সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১৫ – পোহৰ (Light) – সকলো পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ | শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (Sankardev Sishu Vidya Niketan)
সপ্তম শ্ৰেণী বিজ্ঞান অধ্যায় ১৫ – পোহৰ (Light) সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (Sankardev Sishu Vidya Niketan – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ পঞ্চদশ অধ্যায় ‘পোহৰ’ (Light) হৈছে পোহৰৰ পোনপটীয়া গতি, প্ৰতিফলন, সমতল আৰু বক্ৰ দাপোণৰ ব্যৱহাৰ, লেন্স আৰু প্ৰিজমৰ দ্বাৰা পোহৰৰ বিচ্ছূৰণ সম্পৰ্কে বুজিবলৈ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পাঠ। নতুন পাঠ্যক্ৰম আৰু নতুন শিক্ষা নীতিৰ (NEP) শেহতীয়া নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন (SVN) ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Science Chapter 15 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন, দীঘলীয়া প্ৰশ্ন, আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘পোহৰ’ নামৰ এই পাঠটিত পোহৰৰ পোনপটীয়া যাত্ৰা, প্ৰতিফলিত ৰশ্মি, সমতল দাপোণত গঠিত প্রতিবিম্বৰ বৈশিষ্ট্য, উত্তল আৰু অৱতল দাপোণ তথা লেন্সৰ কাৰ্য, আৰু সূৰ্যৰ পোহৰৰ সাতোটা ৰং আদিৰ বিশদ আলোচনা কৰা হৈছে। পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই পাঠৰ মূল ধাৰণা আৰু বিভিন্ন প্ৰতিফলনৰ নিয়মবোৰ বুজি পোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সুন্দৰভাৱে প্ৰস্তুতি চলাব পাৰে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- পোহৰৰ প্ৰতিফলন, প্ৰতিবিম্বৰ প্ৰকাৰ আৰু দাপোণ তথা লেন্সৰ ব্যৱহাৰৰ বিশদ বিশ্লেষণ।
- সূৰ্যৰ পোহৰৰ বৰ্ণালী আৰু ৰংসমূহৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়া।
- ১ নম্বৰৰ অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA objective type) আৰু ২-৩ নম্বৰৰ চমু প্ৰশ্নৰ পৰীক্ষাত লিখিব পৰা নিৰ্দোষ উত্তৰ।
- অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নৰ লগতে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু সমাধান।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহৰ লগতে শেহতীয়া আৰ্হিৰ MCQ প্ৰশ্নৰ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ (Class 7 Science Notes)।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
- পোহৰ পাঠৰ পৰা পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ বিশেষ সংকলন।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ বিদ্যালয়ৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু বিজ্ঞান বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Science (বিজ্ঞান) Textbook Solutions & MCQs | Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus
New Updated Version!
According to Latest Sankardev Sishu Vidya Niketan (SVN) New Syllabus & Updated Book
Get comprehensive preparation for Class 7 Science (বিজ্ঞান) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise textbook solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest SVN syllabus and new book.
Perfect for building a strong foundation and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, সপ্তম শ্ৰেণী: বিজ্ঞান
পোহৰ
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
১। প্রতিফলন কাক বোলে? ইয়াৰ বিধি দুটা কি কি?
উত্তৰঃ পোহৰৰ ৰশ্মি কোনো এটা মাধ্যমৰ মাজেৰে গৈ আন এটা বস্তুৰ পৃষ্ঠত বাধা পাই পুনৰ আগৰ মাধ্যমটোলৈ ঘূৰি অহা পৰিঘটনাটোকেই পোহৰৰ প্ৰতিফলন বোলা হয়।
প্ৰতিফলনৰ বিধি দুটা হ’লঃ
(ক) আপতিত ৰশ্মি, প্ৰতিফলিত ৰশ্মি আৰু আপতন বিন্দুত অংকন কৰা অভিলম্বডাল সদায় একেখন সমতলতে অৱস্থান কৰে।
(খ) আপতন কোণৰ মান সদায় প্ৰতিফলন কোণৰ মানৰ সমান হয়।
২ । দীপ্তিমান আৰু দীপ্তিহীন বস্তু কাক বোলে? উদাহৰণ সহ বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ যিসমূহ বস্তুৱে নিজাকৈ পোহৰ উৎপন্ন কৰিব পাৰে আৰু সেই পোহৰ পোনপটীয়াকৈ আহি আমাৰ চকুত পৰাৰ ফলত আমি সেইবোৰ দেখা পাওঁ, তেনে বস্তুবোৰক দীপ্তিমান বস্তু বুলি কোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে— সূৰ্য, তৰা, বৈদ্যুতিক বাল্ব, মমবাতি, জুই আদি।
আনহাতে, যিসমূহ বস্তুৰ নিজৰ কোনো পোহৰ নাথাকে, তেনে বস্তুবোৰক দীপ্তিহীন বস্তু বুলি জনা যায়। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে— চন্দ্ৰ, গ্ৰহ, কিতাপ, মেজ, চকী, কলম, গছ-গছনি আদি।
৩ । অন্ধকাৰ কোঠালি এটাত থকা ৰঙবোৰ আমাৰ দৃষ্টিগোচৰ নহয় কিয়?
উত্তৰঃ পোহৰৰ অনুপস্থিতিৰ বাবেই আন্ধাৰ কোঠালি এটাত থকা বস্তুৰ ৰঙসমূহ আমি চকুৰে দেখা নাপাওঁ।
৪ । আমি বস্তুবোৰ কেনেকৈ দেখা পাওঁ?
উত্তৰঃ কেৱল পোহৰৰ উপস্থিতিতহে আমি চকুৰে দেখা পোৱাটো সম্ভৱ হয়। পোহৰ নিজে দেখা নাযায় যদিও, ই এবিধ শক্তি হিচাপে দৃশ্যমান বস্তুবোৰৰ পৰা নিৰ্গত বা প্ৰতিফলিত হৈ আহি আমাৰ চকুৰ পৰ্দাত এক উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলশ্ৰুতিত আমি বস্তুবোৰ দেখা পাওঁ।
৫ । পোহৰ যে সৰলৰেখাত গতি কৰে তাৰ এটা প্রমাণ দিয়া।
উত্তৰঃ পোহৰে যে সদায় সৰলৰেখাত গতি কৰে, সেয়া তলৰ পৰীক্ষাটোৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰিব পাৰি-
একেটা আকাৰৰ তিনিখন কাৰ্ডবৰ্ড লোৱা হ’ল। প্ৰতিখন কাৰ্ডবৰ্ডৰ ঠিক মাজভাগত একোটাকৈ সৰু ফুটা কৰা হ’ল আৰু এখন মেজৰ ওপৰত সিহঁতক এনেদৰে থিয়কৈ ৰখা হ’ল যাতে তিনিওটা ফুটা এডাল সৰলৰেখাত অৱস্থান কৰে। এতিয়া কাৰ্ডবৰ্ডকেইখনৰ এফালে এডাল জ্বলি থকা মমবাতি এনেদৰে ৰখা হ’ল যাতে মমৰ শিখাটো আৰু কাৰ্ডবৰ্ডৰ বিন্ধাকেইটা একেডাল সৰলৰেখাতে থাকে। ইয়াৰ পাছত আনটো মূৰে থকা কাৰ্ডবৰ্ডখনৰ বিন্ধাটোৰে মমৰ শিখাটোলৈ নিৰীক্ষণ কৰা হ’ল আৰু কাৰ্ডবৰ্ডকেইখন এনেদৰে সজাই লোৱা হ’ল যাতে নিৰীক্ষকৰ চকু, বিন্ধাকেইটা আৰু মমৰ শিখাটো একেডাল সৰলৰেখাত পৰে। এই অৱস্থাত বিন্ধাৰে চালে সিপাৰে থকা মমৰ শিখাটো স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা যায়।
ইয়াৰ পাছত, মাজৰ কাৰ্ডবৰ্ডখন অলপমান এফলীয়াকৈ আঁতৰাই দিয়া হ’ল যাতে ইয়াৰ বিন্ধাটো আন দুটা বিন্ধাৰ লগত একে সৰলৰেখাত নাথাকে। তেতিয়া সেই ফুটাৰে মমৰ শিখাটো আৰু দেখা পোৱা নগ’ল। পৰীক্ষা কৰিলে দেখা যায় যে যিকোনো এখন কাৰ্ডবৰ্ড সামান্য লৰচৰ কৰি সৰলৰৈখিক অৱস্থানৰ পৰা আঁতৰাই দিলে শিখাটো নেদেখা হয়।
এই পৰীক্ষাটোৱেই প্ৰমাণ কৰে যে পোহৰে সদায় পোন বা সৰলৰেখাত গতি কৰে। ইয়াকেই পোহৰৰ সৰলৰৈখিক গতি বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
৬ । অবতল দাপোনক অভিসাৰী আৰু উত্তল দাপোনক অপসাৰী দাপোণ বুলি কোৱা হয় কিয়?
উত্তৰঃ অৱতল দাপোণ এখনৰ ওপৰত আপতিত হোৱা পোহৰৰ ৰশ্মিসমূহ প্ৰতিফলনৰ পাছত একমুখী হৈ এটা বিন্দুত মিলিত হয়হি বা পৰস্পৰৰ ওচৰ চাপি আহে। এই বিশেষত্বৰ বাবেই অৱতল দাপোণক অভিসাৰী দাপোণ বুলি কোৱা হয়।
ইয়াৰ বিপৰীতে, উত্তল দাপোণৰ ওপৰত আপতিত হোৱা পোহৰৰ ৰশ্মিসমূহ প্ৰতিফলনৰ অন্তত পৰস্পৰৰ পৰা আঁতৰি যায় বা চাৰিওফালে বিয়পি পৰে (অপসাৰিত হয়)। এই কাৰণেই উত্তল দাপোণক অপসাৰী দাপোণ বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
৭ । শুদ্ধ উত্তৰটো বাছিউলিওৱা:
(i) আংশিকভাবে পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰিব পৰা বস্তুক কোৱা হয়-
(ক) স্বচ্ছ
(খ) অস্বচ্ছ
(গ) ঈষৎ স্বচ্ছ
(ঘ) ইয়াৰ এটাও নহয়।
উত্তৰঃ (গ) ঈষৎ স্বচ্ছ
(ii) তলৰ কোনটো স্বচ্ছ পদার্থ
(ক) জোন
(খ) ৰবৰৰ পাতল পাত
(গ) পানী
(ঘ) তেলঘঁহা কাগজ।
উত্তৰঃ (গ) পানী।
(iii) যিবোৰ বস্তুৰ মাজেদি পোহৰ পাৰ হৈ যাব নোৱাৰে, সেইবোৰক কোৱা হয়-
(ক) স্বচ্ছ
(খ) ঈষৎ স্বচ্ছ
(গ) অস্বচ্ছ
(ঘ) ইয়াৰ এটাও নহয়।
উত্তৰঃ (গ) অস্বচ্ছ
(iv) সমতল দাপোণে তলৰ কোনবিধ প্রতিবিম্ব গঠন কৰে?-
(ক) বাস্তৱ
(খ) ওলোটা
(গ) অসৎ আৰু একে আকাৰৰ
(ঘ) পৰিবৰ্ধিত
উত্তৰঃ (গ) অসৎ আৰু একে আকাৰৰ
(v) প্রতিফলক পৃষ্ঠ বাহিৰৰ ফালে থকা গোলকীয় দাপোণক কি বুলি কোৱা হয়?
(ক) সমতল দাপোণ
(খ) উত্তল দাপোণ
(গ) অবতল দাপোণ
(ঘ) ইয়াৰ এটাও নহয়।
উত্তৰঃ (গ) উত্তল দাপোণ
(vi) স্কুটাৰ মটৰ গাড়ীত পিছফালৰ যান-বাহন চাবৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা দাপোণখন কি প্ৰকৃতিৰ?
(ক) অবতল
(খ) উত্তল
(গ) সমতল
(ঘ) ইয়াৰ এটাও নহয়।
উত্তৰঃ (খ) উত্তল।
(vii) পর্দাত পেলাব পৰা প্রতিবিম্বটো হ’ল-
(ক) অসৎ
(খ) সৎ
(গ) সৎ আৰু অসৎ দুয়োটাই
(ঘ) ইয়াৰ এটাও নহয়।
উত্তৰঃ (খ) সৎ
৮ । খালী ঠাই পূৰণ কৰা –
(ক) পর্দা ধৰিব নোৱাৰা প্ৰতিবিম্বক ____প্রতিবিম্ব বোলে।
উত্তৰঃ অসৎ।
(খ) উত্তল দাপোণে সদায়_____ প্রতিবিম্ব গঠন কৰে।
উত্তৰঃ অসৎ।
(গ) এখন ____দাপোণৰ দ্বাৰা গঠন হোৱা প্ৰতিবিম্ব আকাৰত সদায় লক্ষ্যবস্তুৰ সমান হয়।
উত্তৰঃ সমতল।
(ঘ) এখন _____লেছে সদায় অসৎ আৰু লক্ষ্যবস্তুতকৈ সৰু প্রতিবিম্ব গঠন কৰে।
উত্তৰঃ অৱতল।
(ঙ) সূৰ্যৰ পোহৰক _____পোহৰবোলে।
উত্তৰঃ দীপ্তিমান।
(চ) আপতন কোণ সদায় _____কোণৰ সমান হয়।
উত্তৰঃ প্রতিফলন।
(ছ) সমতল দাপোণত সদায় ______প্রতিবিম্ব গঠিত হয়।
উত্তৰঃ অসৎ।
(জ) উত্তল দাপোণত সদায়____প্রতিবিম্ব গঠিত হয়।
উত্তৰঃ অসৎ।
ঝ) ____ প্রতিবিম্বৰ অস্তিত্ব আছে,কিন্তু ____ প্রতিবিম্বৰ অস্তিত্ব নাই।
উত্তৰঃ সৎ, অসৎ।
৯ । তলৰ উক্তিবোৰ সঁচা হ’লে ‘সত্য’ আৰু মিছা হ’লে ‘অসত্য’ বুলি লিখা।
(ক) চন্দ্ৰ পোহৰৰ এবিধ প্রাকৃতিক উৎস।
উত্তৰঃ অসত্য।
(খ) সমতল দাপোণে লক্ষ্যবস্তুতকৈ সৰু প্ৰতিবিম্ব সৃষ্টি কৰে।
উত্তৰঃ অসত্য।
(গ) অৱতল দাপোণে সৎ আৰু অসৎ এই দুয়োবিধ প্রতিবিম্ব গঠন কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ সত্য।
(ঘ) এখন উত্তল দাপোণে সৎ আৰু বিৱর্ধিত প্রতিবিম্ব গঠন কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ অসত্য।
(ঙ) অবতল লেঞ্ছত কেতিয়াও সৎ প্রতিবিম্ব পোৱা নাযায়।
উত্তৰঃ সত্য।
(চ) কোনো বস্তুৰ থিয় প্রতিবিম্ব পৰ্দাত পাব পাৰি।
উত্তৰঃ সত্য।
(ছ) অৱতল লেন্ত গঠিত হোৱা প্রতিবিম্বৰ আকৃতি-প্রকৃতি উত্তল দাপোণত
গঠিত হোৱা প্ৰতিবিম্বৰ আকৃতি-প্রকৃতিৰ সৈতে একেই।
উত্তৰঃ সত্য।
১০ । প্রথম স্তম্ভত দিয়া উক্তিবোৰ দ্বিতীয় স্তম্ভৰ উক্তিৰ লগত মিলোৱা।
|
প্রথম স্তম্ভ |
দ্বিতীয় স্তম্ভ |
|
(ক) উত্তল আৰু অৱতল দাপোণ হ’ল (খ) এখন উত্তল দাপোণে (গ) আমাৰ চকুৰ লেখন (ঘ) যিবোৰ পদাৰ্থৰ মাজেদি পোহৰ অনায়াসে সৰকি যাব পাৰে। (ঙ) এখন অবতল লেন্থে গঠন কৰা প্রতিবিম্ব (চ) এখন সমতল দাপোণে গঠন কৰা প্রতিবিম্ব (ছ) এখন অৱতল দাপোণ (জ) সূৰ্যৰ বগা পোহৰৰ সাতটা ৰঙৰ থূপক একেলগে |
১। উত্তল প্ৰকৃতিৰ ২। স্বচ্ছ পদার্থ ৩। গোলকীয় দাপোণ ৪। বিস্তীর্ণ অঞ্চলত সিচৰতি হৈ থকা লক্ষ্যবস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰিব পাৰে। ৫। থিয় আৰু আকাৰত লক্ষ্যবস্তুতকৈ সৰু। ৬। চকু, কাণ, নাক, ডিঙি পৰীক্ষা কঁৰোতে চিকিৎসকে ব্যৱহাৰ কৰে। ৭। প্রতিবিম্ব থিয় আৰু আকাৰত লক্ষ্যবস্তুৰ সমান ৮। প্রতিবিম্ব সদায় সৎ আৰু আকাৰত লক্ষ্যবস্তুতকৈ ডাঙৰ। ৯। বর্ণালী বোলে। |
উত্তৰঃ
|
প্রথম স্তম্ভ |
দ্বিতীয় স্তম্ভ |
|
(ক) উত্তল আৰু অৱতল দাপোণ হ’ল (খ) এখন উত্তল দাপোণে (গ) আমাৰ চকুৰ লেখন (ঘ) যিবোৰ পদাৰ্থৰ মাজেদি পোহৰ অনায়াসে সৰকি যাব পাৰে। (ঙ) এখন অবতল লেন্থে গঠন কৰা প্রতিবিম্ব (চ) এখন সমতল দাপোণে গঠন কৰা প্রতিবিম্ব (ছ) এখন অৱতল দাপোণ (জ) সূৰ্যৰ বগা পোহৰৰ সাতটা ৰঙৰ থূপক একেলগে |
৩। গোলকীয় দাপোণ ৪। বিস্তীর্ণ অঞ্চলত সিচৰতি হৈ থকা লক্ষ্যবস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰিব পাৰে। ১। উত্তল প্ৰকৃতিৰ ২। স্বচ্ছ পদার্থ ৫। থিয় আৰু লক্ষ্যবস্তুতকৈ সৰু। ৭। প্রতিবিম্ব থিয় আৰু আকাৰত লক্ষ্যবস্তুৰ সমান ৬। চকু, কাণ, নাক, ডিঙি পৰীক্ষা কঁৰোতে চিকিৎসকে ব্যৱহাৰ কৰে। ৯। বর্ণালী বোলে। |
১১। প্রতিফলন কাক বোলে?
উত্তৰঃ পোহৰৰ ৰশ্মি এটা মাধ্যমৰ মাজেৰে গৈ আন কোনো বস্তুত খুন্দা খাই পুনৰাই পূৰ্বৰ মাধ্যমটোলৈ ঘূৰি অহা পৰিঘটনাটোকেই পোহৰৰ প্ৰতিফলন বুলি কোৱা হয়।
১২ । দীপ্তিহীন বস্তুবোৰ কিদৰে আমাৰ দৃষ্টিগোচৰ হয়?
উত্তৰঃ দীপ্তিমান পদাৰ্থৰ পৰা নিৰ্গত পোহৰ দীপ্তিহীন বস্তুত আপতিত হ’লে, সেই দীপ্তিহীন বস্তুটোৱে পোহৰৰ একাংশ প্ৰতিফলিত কৰে। এনেদৰে দীপ্তিহীন বস্তুৰ পৰা প্ৰতিফলিত হৈ অহা পোহৰ আমাৰ চকুত সোমালে আমি সেই বস্তুটো দেখা পাওঁ। অৰ্থাৎ, আমাৰ চকুৱে দীপ্তিহীন বস্তুবোৰৰ পৰা পৰোক্ষভাৱেহে পোহৰ লাভ কৰে।
১৩ । প্রতিফলনৰ নিয়ম দুটা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰতিফলনৰ সূত্ৰ দুটা হৈছেঃ
(ক) আপতিত ৰশ্মি, প্ৰতিফলিত ৰশ্মি আৰু আপতন বিন্দুত অংকন কৰা অভিলম্বডাল একেখন সমতলতে অৱস্থান কৰে।
(খ) আপতন কোণ = প্ৰতিফলন কোণ।
১৪ । সৎ প্রতিবিম্ব আৰু অসৎ প্রতিবিম্বৰ মাজত কি পার্থক্য আছে?
উত্তৰঃ প্ৰধান পাৰ্থক্যটো হ’ল— সৎ প্ৰতিবিম্বক পৰ্দাত পেলাব পাৰি, আনহাতে অসৎ প্ৰতিবিম্বক পৰ্দাত ধৰিব পৰা নাযায়।
১৫ । এখন সমতল দাপোণে গঠন কৰা প্ৰতিবিম্বৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সমতল দাপোণে সৃষ্টি কৰা প্ৰতিবিম্বৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যবোৰ তলত দিয়া হ’ল-
(ক) সমতল দাপোণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিবিম্বটো সদায় দাপোণৰ পিছফালে সৃষ্টি হয়।
(খ) ইয়াত উৎপন্ন হোৱা প্ৰতিবিম্বটো থিয় প্ৰকৃতিৰ আৰু লক্ষ্যবস্তুৰ সৈতে একে আকাৰৰ হয়।
(গ) দাপোণখনৰ পৰা লক্ষ্যবস্তুটো যিমান দূৰত থাকে, প্ৰতিবিম্বটোৰ দূৰত্বও দাপোণৰ পৰা সিমানেই হয়।
(ঘ) এই ধৰণৰ প্ৰতিবিম্বক পৰ্দাত ধৰিব নোৱাৰি আৰু ইয়াৰ প্ৰকৃত অস্তিত্ব নথকাৰ বাবেই ইয়াক অসৎ বা অবাস্তৱ প্ৰতিবিম্ব বুলি জনা যায়।
১৬ । উত্তল আৰু অৱতল লেন্দ্ৰৰ মাজৰ দুটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ উত্তল আৰু অৱতল লেন্ছৰ মাজত থকা প্ৰধান পাৰ্থক্য দুটা হৈছে-
(ক) উত্তল লেন্ছৰ মধ্যভাগ ডাঠ বা শকত হয়, আনহাতে অৱতল লেন্ছৰ মধ্যভাগ পাতল বা ক্ষীণ হয়।
(খ) উত্তল লেন্ছে সাধাৰণতে সৎ আৰু ওলোটা প্ৰতিবিম্বৰ সৃষ্টি কৰে; অৱশ্যে লক্ষ্যবস্তু লেন্ছৰ তেনেই কাষত ৰাখিলে প্ৰতিবিম্বটো অসৎ, থিয় আৰু ডাঙৰ হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, অৱতল লেন্ছে সকলো সময়তে লক্ষ্যবস্তুতকৈ সৰু, থিয় আৰু অসৎ প্ৰতিবিম্বহে গঠন কৰে।
১৭ । উত্তল আৰু অৱতল দাপোণক গোলাকাৰ দাপোণ বুলি কোৱা হয় কিয়?
উত্তৰঃ উত্তল আৰু অৱতল দাপোণসমূহক প্ৰকৃততে একোটা ফোপোলা গোলকৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়, সেই কাৰণেই ইহঁতক গোলাকাৰ দাপোণ বুলি আখ্যা দিয়া হয়।
১৮ । আমাৰ চকুৰ লেনখন কিহেৰে তৈয়াৰী?
উত্তৰঃ মানুহৰ চকুৰ লেন্ছখন প্ৰ’টিনজাতীয় পদাৰ্থৰে গঠিত।
১৯ । সূৰ্যৰ বগা পোহৰ যে সাতটা ৰঙৰ সমষ্টি তাক এটা পৰীক্ষাৰ সহায়ত বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ এটা প্ৰিজম লৈ এই পৰীক্ষাটো কৰা হ’ল। প্ৰথমে এটা আন্ধাৰ কোঠাৰ খিৰিকীত এটা ক্ষুদ্ৰ বিন্ধা কৰি লোৱা হ’ল। ইয়াৰ পাছত বিন্ধাটোৰ নিচেই কাষত প্ৰিজমটো এনেদৰে স্থাপন কৰা হ’ল যাতে তাৰ মাজেৰে সোমাই অহা পোহৰ প্ৰিজমটোৰ এখন পৃষ্ঠত আপতিত হয়। প্ৰিজমটোৰ আনখন পৃষ্ঠৰে ওলাই যোৱা পোহৰখিনি এখন বগা কাগজ অথবা বগা বেৰৰ ওপৰত পেলাবলৈ দিয়া হ’ল। তেতিয়া বগা কাগজ বা বেৰখনত সাধাৰণ বগা পোহৰৰ পৰিৱৰ্তে সাতটা ভিন্ন ৰঙৰ পোহৰ দৃষ্টিগোচৰ হ’ব। তলৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে এই ৰং সাতটা হৈছে— বেঙুনীয়া (Violet), ঘন নীলা (Indigo), নীলা বা আকাশী (Blue), সেউজীয়া (Green), হালধীয়া (Yellow), কমলা (Orange) আৰু ৰঙা (Red)। ইংৰাজী ভাষাত এই সাতটা ৰঙক চমুকৈ ‘VIBGYOR’ বুলি জনা যায়। এই পৰীক্ষাটোৰ জৰিয়তে স্পষ্টকৈ বুজিব পাৰি যে আমি সাধাৰণতে দেখা ‘বগা’ পোহৰ আচলতে সাতটা ৰঙৰ এক সংমিশ্ৰণহে।
২০ । লেন্ছৰ কেইটামান ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ চশমা, কেমেৰা, অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ আৰু দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ আদিত প্ৰয়োজন অনুসৰি উত্তল আৰু অৱতল লেন্ছ বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
পশ্নঃ এখন লেন্ছ উত্তল নে অবতল কেনেকৈ চিনি উলিয়াবা?
উত্তৰঃ লেন্ছ এখন আঙুলিৰে চুই চালেই সেয়া সহজে চিনাক্ত কৰিব পাৰি; যদি লেন্ছখনৰ সোঁমাজটো ডাঠ আৰু দাঁতিৰ ফালটো পাতল অনুভৱ হয়, তেন্তে সেয়া উত্তল লেন্ছ। ইয়াৰ বিপৰীতে, যদি লেন্ছখনৰ মাজভাগটো পাতল আৰু দাঁতিৰ অংশটো ডাঠ হয়, তেনেহ’লে তাক অৱতল লেন্ছ বুলি ধৰিব পাৰি।
২১ । উত্তল লেক অভিসাৰী আৰু অৱতল লেন্ক অপসাৰী বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ উত্তল লেন্ছৰ ওপৰত পোহৰ পৰিলে নিৰ্গত হোৱা ৰশ্মিসমূহ প্ৰতিসৰণৰ পাছত একমুখী হৈ পৰস্পৰৰ ওচৰ চাপি আহে, সেইবাবে ইয়াক ‘অভিসাৰী লেন্ছ’ আখ্যা দিয়া হয়।
আনপিনে, অৱতল লেন্ছত আপতিত হোৱা পোহৰৰ ৰশ্মিসমূহ প্ৰতিসৰণৰ অন্তত ইটোৱে সিটোৰ পৰা আঁতৰি বা বিয়পি পৰে, যাৰ কাৰণে ইয়াক ‘অপসাৰী লেন্ছ’ বুলি কোৱা হয়।
২২ । প্রতিবিম্ব গঠনৰ ক্ষেত্ৰত উত্তল দাপোণৰ লগত অবতল লেন্দ্ৰৰ কিবা সাদৃশ্য মন কৰিছানে? এই সাদৃশ্য কি?
উত্তৰঃ প্ৰতিবিম্ব গঠনৰ বিষয়ত উত্তল দাপোণ আৰু অৱতল লেন্ছৰ মাজত এটা প্ৰধান সাদৃশ্য দেখা যায়; সেয়া হ’ল— দুয়োবিধেই সকলো অৱস্থাতে কেৱল অসৎ বা অবাস্তৱ প্ৰতিবিম্বৰহে সৃষ্টি কৰে, যিবোৰক পৰ্দাত ধৰিব পৰা নাযায়।
২৩ । তলৰ সাদৃশ্য নথকাটো আঁতৰাই দিয়া আৰু কাৰণ দৰ্শোৱা:
(ক) কাঁচ, পানী, কাঠ।
উত্তৰঃ কাঠ। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে কাঠ এবিধ অস্বচ্ছ পদাৰ্থ, আনহাতে কাঁচ আৰু পানী দুয়োটা স্বচ্ছ পদাৰ্থ।
(খ) সমতল দাপোণ, উত্তল দাপোণ, অৱতল দাপোণ।
উত্তৰঃ সমতল দাপোণ। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল উত্তল আৰু অৱতল দাপোণ দুয়োখনেই গোলাকাৰ দাপোণৰ অন্তৰ্গত।
(গ) সূর্য, চন্দ্র, বিজুলী চাকি।
উত্তৰঃ চন্দ্ৰ। কাৰণ সূৰ্য আৰু বিজুলী চাকিৰ দৰে চন্দ্ৰৰ কোনো নিজা পোহৰ নাই (ই দীপ্তিহীন)।
২৪ । উত্তল আৰু অবতল লেন্ছৰ মাজৰ দুটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ ওপৰত উল্লেখিত অনুৰূপ প্ৰশ্নৰ উত্তৰলৈ চকু ফুৰাওক।
২৫ । কেনে প্ৰকৃতিৰ লেন্ছে সদায় অসৎ প্রতিবিম্ব গঠন কৰে?
উত্তৰঃ অৱতল লেন্ছে সকলো সময়তে অসৎ প্ৰতিবিম্বৰ সৃষ্টি কৰে।
২৬ । চামুচ এখনৰ চিকচিকিয়া বক্র পৃষ্ঠই এখন -দবে কাম কৰে।
উত্তৰঃ দাপোণৰ।
