পৰিচলন প্ৰক্ৰিয়াৰে জলীয় বাষ্পখিনি তলৰ পৰা ওপৰলৈ উৰি যায়। পৰিণতিত কাপোৰখন কম সময়ৰ ভিতৰতে শুকাই পৰে।
(খ) কাঁহীত গৰম ভাত সোনকালে ঠাণ্ডা হ’বলৈ মেলি দিয়া হয় কিয়?
উত্তৰঃ কাঁহীত থকা গৰম ভাত খৰতকীয়াকৈ চেঁচা কৰিবলৈ বহলাই মেলি দিয়া হয়। কাৰণ গৰম ভাতখিনি একেঠাইতে দম হৈ থাকিলে তাৰ ভিতৰৰ তাপখিনি তৎক্ষণাত বাহিৰলৈ ওলাব নোৱাৰে। কিন্তু ভাতখিনি মেলি দিলে তাৰ উপৰিভাগৰ পৰা তাপ বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰে অনায়াসে বাহিৰলৈ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ফলত বাহিৰৰ শীতল বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি ভাতখিনি অতি সোনকালেই ঠাণ্ডা হৈ পৰে।
১০ । শুদ্ধ অশুদ্ধ নির্ণয় কৰাঃ
(ক) এবিধ শক্তিক আন এবিধ শক্তিলৈ নিব পাৰি।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(খ) উষ্ণতাই তাপৰ মাত্রা প্রকাশ নকৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(গ) গতি শক্তি এবিধ যান্ত্রিক শক্তি।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঘ) কোনো পদার্থই গোটা অৱস্থাৰ পৰা পোনে পোনে গেছীয় অৱস্থা পাব নোৱাৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(ঙ) তাপ পালে জুলীয়া আৰু গেছীয় পদার্থ পাতল হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(চ) বগা ৰঙে তাপ শোষণ নকৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১১। তাপ পালে পদাৰ্থৰ কিয় প্ৰসাৰণ ঘটে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কোনো পদাৰ্থত তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে তাৰ গঠনকাৰী অণুসমূহৰ মাজত থকা আন্তঃআণৱিক আকৰ্ষণ বল হ্ৰাস পায় আৰু সিহঁতৰ মাজৰ দূৰত্ব বৃদ্ধি পায়। এই কাৰণেই তাপ পালে পদাৰ্থৰ আকাৰ বা আয়তনৰ প্ৰসাৰণ ঘটে।
১২ । চামুচ এখনৰ এটা মূৰ তপতালে অলপ পাচতে আনটো মূৰ তপত হয়।তাপ প্রবাহিত হোৱাৰ পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ধাতুৰ চামুচ এখনৰ এটা আগ গৰম কৰিলে কিছু সময়ৰ পাছত ইয়াৰ আনটো আগো গৰম হৈ উঠে। চামুচখনত থকা অণুসমূহ নিজৰ নিজৰ ঠাইতে স্থিৰ হৈ থাকি ইটোৱে সিটোলৈ তাপশক্তি হস্তান্তৰ কৰি এটা মূৰৰ পৰা আনটো মূৰলৈ তাপ কঢ়িয়াই নিয়ে। তাপ প্ৰবাহিত হোৱাৰ এই প্ৰক্ৰিয়াটোক পৰিবহন বোলা হয়।
১৩ । বিকিৰণ পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কোনো ধৰণৰ ভৌতিক মাধ্যমৰ সহায় অবিহনে তাপ এঠাইৰ পৰা আন এঠাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পদ্ধতিটোকেই বিকিৰণ বুলি কোৱা হয়। মহাশূন্যৰ মাজেৰে সূৰ্যৰ তাপশক্তি বিকিৰণ পদ্ধতিৰে গোটেই পৃথিৱীলৈ বিয়পি পৰে। পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো উত্তপ্ত পদাৰ্থৰ পৰাই তাপ নিৰ্গত বা বিকিৰণ হয়। যেতিয়া এই তাপ অন্য কোনো বস্তুৰ গাত পৰে, তেতিয়া তাৰে একাংশ প্ৰতিফলিত হৈ উভতি যায়, একাংশ বস্তুবিধৰ দ্বাৰা শোষিত হয় আৰু আন একাংশ তাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যাব পাৰে। আমাৰ দেহাৰ পৰাও বিকিৰণ পদ্ধতিৰেই চাৰিওফালৰ পৰিৱেশলৈ তাপ এৰি দিয়া হয় আৰু একেই পদ্ধতিৰে বাহিৰৰ তাপো গ্ৰহণ কৰা হয়।
১৪ । পৰীক্ষাৰ সহায়ত দেখুওৱা যে ক’লা ৰঙে আন ৰঙতকৈ তাপ বেছি ভালদৰে শোষণ কৰে আৰু এৰি দিয়ে।
উত্তৰঃ দুটা একে আকাৰৰ ষ্টিলৰ পাত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা হ’ল। ইয়াৰে এটাৰ বাহিৰৰ অংশত ক’লা ৰং প্ৰলেপ দিয়া হ’ল। দুয়োটা পাত্ৰতে সমপৰিমাণৰ পানী ভৰাই দিনৰ পোহৰত সূৰ্যৰ তাপত প্ৰায় এঘণ্টামান সময় ৰখা হ’ল। পৰৱৰ্তী সময়ত পাত্ৰ দুটাৰ পানীৰ উত্তাপ জুখি চোৱাত ধৰা পৰিল যে, বাহিৰফালে ক’লা ৰং থকা পাত্ৰটোৰ পানীখিনি আনটোতকৈ অধিক গৰম।
ইয়াৰ পাছত পাত্ৰ দুটা ছাঁ পৰা ঠাইত কিছুপৰ ৰখাৰ অন্তত দেখা গ’ল যে ক’লা ৰঙৰ পাত্ৰটোত থকা পানীৰ উষ্ণতা আনটো পাত্ৰৰ পানীতকৈ বেছি পৰিমাণে হ্ৰাস পাইছে। এই সমগ্ৰ পৰীক্ষাটোৰ পৰা এই কথা প্ৰমাণিত হয় যে, ক’লা ৰঙে আন যিকোনো ৰঙৰ তুলনাত তাপ অধিক দ্ৰুতগতিত শোষণ কৰিব পাৰে আৰু একেদৰে অতি সহজে তাপ এৰিও দিব পাৰে।
