Class 7 Assamese Chapter 9 তানসেন আৰু হৰিদাস Solutions | ASSEB Assam | Assamese Medium
সপ্তম শ্ৰেণী অসমীয়া (উন্মেষ) অধ্যায় ৯ – তানসেন আৰু হৰিদাস সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু সমাধান (ASSEB / SEBA Assam – Assamese Medium)
সপ্তম শ্ৰেণীৰ অসমীয়া ‘উন্মেষ’ পাঠ্যপুথিৰ নবম অধ্যায় ‘তানসেন আৰু হৰিদাস’ ভাৰতীয় সংগীত সাধনা আৰু গুৰু-শিষ্যৰ পৱিত্ৰ সম্পৰ্কৰ আধাৰত ৰচিত এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু শিক্ষণীয় পাঠ। নতুন ASSEB (Assam State School Education Board) পাঠ্যক্ৰম আৰু নৱ্য শিক্ষা নীতিৰ (NEP) নিৰ্দেশনাৰ আধাৰত এই অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Class 7 Assamese Chapter 9 Textual Question Answer) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই বিশেষ সংকলনটিত পাঠভিত্তিক অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (Short Questions), দীঘলীয়া প্ৰশ্ন (Long Answers), MCQ আৰু ব্যাকৰণৰ পুংখানুপুংখ সমাধান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অস্পীন একেডেমী (Ospin Academy) ত এই সমাধানসমূহ সহজ, নিৰ্ভুল আৰু সম্পূৰ্ণ পৰীক্ষামুখীভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে।
‘তানসেন আৰু হৰিদাস’ পাঠটিত মহান সংগীত সাধক তানসেন আৰু তেওঁৰ গুৰু স্বামী হৰিদাসৰ সংগীত সাধনা, ৰজা আকবৰৰ সাধনা দৰ্শন আৰু ভক্তিৰসৰ এক মনোৰম উপস্থাপন কৰা হৈছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সুবিধাৰ্থে আমাৰ এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানত (Textual Solutions) কেৱল পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ পৰীক্ষাত আহিব পৰা অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ আৰু বহু-বিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQs) সামৰি লোৱা হৈছে।
এই পাঠ্যভিত্তিক সমাধানৰ পৰা আপুনি কি কি শিকিব আৰু পাব:
- ‘তানসেন আৰু হৰিদাস’ পাঠৰ মূল ভাৱ, ঐতিহাসিক সংগীত পৰম্পৰা আৰু গুৰু-শিষ্যৰ সম্পৰ্কৰ বিস্তৃত বিশ্লেষণ।
- শব্দাৰ্থ, ১ নম্বৰৰ অতি চমু (VSA objective type) আৰু চমু প্ৰশ্নৰ সহজ উত্তৰ।
- প্ৰসংগ সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ মান্য সমাধান।
- পাঠভিত্তিক ব্যাকৰণ, সমাৰ্থক শব্দ, বিপৰীত শব্দ আৰু বাক্য গঠন।
- নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আৰ্হি অনুসৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু MCQ সমাধান।
অস্পীন একেডেমীৰ এই প্ৰশ্নোত্তৰসমূহৰ বিশেষ সুবিধা:
- শেহতীয়া ASSEB নতুন পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা সম্পূৰ্ণ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান।
- ১০০% নিৰ্ভুল আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুখস্থ কৰিবলৈ সহজ হোৱাকৈ সৰল অসমীয়া ভাষাত লিখা উন্নত মানৰ নোটছ।
- পৰীক্ষাৰ পূৰ্বে দ্ৰুত ৰিভিজনৰ (Quick Revision) বাবে বিশেষভাৱে যুগুতোৱা সহজ-সৰল উত্তৰ।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অস্পীন একেডেমীয়ে এই বিশেষ পাঠ্যভিত্তিক সমাধান আগবঢ়াইছে। আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াই আৰম্ভ কৰক আৰু অসমীয়া বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ক।
Class 7 Assamese (উন্মেষ) Textbook Solutions & MCQs | ASSEB New Syllabus 2026-27
New Version Updated!
According to New Syllabus of 2026-27 (By ASSEB/SEBA)
Get comprehensive preparation for Class 7 Assamese (উন্মেষ) with this complete Textual Solution & MCQs package.
Includes Chapter-wise solutions, additional Q&A, and MCQs precisely structured as per the latest 2026-27 ASSEB syllabus.
Perfect for building a strong foundation for future HSLC 2027 exams and mastering your school assessments! Download as an easy-to-use ZIP file.
SCERT, অসম — সপ্তম শ্ৰেণী: অসমীয়া
তানসেন আৰু হৰিদাস
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
পাঠভিত্তিক: ক্রিয়া-কলাপ
প্রশ্ন ১। তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিয়াই সঠিক বৃত্তটো পূৰ কৰা-
• “মোৰ আদেশ পালেও নাহিবনে?”- এই বাক্যশাৰীত সম্রাট আকবৰৰ কি মনোভাব প্রকাশ পাইছে?
(ক) অহংকাৰী ভাব
(খ) কর্তৃত্বৰ ভাব
(গ) বিনয়ৰ ভাব
(ঘ) ক আৰু খ দুয়োটাই
উত্তৰঃ (ঘ) ক আৰু খ দুয়োটাই।
• আকবৰ আৰু তানসেনে আশ্ৰমৰ পৰ্ণকুটীৰলৈ খোজকাঢ়ি কিয় গৈছিল বুলি তুমি ভাৱা?
(ক) হৰিদাসৰ আশ্ৰমত ঘোঁৰাৰ প্ৰৱেশ নিষেধ বাবে
(খ) ঘোঁৰাৰ ভাগৰ লগা বাবে
(গ) ঘোঁৰাত উঠি যাব পৰাকৈ পথ সুচল নাছিল বাবে
(ঘ) হৰিদাসৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ বাবে
উত্তৰঃ (ঘ) হৰিদাসৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ বাবে।
• হৰিদাসে ৰাজধানীৰ পৰা আঁতৰত এটি পূৰ্ণকুটীৰত বাস কৰিছিল। কাৰণ-
(ক) ৰাজধানীখন তেওঁৰ পছন্দ নাছিল
(খ) তেওঁৰ সমাজত খ্যাতি পাবলৈ হাবিলাস নাছিল
(গ) আকবৰলৈ তেওঁ ভয় কৰিছিল।
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (খ) তেওঁৰ সমাজত খ্যাতি পাবলৈ হাবিলাস নাছিল।
২। তলত দিয়া প্রশ্নকেইটাৰ চমু উত্তৰ দিয়া।
(ক) তানসেন কোন আছিল?
উত্তৰঃ তানসেন আছিল মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ ৰাজদৰবাৰৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ৰাজগায়ক।
(খ) তানসেনৰ গুৰুৰ নাম কি?
উত্তৰঃ তানসেনৰ সংগীত গুৰুগৰাকীৰ নাম হৈছে স্বামী হৰিদাস।
(গ) পাঠটোত কাৰ প্ৰতি হৰিদাসৰ আত্মসমৰ্পণৰ ভাব প্রকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ পাঠটিত তানসেনৰ প্ৰতি হৰিদাসৰ আত্মসমৰ্পণৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
(ঘ) কি শাস্ত্ৰ মহাসাগৰৰ নিচিনা?
উত্তৰঃ সংগীত শাস্ত্ৰক এখন বিশাল মহাসাগৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।
(ঙ) হৰিদাসৰ সাক্ষাৎ পাবলৈ তানসেন আৰু আকবৰ কেনেকৈ গৈছিল?
উত্তৰঃ স্বামী হৰিদাসক লগ ধৰিবৰ বাবে তানসেন আৰু সম্ৰাট আকবৰে ঘোঁৰাত উঠি যাত্ৰা কৰিছিল। পিছে আশ্ৰম পোৱাৰ কিছু দূৰ আগতেই দুয়ো ঘোঁৰাৰ পৰা নামি খোজকাঢ়ি গৈ হৰিদাসৰ পঁজাঘৰ বা পৰ্ণকুটীৰত উপস্থিত হৈছিলগৈ।
(চ) সম্রাট আকবৰে নিজে কিয় হৰিদাসক বিচাৰি গৈছিল?
উত্তৰঃ হৰিদাসৰ মনত সমাজৰ পৰা মান-যশ বা খ্যাতি অৰ্জন কৰাৰ কোনো ধৰণৰ লালসা নাছিল। তেওঁ কেৱল নিজৰ হৃদয়ত থকা ঈশ্বৰৰ নিৰ্দেশ অনুসৰিহে কাম কৰিছিল আৰু আন কোনো ব্যক্তিৰ আদেশলৈ কাণসাৰ নিদিছিল। হৰিদাসৰ এই নিস্পৃহ স্বভাৱ আৰু মহান সংগীত প্ৰতিভাৰ কথা শুনি সম্ৰাট আকবৰে নিজাকৈ তেওঁৰ গীত শুনিবৰ বাবে বিচাৰি গৈছিল।
৩। তলত দিয়া প্রশ্নকেইটাৰ উত্তৰ লিখা।
(ক) “মোৰ আদেশ পালেও নাহিবনে?”- কথাষাৰ কোনে, কাক আৰু কি প্রসংগত কৈছিল?
উত্তৰঃ এই কথাষাৰ সম্ৰাট আকবৰে তেওঁৰ ৰাজগায়ক তানসেনক উদ্দেশ্যি কৈছিল। এদিন তানসেনৰ সুমধুৰ গীত শুনি আকবৰ মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ পৰিছিল আৰু তানসেনক সুধিছিল যে পৃথিৱীত তেওঁতকৈও শ্ৰেষ্ঠ কোনো গায়ক আছে নেকি। তেতিয়া তানসেনে নিজৰ গুৰু হৰিদাসৰ নাম উল্লেখ কৰিছিল আৰু জনাইছিল যে গুৰু হৰিদাসে সাধাৰণ মানুহৰ অনুৰোধত কেতিয়াও গীত নাগায়। এই কথা শুনিয়েই সম্ৰাট আকবৰে উক্ত প্ৰশ্নটো কৰিছিল।
(খ) তানসেনৰ গানত সন্তুষ্ট হৈআকবৰে কি সুধিছিল? উত্তৰত তানসেনে কি কৈছিল?
উত্তৰঃ তানসেনৰ সুমধুৰ গীতত মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ সম্ৰাট আকবৰে তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিছিল যে এই পৃথিৱীত তানসেনতকৈও অধিক সুন্দৰকৈ গীত গাব পৰা আন কোনো ব্যক্তি আছে নেকি। ইয়াৰ উত্তৰত তানসেনে আকবৰক জনাইছিল যে সংগীত শাস্ত্ৰ হৈছে এক বিশাল মহাসাগৰৰ দৰে, যাৰ কোনো পাৰ পাব নোৱাৰি। সংগীতে কিমান গভীৰ আৰু মধুৰ ৰূপ ল’ব পাৰে, সেয়া সাধাৰণ মানুহৰ কল্পনাৰো অগোচৰ। সম্ৰাটৰ চকুত তানসেন শ্ৰেষ্ঠ হ’লেও, তানসেনে বিনম্ৰতাৰে স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁৰ সংগীত গুৰু স্বামী হৰিদাস তেওঁতকৈ বহুগুণে শ্ৰেষ্ঠ গায়ক।
(গ) তানসেন, মই ইমানদিনে যি ভাবি আছিলোঁ, সেয়া আজি ভুল প্রমাণিত হ’ল।”- আকবৰে ইমানদিনে কি ভাবি আছিল? সেয়া কেনেকৈ ভুল বুলি প্রমাণিত হ’ল?
উত্তৰঃ সম্ৰাট আকবৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মনতে এইটোৱেই বিশ্বাস কৰি আছিল যে গোটেই পৃথিৱীত তানসেনতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু সুমধুৰ গায়ক আন কোনো নাই। কিন্তু যেতিয়া তেওঁ তানসেনৰ সৈতে গৈ গুৰু হৰিদাসৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল আৰু হৰিদাসৰ অলৌকিক কণ্ঠৰ গীত শুনিবলৈ পালে, তেতিয়া তেওঁৰ সেই পুৰণি ধাৰণা সলনি হৈ গ’ল। তেওঁ উপলব্ধি কৰিলে যে তানসেনৰ দৰে এজন মহান গায়কৰো গুৰু হৰিদাস প্ৰকৃততেই এজন অসাধাৰণ প্ৰতিভাৱান ব্যক্তি, যিজনে অতি সাধাৰণ জীৱন-যাপন কৰি নীৰৱে সংগীতৰ সাধনা কৰি আছে। এইদৰেই আকবৰৰ পূৰ্বৰ ধাৰণাটো ভুল বুলি প্ৰমাণিত হৈছিল।
৪। ভাবা আৰু লিখা।
(ক) ‘তেওঁ হেনো গান গাই গাই বৰষুণ দিয়াব পাৰিছিল, জুই জ্বলাবও পাৰিছিল’- এই কথাষাৰৰ অৰ্থ কি হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ ‘তেওঁ হেনো গান গাই গাই বৰষুণ দিয়াব পাৰিছিল, জুই জ্বলাবও পাৰিছিল’—এই বাক্যশাৰীয়ে তানসেনৰ সংগীতৰ অভূতপূৰ্ব আৰু অলৌকিক শক্তিক প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ গীতত এনে এক যাদু আছিল যিয়ে কেৱল মানুহৰ মনকেই জয় কৰা নাছিল, বৰঞ্চ প্ৰকৃতিৰ ওপৰতো গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ কণ্ঠৰ সুৰে শ্ৰোতাৰ মন শান্ত কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁলোকৰ মাজত এক নতুন প্ৰেৰণা আৰু উদ্দীপনাৰ সঞ্চাৰ কৰিছিল।
(খ) হৰিদাস কেনেধৰণৰ ব্যক্তি আছিল?
উত্তৰঃ স্বামী হৰিদাস আছিল এগৰাকী অতি নিমাতি, নিৰহংকাৰী আৰু সহজ-সৰল জীৱন নিৰ্বাহ কৰা ব্যক্তি। তেওঁ কোলাহলপূৰ্ণ ৰাজধানীৰ পৰা বহু দূৰৈত এটা সাধাৰণ পঁজাঘৰত বাস কৰিছিল। তেওঁ কেৱল এজন শ্ৰেষ্ঠ সংগীতজ্ঞই নাছিল, বৰঞ্চ এজন পৰম ঈশ্বৰ ভক্তও আছিল। হৰিদাসে কেতিয়াও ধন বা যহৰ আশাত বিয়া-সবাহ বা ৰাজদৰবাৰত গীত পৰিৱেশন নকৰিছিল। তেওঁৰ বাবে সংগীত কোনো বিনোদনৰ আহিলা নাছিল; তেওঁ কেৱল নিজৰ অন্তৰৰ পৰা ঈশ্বৰৰ আৰাধনাৰ অৰ্থেহে গীত গাইছিল।
(গ) সংগীতজ্ঞ হিচাপে হৰিদাস আৰু তানসেনৰ মাজত তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ সংগীতজ্ঞ হিচাপে হৰিদাস আৰু তানসেনৰ মাজত থকা মূল পাৰ্থক্যসমূহ হ’ল— প্ৰথমতে, তানসেন আছিল সম্ৰাট আকবৰৰ ৰাজদৰবাৰৰ এজন প্ৰধান গায়ক, আনহাতে হৰিদাস আছিল তানসেনৰো সংগীত গুৰু। দ্বিতীয়তে, তানসেনে সম্ৰাটৰ নিৰ্দেশ বা অনুৰোধ অনুসৰি দৰবাৰত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল, কিন্তু গুৰু হৰিদাসে আন কাৰোবাৰ আদেশত নহয়, কেৱল নিজৰ আত্মাৰ সন্তুষ্টি আৰু ঈশ্বৰৰ আৰাধনাৰ বাবেহে গীত গাইছিল।
(ঘ) ঈশ্বৰে হৃদয়ত থাকি তেওঁক যি কৰিবলৈ কয় তেওঁ তাকেহে কৰে। আন কাৰো আদেশলৈ কৰ্ণপাত নকৰে।”- এই কথাষাৰ কোনে কাক কিয় কৈছিল? লিখা।
উত্তৰঃ এই কথাষাৰ ৰাজগায়ক তানসেনে সম্ৰাট আকবৰক উদ্দেশ্যি কৈছিল। যেতিয়া তানসেনৰ মুখত গুৰু হৰিদাসৰ অসাধাৰণ সংগীত প্ৰতিভাৰ কথা শুনি সম্ৰাট আকবৰৰ তেওঁৰ গীত শুনিবলৈ প্ৰৱল ইচ্ছা জাগিছিল, তেতিয়া আকবৰে তানসেনক গুৰু হৰিদাসক ৰাজসভাখনলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি আনিবলৈ কৈছিল। সেই সময়তে তানসেনে সম্ৰাটক বুজাবলৈ এই কথাখিনি কৈছিল যে হৰিদাস এজন স্বাধীনচিতীয়া আৰু ঈশ্বৰানুৰাগী ব্যক্তি, যিজনে কেৱল ঈশ্বৰৰ নিৰ্দেশতহে গীত গায় আৰু আন কাৰো ৰাজকীয় আদেশ বা অনুৰোধ গ্ৰহণ নকৰে।
৫। তলত দিয়া শব্দকেইটা বর্ণ ক্রমত সজোৱা আৰু অভিধান চাই অর্থ বিচাৰি লিখা। তাৰকা, মর্যাদা, মগ্ন, পৰ্ণকুটীৰ, কর্ণপাত, দৰবাৰ, ভজনা, সমকক্ষ
উত্তৰঃ অসমীয়া বৰ্ণমালাৰ ক্ৰম অনুসৰি শব্দবোৰ সজাই তাৰ অৰ্থসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল—
কৰ্ণপাত ➔ কাণ দিয়া, মনোযোগ দি শুনা।
তাৰকা ➔ সমাজত জিলিকি থকা অতি প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি।
দৰবাৰ ➔ ৰজাৰ সভা বা ৰাজদৰবাৰ।
পৰ্ণকুটীৰ ➔ গছৰ পাত বা খেৰেৰে নিৰ্মাণ কৰা সাধাৰণ জুপুৰী ঘৰ।
ভজনা ➔ ঈশ্বৰৰ নাম-গুণ গোৱা, উপাসনা বা স্তুতি কৰা।
মগ্ন ➔ কোনো কাম বা চিন্তাত সম্পূৰ্ণৰূপে ডুব গৈ থকা অৱস্থা।
মৰ্যাদা ➔ সন্মান বা গৌৰৱ।
সমকক্ষ ➔ সমপৰ্যায়ৰ বা সমান অৰ্হতা থকা ব্যক্তি।
৬। তলৰ বাক্যটো পঢ়া।
‘পিছে মোতকৈ ভাল গায়ক আছে।’
ওপৰৰ গায়ক শব্দটোৱে গান গোৱা মানুহক বুজাইছে। অর্থাৎ যিয়ে গান গায় তেওঁ গায়ক। একেদৰে যিয়ে বাদ্য বজায় তেওঁ বাদক।
এতিয়া তলৰ বাক্যাংশকেইটা একেটা শব্দত লিখা-
উত্তৰঃ
|
বাক্যাংশ |
একেটা শব্দত |
|---|---|
|
যিয়ে নৃত্য কৰে- |
নৰ্তক |
|
যিয়ে ঘোষণা কৰে- |
ঘোষক |
|
যিয়ে পালন কৰে- |
পালক |
|
যিয়ে সংহাৰ কৰে- |
সংহাৰক |
|
যিয়ে সাধনা কৰে- |
সাধক |
|
যিয়ে বিবেচনা কৰে- |
বিবেচক |
|
যিয়ে উপাসনা কৰে- |
উপাসক |
৭। তলৰ শব্দকেইটা ব্যৱহাৰ কৰি বাক্য ৰচনা কৰা।
উত্তৰঃ
উদ্দীপনা: খেলপথাৰত দৰ্শকৰ হাতচাপৰিয়ে খেলুৱৈসকলৰ মনত এক নতুন উদ্দীপনা জগাই তোলে।
হাবিলাস: সঁচা অৰ্থত জ্ঞানী লোকসকলৰ সমাজত খ্যাতি অৰ্জন কৰাৰ কোনো ধৰণৰ হাবিলাস নাথাকে।
মোহিত: বিহুৱতীজনীৰ সুন্দৰ বিহু নাচ দেখি উপস্থিত সকলো দৰ্শক মোহিত হৈ পৰিল।
কৰ্ণপাত: দুষ্ট ল’ৰাটোৱে শিক্ষকৰ কোনো উপদেশলৈকে কৰ্ণপাত নকৰে।
মধুৰ: ৰাতিপুৱাৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত চৰাইৰ মাতবোৰ শুনিবলৈ অতি মধুৰ লাগে।
৮। তলত দিয়া বাক্যবোৰ পঢ়ি আঁচ টনা পদবোৰত কি শব্দ বিভক্তি যোগ হৈছে লিখা।
(ক) হৰিদাস <u>ে</u>** সদায় গান গাই ঈশ্বৰ**<u>ৰ</u>** ভজনা কৰিছিল।
(খ) সমাগম**<u>ৰ পৰা</u>** আঁতৰত স্বামী হৰিদাস**<u>ৰ</u>** আশ্ৰম আছিল।
(গ) তানসেন**<u>ে</u>** আকবৰ**<u>ক</u>** সদায় গান শুনায়।
(ঘ) ৰাজধানী**<u>ৰ পৰা</u>** আঁতৰত তেওঁ এটা পৰ্ণকুটীৰ**<u>ত</u>** বাস কৰিছিল।
(ঙ) তেনেহ’লে তোমাৰ গুৰু**<u>ৰ</u>** ওচৰ**<u>লৈ</u>** মোকেই লৈ ব’লা। (চ) তেওঁ আকবৰ**<u>ক</u>** ইংগিত**<u>েৰে</u>** বহিবলৈ দিলে।
উত্তৰঃ
|
পদ |
বিভক্তি |
পদ |
বিভক্তি |
|---|---|---|---|
|
(ক) হৰিদাসে |
এ – প্রথমা বিভক্তি |
(ক) ঈশ্বৰৰ |
ৰ – ষষ্ঠী বিভক্তি |
|
(খ) সমাগমৰ পৰা |
পৰা – পঞ্চমী বিভক্তি |
(খ) হৰিদাসৰ |
ৰ – ষষ্ঠী বিভক্তি |
|
(গ) তানসেনে |
এ – প্রথমা বিভক্তি |
(গ) আকবৰক |
ক – দ্বিতীয়া বিভক্তি |
|
(ঘ) ৰাজধানীৰ পৰা |
পৰা – পঞ্চমী বিভক্তি |
(ঘ) পৰ্ণকুটীৰত |
ত – সপ্তমী বিভক্তি |
|
(ঙ) গুৰুৰ |
ৰ – ষষ্ঠী বিভক্তি |
(ঙ) ওচৰলৈ |
লৈ – চতুর্থী বিভক্তি |
|
(চ) আকবৰক |
ক – দ্বিতীয়া বিভক্তি |
(চ) ইংগিতেৰে |
এৰে – তৃতীয়া বিভক্তি |
৯। তলত দিয়া বাক্যকেইটাত উপযুক্ত শব্দ বিভক্তি যোগ কৰি শুদ্ধকৈ লিখা।
(ক) তানসেন আকবৰ ৰাজসভাৰ গায়ক আছিল।
উত্তৰঃ তানসেন আকবৰৰ ৰাজসভাৰ গায়ক আছিল।
(খ) মই আজি সোণাপুৰ যাম।
উত্তৰঃ মই আজি সোণাপুৰলৈ যাম।
(গ) গীতা চোলাটো নতুন নহয়।
উত্তৰঃ গীতাৰ চোলাটো নতুন নহয়।
(ঘ) ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বাছ যাম।
উত্তৰঃ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বাছেৰে যাম।
(ঙ) মোৰ বন্ধু কবুলৰ ঘৰ শিৱসাগৰ।
উত্তৰঃ মোৰ বন্ধু ৰুবুলৰ ঘৰ শিৱসাগৰত।
১০। তোমালোকে ইতিমধ্যে আগর পাঠটোত তৎসম, অর্ধতৎসম আৰু তদ্ভৱ শব্দৰ বিষয়ে পাই আহিছা? তলত দিয়া শব্দবোৰৰ পৰা তৎসম, অর্ধতৎসম আৰু তদ্ভব শব্দবোৰ বাছি উলিয়াই লিখা-
পত্র, সাত, ষষ্ঠ, বর্ণ, স্বর্ণ, কৰম, ধৰম, মিতিৰ, কাণ, ভক্তি, স্নেহ, আঠ
উত্তৰঃ
|
তৎসম |
অর্ধতৎসম |
তদ্ভব |
|---|---|---|
|
পত্র |
কৰম |
সাত |
|
ষষ্ঠ |
ধৰম |
আঠ |
|
বর্ণ |
মিতিৰ |
কাণ |
|
স্বর্ণ |
||
|
ভক্তি |
||
|
স্নেহ |
১১। (ক) পাঠটোত পোৱা ‘ভক্ত’ আৰু ‘ভক্তি’ তৎসম শব্দ দুটাৰ অৰ্ধতৎসম ৰূপ হৈছে যথাক্রমে ‘ভকত’ আৰু ‘ভকতি’। শব্দ সৰলীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে কেনেদৰে ইহঁতৰ ৰূপৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে শিকোঁ আহা- (পাঠ্যপুথিৰ নিৰ্দেশনাসমূহ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পঢ়িব।)
(খ) ওপৰৰ আৰ্হি অনুকৰণ কৰি তলত দিয়া শব্দবোৰ অৰ্ধতৎসম শব্দলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো কৰি দেখুওৱা।
উত্তৰঃ
|
তৎসম শব্দ |
সৰলীকৰণ প্ৰক্ৰিয়া |
অর্ধতৎসম ৰূপ |
|---|---|---|
|
জন্ম |
জন্ম ⇒ জন্ + অ + ম যুক্তাক্ষৰটো ভাঙোতে ব্যঞ্জন দুটাৰ মাজত ‘অ’ স্বৰ সোমাইছে। |
জনম |
|
কর্ম |
কৰ্ম ⇒ কৰ্ + অ + ম যুক্তাক্ষৰৰ মাজত ‘অ’ স্বৰবৰ্ণৰ প্ৰৱেশ ঘটিছে। |
কৰম |
|
যত্ন |
যত্ন ⇒ যৎ + অ + ন দুই ব্যঞ্জনৰ মাজত ‘অ’ স্বৰবৰ্ণ সোমাইছে। |
যতন |
|
মিত্র |
মিত্ৰ ⇒ মিৎ + ই + ৰ যুক্তাক্ষৰ ভাঙোতে মাজত ‘ই’ স্বৰবৰ্ণৰ আগম ঘটিছে। |
মিতিৰ |
|
মুক্তি |
মুক্তি ⇒ মুক্ + উ + তি দুই ব্যঞ্জনৰ মাজত ‘উ’ স্বৰবৰ্ণ সোমাইছে। |
মুকুতি |
|
স্মৰণ |
স্মৰণ ⇒ স্ + উ + ম + ৰ + ণ আদি ব্যঞ্জন দুটাৰ মাজত ‘উ’ স্বৰবৰ্ণৰ প্ৰৱেশ ঘটিছে। |
সুমৰণ |
১২। (ক) পাঠত পোৱা ‘কর্ণপাত’ শব্দটোত যুক্ত হৈ থকা ‘কর্ণ’ এটা তৎসম শব্দ। ইয়াৰ তদ্ভৱ ৰূপ হ’ল কাণ। শব্দ সৰলীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে এই ৰূপ কেনেকৈ সাধিত হয় চাওঁ আৰু শিকোঁ আহা (পাঠ্যপুথিৰ নিৰ্দেশনাসমূহ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পঢ়িব।)
(খ) ওপৰৰ আৰ্হি অনুকৰণ কৰি তলত দিয়া তৎসম শব্দবোৰ তদ্ভৱ শব্দলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো দেখুওৱা।
উত্তৰঃ
|
তৎসম শব্দ |
সৰলীকৰণ প্ৰক্ৰিয়া |
তদ্ভৱ ৰূপ |
|---|---|---|
|
সর্প |
সৰ্প ⇒ সৰ্ + প ⇒ স + আ + প ‘ৰ্প’-যুক্তাক্ষৰৰ ‘ৰ্’ লোপ পাইছে আৰু আদি ব্যঞ্জনৰ সৈতে ‘আ’ স্বৰ যোগ হৈছে। |
সাপ |
|
কর্ম |
কৰ্ম ⇒ কৰ্ + ম ⇒ ক + আ + ম ‘ৰ্ম’-যুক্তাক্ষৰৰ ‘ৰ্’ লোপ পাইছে আৰু আদি ব্যঞ্জন ‘ক’-ৰ লগত ‘আ’ স্বৰ লগ লাগিছে। |
কাম |
|
হস্ত |
হস্ত ⇒ হস্ + ত ⇒ হ + আ + ত ‘স্ত’-যুক্তাক্ষৰৰ ‘স্’ লোপ পাইছে আৰু ‘হ’-ৰ লগত ‘আ’ স্বৰ যোগ হৈছে। |
হাত |
|
দন্ত |
দন্ত ⇒ দন্ + ত ⇒ দ + আঁ + ত ‘ন্ত’-যুক্তাক্ষৰৰ ‘ন্’ লোপ পাই চন্দ্ৰবিন্দু হৈছে আৰু ‘দ’-ৰ লগত ‘আঁ’ স্বৰ যোগ হৈছে। |
দাঁত |
১৩। (ক) পঢ়া- ‘সাধনা নহ’লে জানো পূৰাব পাৰিবা জীৱনৰ যত অভিলাষ? সাধনাই আনি দিয়ে শত সফলতা প্ৰাপ্তিৰ সুখ আৰু আশ। জীৱনলে’ আহে বহু বাধাৰ ধুমুহা মনটিও নৰয় থিৰেৰে, বটবৃক্ষ হৈ সাধনা কৰিলে বাধাবোৰ নিজেই আঁতৰে।” ‘সাধনা’ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল গভীৰভাৱে কৰা একাণপতীয়া চেষ্টা বা নিয়মিত আৰু বস্তুত অভ্যাস। কণ্ঠশিল্পী, দার্শনিক, খেলুৱৈ, বাদক, শিক্ষার্থী আদি সকলোৱে সাধনাৰ জৰিয়তেহে সফলতাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিব পাৰে।
(খ) ওপৰৰ স্তৱকটো পঢ়ি তাৰ ভাব বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ উল্লিখিত কবিতাফাঁকিৰ মূল ভাৱাৰ্থ হৈছে এয়ে যে, মানুহে জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ হ’লে নিৰৱচ্ছিন্ন সাধনা বা একাণপতীয়া পৰিশ্ৰম কৰাটো অতি আৱশ্যকীয়। কেৱল সাধনাৰ জৰিয়তেহে এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনৰ সকলো আশা আৰু অভিলাষ পূৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। মানুহৰ জীৱনৰ পথত নানান বাধা-বিঘিনি বা সমস্যা আহে আৰু কেতিয়াবা মন অস্থিৰ হৈ পৰে। কিন্তু যদিহে এজন মানুহে বটগছৰ দৰে দৃঢ় হৈ একাগ্ৰতাৰে নিজৰ সাধনা চলাই যায়, তেন্তে জীৱনৰ সকলো কঠিন বাধাই নিজে নিজে আঁতৰি যায় আৰু জীৱনলৈ প্ৰাপ্তিৰ সুখ কঢ়িয়াই আনে।
(গ) এগৰাকী সফল কণ্ঠশিল্পী হ’বলৈ কেনেদৰে সাধনা কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ এগৰাকী সফল কণ্ঠশিল্পী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’বলৈ হ’লে ব্যক্তিগৰাকীয়ে অতি একাগ্ৰতা আৰু ধৈৰ্যৰে নিয়মিতভাৱে সংগীতৰ অনুশীলন কৰিব লাগে। গুৰুৰ নিৰ্দেশনা মানি চলি অহৰহ ৰেৱাজ বা সাধনা কৰিলেহে মাতৰ সুৰ আৰু গীতৰ তাল নিখুঁত হয়।
(ঘ) তোমাৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ তুমি কেনেদৰে সাধনা কৰিবা?
উত্তৰঃ মোৰ জীৱনৰ নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ মই একাগ্ৰতাৰে আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰে অধ্যয়ন কৰিম। সময়ৰ সঠিক সদব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে পিতৃ-মাতৃ আৰু শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ উপযুক্ত উপদেশসমূহ আখৰে আখৰে পালন কৰি নিজৰ লক্ষ্যৰ পথত আগবাঢ়ি যাম।
(ঙ) ‘অধ্যবসায়’শব্দটোৰ অৰ্থহ’ল নেৰা-নেপেৰা চেষ্টা। ছাত্র জীবনত অধ্যৱসায়ৰ প্রয়োজনীয়তা আছেনে?
উত্তৰঃ নিশ্চয় আছে। ছাত্ৰ জীৱনত অধ্যৱসায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তা অপৰিসীম। কাৰণ অধ্যৱসায়ে এজন ছাত্ৰক নিৰন্তৰভাৱে জ্ঞান আহৰণ কৰিবলৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশত ধৈৰ্যৰে টিকি থাকিবলৈ শক্তি যোগায়। অধ্যৱসায়ী ছাত্ৰইহে জীৱনৰ সকলো পৰীক্ষাত সফলতা লাভ কৰিব পাৰে।
প্রশ্ন ১৪। প্রবচনফাঁকিৰ ভাব বহলাই লিখা। ‘অভ্যাসৰ নৰ, কৰ্ণপথে কৰে শৰ।’
উত্তৰঃ মানুহৰ কাণৰ ফুটা দুটা অতিকৈ সৰু আৰু পোনপটীয়া নহয়। এনে এটা সৰু ফুটাৰ মাজেৰে এপাত শৰ বা কাঁড় নিক্ষেপ কৰাটো সাধাৰণতে এক অসম্ভৱ কাম যেন লাগে। পিছে, যদি এজন ধনুৰ্বিদ বা শৰবিদ্ধাই অহৰহ আৰু নেৰানেপেৰাকৈ এই বিদ্যাৰ অনুশীলন কৰে, তেন্তে তেওঁ অভ্যাসৰ বলত ইমানেই পাকৈত হৈ পৰে যে তেওঁ অনায়াসে কাণৰ সেই সৰু ফুটাৰ মাজেৰেও শৰ মাৰিবলৈ সক্ষম হয়। এই প্ৰবচনটিৰ জৰিয়তে ইয়াকে বুজাব বিচৰা হৈছে যে, নিৰন্তৰ অভ্যাস আৰু একাগ্ৰতাৰ বলত মানুহে পৃথিৱীৰ যিকোনো কঠিন বা অসম্ভৱ যেন লগা কামকো সহজে সম্ভৱ কৰি তুলিব পাৰে।
প্রশ্ন ১৫। সংগীতৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰৰ নাম লিখা আৰু তাৰে দুবিধ বাদ্যযন্ত্ৰৰ বিষয়ে একোটাকৈ টোকা লিখা।
উত্তৰঃ সংগীতৰ লগত জড়িত কেইবিধমান প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰৰ নাম হ’ল— ঢোল, তবলা, পেঁপা, গগনা, বাঁহী, খোল, নাগাৰা, ঢোলক, মৃদংগ, আৰু টোকাৰী। ইয়াৰে দুবিধ বাদ্যযন্ত্ৰৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হ’ল—
ঢোল: সংস্কৃত ভাষাৰ ‘ঢোলঃ’ শব্দৰ পৰা অসমীয়া ঢোল শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে। ই হৈছে অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। অসমত ৰঙালী বিহুৰ সময়ত ঢোলৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য। চতুৰ্দশ শতিকাতেই অসমত ঢোলৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি জনা যায়। চুতীয়া আৰু আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ দিনত ঢোলে অসমীয়া সমাজত বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। অসমৰ বাহিৰেও গোৱাৰ ‘শিগিমো’ উৎসৱ, গুজৰাটৰ ‘গৰবা’ নৃত্য, মহাৰাষ্ট্ৰৰ গণেশ উৎসৱ আৰু পশ্চিমবংগতো (তাত ইয়াক ‘ঢাক’ বোলে) ঢোল বা ঢোলকৰ ব্যাপক প্ৰচলন আছে। অসমত পাতি ঢোল, ওজা ঢোল, জয়ঢোল, বৰঢোল আদি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ঢোল দেখিবলৈ পোৱা যায়।
পেঁপা: পেঁপা হৈছে অসমীয়া লোক-সংগীতত ব্যৱহৃত এবিধ অতি সুললিত ফু দি বজোৱা বাদ্যযন্ত্ৰ। সাধাৰণতে ম’হৰ শিঙৰ পৰা ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয় বাবেই ইয়াক ‘ম’হৰ শিঙৰ পেঁপা’ বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ যিটো অংশত ফু দিয়া হয় তাক ‘চুপহী’ বোলে, যিটো বাঁহেৰে সজা হয়। অসমৰ বিহু উৎসৱত পেঁপাৰ মাতৰ অবিহনে বিহুৰ প্ৰকৃত আমেজ পোৱা নাযায়। গঠন অনুসৰি পেঁপাক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি— গুটীয়া পেঁপা (বা গোৱাল পেঁপা) আৰু যুৰীয়া পেঁপা।
১৬। নিজৰ বিষয়ে ভালদৰে জানিবলৈ তোমাৰ লগত মিলা সংখ্যাৰ ঘৰত চিন (√) দিয়া। এক- আছে, দুই – কম আছে, তিনি – নাই
উত্তৰঃ
|
ক্র. নং |
লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ কৌশল |
এক |
দুই |
তিনি |
|---|---|---|---|---|
|
ক |
মোৰ জীৱনৰ লক্ষ্য প্রাপ্তিৰ আকাংক্ষা |
√ |
||
|
খ |
মোৰ পঢ়া-শুনা/অধ্যৱসায়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ |
√ |
||
|
গ |
মোৰ ইতিবাচক মনোভাব |
√ |
||
|
ঘ |
মোৰ কঠোৰ শ্ৰম কৰাৰ অভ্যাস |
√ |
||
|
ঙ |
মোৰ বাধা নমনা মনোবৃত্তি |
√ |
||
|
চ |
মোৰ ভুলৰ পৰা শিকনি লোৱাৰ স্বভাৱ |
√ |
||
|
ছ |
মোৰ দৈনন্দিন কৰিবলগীয়া কাম পেলাই থোৱাৰ স্বভাৱ |
√ |
||
|
জ |
মোৰ আত্মবিশ্বাস |
√ |
||
|
ঝ |
মোৰ দায়িত্ব ল’বলৈ আগবাঢ়ি যোৱাৰ মনোভাৱ |
√ |
||
|
ঞ |
মোৰ যিকোনো কাম শৃংখলাবদ্ধভাবে কৰাৰ মনোবৃত্তি |
√ |
||
|
ট |
মোৰ লক্ষ্যত উপনীত নোহোৱা পর্যন্ত কাম কৰি যোৱাৰ মনোবৃত্তি |
√ |
১৭। তলত দিয়া প্ৰতিটো অংশৰ পৰা এগৰাকীকৈ মুঠতে তিনিগৰাকী শিল্পীৰ চমু জীৱনী আৰু সংগীতৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ অৱদানৰ বিষয়ে লিখি শ্রেণীত পঢ়ি শুনোবা।
উত্তৰঃ প্রতিমা বৰুৱা পাণ্ডে: অসমৰ গোৱালপৰীয়া লোকগীতৰ সম্ৰাজ্ঞী হিচাপে পৰিচিত প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডেৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩৪ চনৰ ৩ অক্টোবৰত কলিকতাত। তেখেতৰ পিতৃৰ নাম আছিল প্ৰকৃতিশ চন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু জগতবিখ্যাত ‘দেৱদাস’ চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচালক প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা আছিল তেখেতৰ বৰদেউতাক। শৈশৱত বিদ্যালয়ত ৰবীন্দ্ৰ সংগীত শিকাৰ বাহিৰে তেখেতে কোনো ধৰণৰ আনুষ্ঠানিক সংগীত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা নাছিল। ১৯৫৬ চনত ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ ‘এৰা বাটৰ সুৰ’ বোলছবিত দুটা গীতত কণ্ঠদানেৰে তেখেতে প্ৰথম সংগীত জগতত খোজ পেলায়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৭ চনত জজ খেলপথাৰত ভূপেন হাজৰিকাৰ সৈতে একেলগে গীত পৰিৱেশন কৰি তেওঁ শ্ৰোতাৰ মন জয় কৰে। ১৯৬২ চনত তেখেতে আকাশবাণীত গীত গাবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৭৫ চনত ভূপেন হাজৰিকাৰ উদ্যোগত কলিকতাত গীত বাণীবদ্ধ কৰে। গোৱালপৰীয়া লোকগীতক বিশ্বদৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে তেখেতে ১৯৯১ চনত ‘পদ্মশ্ৰী’ আৰু ১৯৮৯ চনত ‘সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা’ লাভ কৰে।
ড° ভূপেন হাজৰিকা: সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকা অসম তথা ভাৰতৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত গায়ক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আছিল। ১৯২৬ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত শদিয়াৰ এখন গাঁৱত তেখেতৰ জন্ম হয়। তেখেতৰ পিতৃৰ নাম নীলকান্ত হাজৰিকা আৰু মাতৃৰ নাম আছিল শান্তিপ্ৰিয়া হাজৰিকা। ১৯৩৬ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই তেখেতক কলিকতালৈ নি ‘জয়মতী’ আৰু ‘শোণিত কুঁৱৰী’ নাটকৰ গীত বাণীবদ্ধ কৰোৱাৰ জৰিয়তে তেখেতৰ শিল্পী জীৱনৰ শুভাৰম্ভ হয়। ১৯৫৫ চনত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত তেখেতৰ নেতৃত্বত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিযোগীৰ সন্মান লাভ কৰে। তেখেতে নিজে লিখা আৰু গোৱা গীতসমূহক ‘ভূপেন্দ্ৰ সংগীত’ বুলি কোৱা হয়। তেখেতে শিশুসকলৰ বাবে ‘ভূপেন মামাৰ গীতে মাতে অ, আ, ক, খ’ নামৰ এখন সুন্দৰ পুথি ৰচনা কৰিছিল। ভাৰতীয় সংস্কৃতিলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে তেখেতে দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা (১৯৯৩), পদ্মবিভূষণ, অসম ৰত্ন (২০০৯), আৰু মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান ‘ভাৰত ৰত্ন’ (২০১৯) লাভ কৰিছিল।
লতা মংগেশকাৰ: ভাৰতৰ ‘কোকিলকণ্ঠী’ হিচাপে জনাজাত লতা মংগেশকাৰ আছিল সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ এগৰাকী অতিকৈ জনপ্ৰিয় নেপথ্য গায়িকা। ১৯২৯ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত মধ্যপ্ৰদেশৰ ইন্দোৰ চহৰত তেখেতৰ জন্ম হৈছিল। তেখেতৰ পিতৃ পণ্ডিত দীননাথ মংগেশকাৰ এজন সুপৰিচিত শাস্ত্ৰীয় গায়ক আছিল আৰু মাতৃৰ নাম আছিল নৰ্মদা মংগেশকাৰ। মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰাই লতাজীয়ে দেউতাকৰ নাটকত শিশু অভিনেত্ৰী হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয়। ‘পাহিলী মংগলাগৌৰ’ (১৯৪২), ‘বড়ী মা’ (১৯৪৫) আদি ছবিত তেখেতে অভিনয়ো কৰিছিল। ১৯৪7 চনত ‘আপকী সেৱা’ ছবিত গীত গোৱাৰ পাছত ১৯৪৯ চনত ‘মহল’ নামৰ হিন্দী ছবিত কণ্ঠদান কৰি তেখেতে অপাৰ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে। তেখেতে ৩৬০০-তকৈও অধিক ভাৰতীয় আৰু বিদেশী ভাষাৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। সংগীত জগতলৈ আগবঢ়োৱা যুগান্তকাৰী অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে তেখেতক পদ্মভূষণ (১৯৬৯), দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা (১৯৮৯), পদ্মবিভূষণ (১৯৯৯), আৰু ২০০১ চনত দেশৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান ‘ভাৰত ৰত্ন’ প্ৰদান কৰা হয়।
