SEBA Class 10 Assamese Chapter 7 – ভাৰতীয় সংস্কৃতি Solutions & Notes | অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা
SEBA Class 10 অসমীয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ সমাধান বিচাৰিছেনে? Ospin Academy-ত আমি প্ৰদান কৰোঁ SEBA/SCERT-অনুসৰণী Class 10 অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা Chapter 7 – ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান। আমাৰ সমাধানসমূহ অসমীয়া মাধ্যমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে বিশেষভাৱে তৈয়াৰ কৰা, স্পষ্ট ব্যাখ্যা, পৰীক্ষা-কেন্দ্ৰিক প্ৰশ্নোত্তৰ, আৰু সহজ নোটছৰ সৈতে।
📖 অধ্যায়ৰ বিষয়বস্তু:
ভাৰতীয় সংস্কৃতি হ’ল এটি সাহিত্যিক ৰচনা, যি ভাৰতৰ সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশ, যেনে ঐতিহ্য, ধৰ্ম, শিল্প, সাহিত্য, আৰু সামাজিক মূল্যবোধৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। এই পাঠত ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ঐক্য, বৈচিত্ৰ্য, আৰু বিশ্বৰ প্ৰতি ইয়াৰ অৱদানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়, সম্ভৱতঃ প্রবন্ধ, গদ্য, বা বর্ণনামূলক শৈলীত। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে এই অধ্যায়ৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ গভীৰতা আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক শিকিব। [দ্ৰষ্টব্য: নিৰ্দিষ্ট ৰচনা বা লেখক অবিহনে, আমি ধৰি লৈছোঁ যে এইটো ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ওপৰত এটি প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰচনা।]
📌 SEBA Assam অসমীয়া মাধ্যমৰ সমাধানত অন্তৰ্ভুক্ত:
- পাঠৰ সাৰাংশ – ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল ভাৱ আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা।
- সাহিত্যিক বিশ্লেষণ – পাঠৰ ভাষা, শৈলী, আৰু সাহিত্যিক উপাদান, যেনে বর্ণনামূলক গঠন, উপমা, আৰু সাংস্কৃতিক উল্লেখ।
- পৰীক্ষা-কেন্দ্ৰিক প্ৰশ্নোত্তৰ – সংক্ষিপ্ত, মধ্যমীয়া, আৰু দীঘলীয়া প্ৰশ্নৰ উত্তৰ HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে।
- শব্দাৰ্থ আৰু ব্যাখ্যা – পাঠৰ কঠিন শব্দ আৰু বাক্যৰ অৰ্থ আৰু পৰিপ্রেক্ষিত।
- সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য – ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ অসমীয়া সাহিত্য আৰু জাতীয় পৰিচয়ৰ ওপৰত প্ৰভাৱ।
- নোটছ আৰু সংশোধন – পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে সংক্ষিপ্ত আৰু সহজ নোটছ।
📚 Ospin Academy কিয় বাছি ল’ব?
- SEBA/SCERT-অনুসৰণী সমাধান SEBA Assam অসমীয়া মাধ্যমৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে।
- সহজ আৰু বিন্দুৱাওঁতা ব্যাখ্যা শিক্ষণৰ সুবিধাৰ বাবে।
- পৰীক্ষা-কেন্দ্ৰিক প্ৰশ্নোত্তৰ HSLC পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে।
- বিনামূলীয়া PDF ডাউনলোড অফলাইন পঢ়াৰ বাবে।
- সংশোধন নোটছ দ্ৰুত প্ৰস্তুতিৰ বাবে।
💡 বিনামূলীয়া PDF সমাধান ডাউনলোড কৰক: Ospin Academy-ৰ পৰা Class 10 অসমীয়া Chapter 7 – ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান PDF ফৰ্মেটত লাভ কৰক। আমাৰ সমাধানসমূহ দ্ৰুত সংশোধন আৰু গভীৰ অধ্যয়নৰ বাবে আদৰ্শ, SEBA HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতি নিশ্চিত কৰে।
Class 10 অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা Chapter 7 – ভাৰতীয় সংস্কৃতি Ospin Academyৰ সৈতে মাষ্টাৰ কৰক আৰু SEBA HSLC পৰীক্ষাত শ্ৰেষ্ঠ ফলাফল লাভ কৰক!
Class 10 Assamese (অসমীয়া সাহিত্য চয়নিকা) PDF Solutions 2026-27 | SEBA Assam
Limited Time Offer!
(According to Latest Syllabus 2026-27)
Get comprehensive preparation for Class 10 Assamese (অসমীয়া) with this chapter-wise Textual Solutions PDF.
Includes complete textual answers, exact explanations, solved MCQs, Grammar, and Baichitramoy Asom for every chapter according to the latest ASSEB syllabus.
Ideal for home study, accurate homework help, and quick exam revision!
দশম শ্ৰেণী : অসমীয়া
ভাৰতীয় সংস্কৃতি
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
ভাৱ-বিষয়ক
চমুকৈ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া :
১। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ কি?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰকৃত প্ৰাণ বা জীৱনীশক্তি হৈছে ইয়াৰ ক্ৰমৱৰ্দ্ধমান শক্তি।
২। ফ্রম ভলগা টু গংগা’ কাৰ ৰচনা?
উত্তৰঃ ‘ফ্ৰম ভলগা টু গংগা’ নামৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখন পণ্ডিত ৰাহুল সাংকৃত্যায়নৰ দ্বাৰা ৰচিত।
৩। সর্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয় দমন’ৰ কি ব্যাখ্যা দিছে?
উত্তৰঃ ‘কালিয় দমন’ৰ বিষয়ে ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে এইদৰে বাখ্যা আগবঢ়াইছে যে- ই হৈছে প্ৰকৃততে অনাৰ্যসকলক আৰ্য সংস্কৃতিত বিলীন কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৃত্য।
৪। কোনটো যুগক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ বুলিৰ পাৰি?
উত্তৰঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ কালছোৱাকেই প্ৰধানকৈ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ হিচাপে অভিহিত কৰিব পাৰি।
৫। শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল ক’ত আবিষ্কাৰ হৈছিল?
উত্তৰঃ প্ৰাচীন মহেঞ্জোদাৰোৰ ভগ্নাৱশেষতেই পোনপ্ৰথমে শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল উৎস আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।
৬। ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল সম্পদ কি?
উত্তৰঃ ইছলামীয় ভাস্কৰ্য বা স্থাপত্যকলাৰ প্ৰধান সম্পদটোৱেই হৈছে ইয়াৰ গঠনপ্ৰণালীৰ সৰলতা আৰু সূক্ষ্ম কাৰুকাৰ্য।
৭। অজন্তাৰ ছবিবোৰত প্ৰকাশ পোৱা ভাৱবস্তু দুটি কি কি?
উত্তৰঃ অজন্তাৰ গুহাচিত্ৰসমূহত ঘাইকৈ দুটা প্ৰধান ভাৱবস্তুৰ প্ৰকাশ ঘটিছে। সেই দুটা হ’ল-
(ক) সন্ন্যাস জীৱন
(খ) সমূহীয়া জীৱন
৮। গান্ধীজীয়ে নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি কেনেকুৱা হ’ব লাগে বুলি মত প্রকাশ কৰিছে?
উত্তৰঃ জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীৰ মতে, নৱযুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি মূলতঃ এক সমন্বয়ৰ প্ৰতীক বা আধাৰ হোৱা উচিত বুলি তেখেতে মত পোষণ কৰিছিল।
৯। সুকুমাৰ কলাৰ ভিতৰত কোনটো শিল্পক বেছি স্থায়ী বোলা হৈছে?
উত্তৰঃ সকলোবোৰ সুকুমাৰ কলাৰ অন্তৰ্গত চিত্ৰ শিল্পক বা চিত্ৰকলাক আটাইতকৈ বেছি স্থায়ী শিল্প বুলি গণ্য কৰা হৈছে।
১০। হেম বৰুৱাৰ সাহিত্য চর্চা সম্পর্কে পশিচটামান শব্দৰ ভিতৰত এটি পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ অসমীয়া সাহিত্য জগতৰ এগৰাকী বিশিষ্ট আৰু বৰেণ্য সাহিত্যিক আছিল হেম বৰুৱা। বিশেষকৈ অসমীয়া ভ্ৰমণ কাহিনী সাহিত্যলৈ তেখেতে আগবঢ়োৱা অৱদান অতুলনীয়। তেখেতে নিজৰ জীৱনকালত মুঠতে প্ৰায় ৩৫ খনকৈ বহুমূলীয়া গ্ৰন্থ ৰচনা কৰি অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰি থৈ গৈছে। তেখেতৰ সাহিত্যৰাজিৰ ভিতৰত ‘মমতাৰ চিঠি’, ‘আইতা’, ‘জাৰৰ দিনৰ সপোন’ আদি উল্লেখযোগ্য কাব্যগ্ৰন্থ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াৰ উপৰিও ‘বালিচন্দা’ (১৯৫৯) আৰু ‘মনময়ূৰী’ (১৯৬৫) হৈছে তেখেতৰ দুখন প্ৰসিদ্ধ কবিতা সংকলন। গদ্য সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেতৰ বৰঙণি উল্লেখনীয়। তেখেতৰ প্ৰধান গদ্য গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘আধুনিক সাহিত্য’, ‘সাগৰ দেখিছা’, ‘সানমিহলি’, ‘ৰঙা কৰবীৰ ফুল’, ‘কিউপিড আৰু ছাইকী’, ‘এই গাঁও এই গীত’, ‘মেকং নৈ দেখিলোঁ’, ‘ইজৰাইল’, ‘স্মৃতিৰ পাপৰি’ আদি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কেৱল অসমীয়া ভাষাতেই নহয়, বৰুৱাদেৱে ইংৰাজী ভাষাতো “The Red River and the Blue Hill” নামৰ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল, যিখনে অসমৰ ভৌগোলিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় বিশ্ব দৰবাৰত দাঙি ধৰিছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও, তেখেতে ‘পছোৱা’ নামৰ এখন বিশিষ্ট মাহেকীয়া আলোচনীৰো সুচাৰুৰূপে সম্পাদনা কৰিছিল।
১১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠটোৰ সাৰাংশ লিখা।
উত্তৰঃ পণ্ডিত হেম বৰুৱাদেৱৰ ৰচিত ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ নামৰ প্ৰবন্ধটোত ভাৰতবৰ্ষৰ বিচিত্ৰ আৰু বৰ্ণিল সংস্কৃতিৰ ক্ৰমবিকাশ আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। ভাৰতীয় সংস্কৃতি কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ সৃষ্টি নহয়; বৰঞ্চ আৰ্য, অনাৰ্য, মংগোলীয়, দ্ৰাবিড় আদি অনেক জাতি-জনজাতিৰ মহামিলন আৰু অৱদানৰ ফলশ্ৰুতিতেই এই সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছে। সেয়েহে এই সংস্কৃতিক প্ৰকৃত অৰ্থত এক ‘সমন্বয়ৰ সংস্কৃতি’ বুলি কোৱা হয়। প্ৰাচীন কালৰে পৰা ভাৰতভূমিলৈ বহিৰাজ্যৰ পৰা গ্ৰীক, শক, হুন, পাঠান, মোগল আদি বিভিন্ন জাতিৰ মানুহৰ প্ৰব্ৰজন ঘটি আহিছে। তেওঁলোকে নিজৰ লগত নিজস্ব সামাজিক ৰীতি-নীতি, ৰাজনৈতিক আদৰ্শ, কলা-স্থপত্য আদি লৈ আহিছিল আৰু কালক্ৰমত সেইবোৰ ভাৰতীয় মূলসুঁতিৰ সৈতে মিলি গৈ এক বিশাল সংস্কৃতিৰ জন্ম দিছে। এই সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন ঠাল-ঠেঙুলিবোৰ ইমানেই মিলি গৈছে যে আজিকালি সেইবোৰৰ মূল উৎস বিচাৰি উলিওৱাটো অতি দুৰূহ কাম হৈ পৰিছে। এই বৰ্ণিল সংস্কৃতিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য আৰু প্ৰাণশক্তি হৈছে ইয়াৰ ‘ক্ৰমৱৰ্দ্ধমান শক্তি’ অৰ্থাৎ নতুনক আঁকোৱালি লৈ আগবাঢ়ি যোৱাৰ ক্ষমতা।
প্ৰবন্ধকাৰে সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি শব্দ দুটাৰ পাৰ্থক্যও ধুনীয়াকৈ বুজাইছে। সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হ’লেও দুয়োটা একে নহয়। সভ্যতাই এখন সমাজৰ বাহ্যিক, সামাজিক বা ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা এটাক বুজায়; আনহাতে সংস্কৃতি হৈছে সেই সমাজখনৰ অন্তৰ্নিহিত জীৱন প্ৰতিভা বা আত্মা। সংস্কৃতিয়ে সভ্যতাটোক বিভিন্ন উপাদান আৰু প্ৰতিভাৰ জৰিয়তে জীয়াই ৰাখে। সংস্কৃতিৰ প্ৰকাশ ঘটে এটা জাতিৰ ভাষা, সাহিত্য, সুকুমাৰ কলা, দৰ্শন, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আদিৰ জৰিয়তে। সভ্যতাই সমাজখনক সুশৃংখল কৰি সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি আৰু বিকাশত সহায় কৰে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতি এটা বোৱঁতী সুঁতিৰ দৰে, যি সদায় প্ৰৱাহমান। ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল মেৰুদণ্ডই হৈছে ইয়াৰ সংস্কৃতি। ভাৰতৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্যই এই সংস্কৃতিৰ গঢ় দিয়াত পৰোক্ষ হ’লেও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছে। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু প্ৰাচুৰ্যই যুগ যুগ ধৰি বাহিৰৰ লোকসকলক আকৰ্ষণ কৰি আহিছে আৰু তেওঁলোকক ইয়াত নিগাজীকৈ বসতি স্থাপন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। এই অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলেই পিছলৈ নিজৰ স্বকীয়তা পাহৰি ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিশাল সাগৰত লীন গৈছে আৰু ইয়াৰ কলেৱৰ বৃদ্ধি কৰিছে। আফগানিস্তানৰ বুকুত থকা ‘কান্দাহাৰ’ চহৰৰ নামটোৱেই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বাহুল্যতাৰ প্ৰমাণ দিয়ে, যিটো প্ৰকৃততে ভাৰতীয় ‘গান্ধাৰ’ শব্দৰ পৰাই আহিছে। অতীতত গ্ৰীক আৰু মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যই ভাৰত আৰু আফগানিস্তানৰ মাজত সুসম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ব্ৰহ্মদেশ, কম্বোডিয়া, ইণ্ডোনেচিয়া আদি দেশসমূহো ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ একো একোটা জীৱন্ত সাক্ষী। এটা সময়ত ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ মধ্য এছিয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি একেবাৰে দক্ষিণ-পূৱ এছিয়ালৈকে বিয়পি আছিল।
ভাৰতীয় বুৰঞ্জী বিভিন্ন ৰাজ্য তথা জাতিৰ উত্থান-পতন, যুদ্ধ-বিগ্ৰহ আৰু ভঙা-গঢ়াৰে ভৰপূৰ। কিন্তু আশ্চৰ্যজনকভাৱে, ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰৰ এই উপদ্ৰৱবোৰে ইয়াৰ সংস্কৃতিত কোনো বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পৰা নাই। মহেঞ্জোদাৰো আৰু হৰপ্পাৰ দৰে প্ৰাচীন সভ্যতা কালৰ গৰ্ভত জাহ গ’লেও, সেইবোৰৰ সংস্কৃতি কিন্তু নিশ্চিহ্ন হৈ যোৱা নাই। প্ৰত্নতাত্ত্বিকবিদসকলে আৱিষ্কাৰ কৰিছে যে বৰ্তমানৰ হিন্দু ধৰ্মত প্ৰচলিত শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল উৎস সেই মহেঞ্জোদাৰো আৰু হৰপ্পা সভ্যতাৰ বুকুতেই লুকাই আছে। মহেঞ্জোদাৰোত আৱিষ্কৃত মোহৰত ধ্যানমগ্ন শিৱৰ প্ৰতিকৃতি পোৱা গৈছে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিত সকলো ধৰণৰ জাতি-উপজাতিৰ অৱদান দেখিবলৈ পোৱা যায়। ৰাজপুত চিত্ৰকলা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ, য’ত থলুৱা আৰু মোগল শৈলীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। একেদৰে, দ্ৰাবিড় সমাজত প্ৰচলিত বহু দেৱ-দেৱী আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পৰৱৰ্তী কালত আৰ্য সমাজতো সোমাই পৰে। প্ৰাচীন আৰ্যসকলৰ বেদত দেৱী পূজা বা মূৰ্তি পূজাৰ কোনো স্পষ্ট উল্লেখ নাই, আনকি শিৱৰ উল্লেখো অতি কম। প্ৰকৃততে এইবোৰ আছিল অনাৰ্যসকলৰ সম্পদ, যিবোৰ পিছলৈ আৰ্যসকলেও আঁকোৱালি লৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংস্কৃতিত আৰ্য আৰু অনাৰ্যৰ এক অপূৰ্ব সমন্বয় ঘটিছে। আৰ্যসকলৰ দেৱী পাৰ্বতী আৰু অনাৰ্যসকলৰ দেৱতা শিৱ- দুয়োকে ভাৰতীয় সংস্কৃতিত একেলগে উচ্চ আসন প্ৰদান কৰি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এইদৰেই স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰশিল্প আদি সকলো ক্ষেত্ৰতে বহিৰাগত সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ পৰি এক নতুন আৰু সমৃদ্ধিশালী ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি হৈছে। আগ্ৰাৰ তাজমহল, দক্ষিণৰ কাঞ্জিভৰামৰ মন্দিৰ আদি হৈছে এই সুন্দৰ সমন্বয় আৰু উচ্চ মানদণ্ডৰ সংস্কৃতিৰ মূৰ্ত নিদৰ্শন। আনহাতে, অজন্তাৰ গুহাচিত্ৰসমূহে বৌদ্ধ যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ গৌৰৱময় অধ্যায়ৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়ে।
ভাৰতলৈ অহা প্ৰতিটো জাতিয়েই তেওঁলোকৰ লগত নিজস্ব চিত্ৰশিল্প, ভাস্কৰ্য আৰু সংগীত লৈ আহিছিল। মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আগমনৰ পিছত ভাৰতত চিত্ৰশিল্পৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হৈছিল। সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনতো এই সমন্বয়ৰ প্ৰভাৱ বিদ্যমান। উত্তৰ ভাৰতীয় সংগীতত যিদৰে এক আধ্যাত্মিক গাম্ভীৰ্য ফুটি উঠে, ঠিক তেনেকৈয়ে কোনো কোনো ঠাইত পাঠান আৰু মোগল প্ৰভাৱপুষ্ট উৰণীয়া বা ৰোমাণ্টিক ভাৱৰো সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ ক্ষেত্ৰতো বেদ, উপনিষদৰ সমান্তৰালকৈ ইছলামীয় দৰ্শন আৰু চুফীবাদৰ সুন্দৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰ ঘটিছিল।
সাহিত্যৰ দিশৰ পৰাও ভাৰতীয় সংস্কৃতি অতিকৈ চহকী। প্ৰাচীন ভাৰতীয় সাহিত্য মূলতঃ ধৰ্ম আৰু ভক্তিমূলক আছিল। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ এই ভক্তিমূলক সাহিত্যৰ মূল ভাৱধাৰা প্ৰায় একেই আছিল যদিও, বিভিন্ন প্ৰান্তৰ স্থানীয় ভাষাই ইয়াত এক সুন্দৰ বৈচিত্ৰ্য আনি দিছিল। ভাৰতীয় সাহিত্যই নিজৰ স্বকীয় প্ৰকাশভংগীৰে সদায় উজ্জীৱিত হৈ আছে, লগতে বিশ্বৰ অন্যান্য সাহিত্যৰ প্ৰভাৱো গ্ৰহণ কৰি নিজকে চহকী কৰিছে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈছে ইয়াৰ ভাস্কৰ্য কলা। ভাস্কৰ্য কলা সদায় সমাজৰ সমূহীয়া প্ৰচেষ্টা আৰু বিশ্বাসৰ আধাৰত গঢ় লৈ উঠে। অৰ্থাৎ, সমাজ জীৱনৰ সামূহিক প্ৰতিফলন ভাস্কৰ্যত দেখা যায়। শেষত প্ৰবন্ধকাৰে এই কথা স্পষ্ট কৰিছে যে সংস্কৃতি কেতিয়াও কোনো এজন ব্যক্তিৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰচেষ্টা বা মৌলিকত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ় লৈ নুঠে; ই সদায় সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহ আৰু জাতিৰ সমন্বয়ৰ ওপৰতহে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
১২। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু। কথাষাৰ কিমানদূৰ যুক্তিপূর্ণ, ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ পাঠটোৰ আধাৰত বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু’- এই কথাষাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে যুক্তিপূৰ্ণ আৰু ঐতিহাসিকভাৱে সত্য। সংস্কৃতি হৈছে প্ৰকৃততে কোনো এটা জাতি বা এখন নিৰ্দিষ্ট সমাজৰ সামূহিক জীৱনৰ প্ৰতিচ্ছবি। ভাৰতীয় সংস্কৃতি কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ দ্বাৰা সৃষ্ট নহয়, বৰঞ্চ ই বিভিন্ন জাতি-জনজাতিৰ এক বিৰাট সমন্বয় সাধনৰ যোগেদিহে গঢ় লৈ উঠিছে। দৰাচলতে ভাৰতীয় সভ্যতাৰ মূল ভেটিয়েই হৈছে এক অপূৰ্ব সমিলমিল বা একতা। যুগ যুগ ধৰি ভিন ভিন সভ্যতাৰ পৰা অহা মানুহৰ আচাৰ-বিচাৰ, ৰীতি-নীতি, কলা-কৃষ্টি আদি এই ভূখণ্ডত বিলীন হৈ বৰ্তমানৰ বিশাল ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ গঢ় দিছে।
প্ৰাচীন কালৰে পৰা আৰ্য, অনাৰ্য, মংগোলীয়, দ্ৰাবিড়কে ধৰি গ্ৰীক, শক, হুন আদি বিভিন্ন জাতি-জনজাতিয়ে সময়ে সময়ে ভাৰতভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে আৰু ইয়াত নিগাজীকৈ বসতি স্থাপন কৰিছে। কালক্ৰমত এই সকলোবোৰ জাতি মিলি এক বিশাল আৰু উমৈহতীয়া ভাৰতীয় জাতিত পৰিণত হৈছে। ইয়াৰ ফলতেই গঢ়ি উঠিছে সংস্কৃতিৰ এক বিশাল সাগৰ। ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ দিশৰ পৰা চালেও এই সমন্বয়ৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ আফগানিস্তান আৰু ভাৰতৰ মাজত থকা প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক সমিলমিলৰ এক জীৱন্ত নিদৰ্শন হৈছে আফগানিস্তানৰ ‘কান্দাহাৰ’ চহৰ। কান্দাহাৰ চহৰখন আফগানিস্তানত অৱস্থিত হ’লেও, ইয়াৰ নামটো প্ৰকৃততে ভাৰতীয় ‘গান্ধাৰ’ শব্দৰ পৰাই আহিছে। এয়া কেৱল সংস্কৃতিৰ একত্ৰীকৰণ আৰু আদান-প্ৰদানৰ ফলতেই সম্ভৱ হৈছে। ঠিক একেদৰে, এসময়ত ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ কেৱল নিজৰ ভৌগোলিক সীমাতেই আৱদ্ধ নাথাকি সমগ্ৰ দক্ষিণ-পূৱ এছিয়ালৈকো পৰিব্যাপ্ত আছিল, যিয়ে ইয়াৰ বিশাল গ্ৰহণযোগ্যতাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বুকুত যে বিভিন্ন জাতি-জনজাতিৰ স্বকীয় সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্য সুন্দৰকৈ থুপ খাই আছে, তাৰ আন এক প্ৰমাণ হৈছে ৰাজপুত চিত্ৰকলা। ইয়াত থলুৱা ভাৰতীয় শৈলীৰ লগতে বহিৰাগত শিল্পৰো অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ধৰ্মীয় দিশৰ পৰা চালেও দেখা যায় যে আৰ্যসকলৰ দেৱী পাৰ্বতী (বা সীতা) আৰু অনাৰ্যসকলৰ দেৱতা শিৱ- এই দুয়োকে ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পৰম আৰাধ্য দেৱ-দেৱী হিচাপে সমাদৰেৰে গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এয়াই হৈছে প্ৰকৃত সমন্বয়। এনেদৰেই ভাৰতীয় সংস্কৃতিত বিভিন্ন জাতি-জনজাতিৰ সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় সাধিত হৈছে।
ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ্য শিল্পৰো এক বিশেষ সমাদৰ আৰু স্থান আছে। উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্য শৈলীৰ সৈতে দক্ষিণ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যৰ সম্পূৰ্ণ মিল দেখা নাযায়; দুয়োটাৰে নিজস্ব বৈশিষ্ট্য আছে। উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যত ক’ৰবাত যদি ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ প্ৰভাৱ পৰিস্ফুট হৈছে, তেন্তে আন ক’ৰবাত আকৌ মোগল ভাস্কৰ্যৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। এই ভিন্নমুখী শৈলীৰ প্ৰভাৱে সমন্বয়ৰ যোগেদি ভাৰতীয় স্থাপত্যকলাত এক বিশেষ আৰু অনন্য সৃষ্টি হোৱাত সহায় কৰিছে। ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হিচাপে আগ্ৰাৰ তাজমহল, ফটেহপুৰ চিক্ৰি আদিৰ স্থপত্যলৈ আঙুলিয়াব পাৰি। আনহাতে, অজন্তাৰ গুহাচিত্ৰবোৰেই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বৌদ্ধ যুগৰ মহান ঐতিহ্য বহন কৰি আহিছে। চিত্ৰকলাৰ ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰতো একেই কথা প্ৰযোজ্য। সমন্বয় সাধনেই ভাৰতীয় চিত্ৰকলাৰ ইতিহাসক চহকী কৰিছে। মোগল সম্ৰাট বাবৰে নিজৰ লগত লৈ অহা পাৰস্যৰ চিত্ৰশিল্পৰ নতুন ধাৰাই ভাৰতভূমিত প্ৰৱেশ কৰি ভাৰতীয় থলুৱা শিল্পৰ লগত মিলি গৈ সম্পূৰ্ণ ভাৰতীয় হৈ পৰে আৰু ই ভাৰতীয় চিত্ৰকলাক এক বিশেষ আৰু নতুন গতি প্ৰদান কৰে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ আন দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে ইয়াৰ সংগীত আৰু সাহিত্য। সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনতো সমন্বয়ৰ এই সুন্দৰ ছবিখন স্পষ্টকৈ পৰিস্ফুট হয়। উত্তৰ ভাৰতীয় ৰাগপ্ৰধান সংগীতত যিদৰে গভীৰ আধ্যাত্মিক গাম্ভীৰ্য প্ৰকাশ পায়, ঠিক তেনেকৈয়ে পাঠান আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰভাৱত পৰি ঠায়ে ঠায়ে তাত উৰণীয়া বা ৰোমাণ্টিক ভাৱৰো মধুৰ সংযোগ ঘটা দেখা যায়। আনহাতে, ভাৰতীয় সাহিত্যইয়ো বিভিন্ন ভাষা আৰু প্ৰান্তৰ প্ৰভাৱত উৎকৰ্ষ লাভ কৰিছে। নিজৰ মূল শিপাডাল একে ঠাইতে মজবুতকৈ ৰাখিও বিশ্ব সাহিত্যৰ নতুন চিন্তাৰ ৰেঙনি গ্ৰহণ কৰিব পৰাটোৱেই হৈছে ভাৰতীয় সাহিত্যৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য।
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, ভাৰতীয় সংস্কৃতি এনেদৰেই বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম আৰু কলাৰ এক নিৰন্তৰ সমন্বয়ৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠিছে। সেয়েহে ইয়াক সঁচা অৰ্থত এক ‘সমন্বয়ৰ সংস্কৃতি’ বুলি আখ্যা দিয়া হয়। বিভিন্ন জাতি-উপজাতিৰ স্বকীয় উপাদানৰ এক সঠিক আৰু সুন্দৰ সংস্কৰণৰ ফলতেই এই মহান ভাৰতীয় সংস্কৃতিয়ে জন্ম লাভ কৰিছে।
১৩। ‘সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি’ শব্দ দুটাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ ‘সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি’- এই শব্দ দুটা সাধাৰণতে একেলগে আৰু সমাৰ্থক ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হ’লেও, প্ৰকৃততে দুয়োটাৰ মাজত কিছু সূক্ষ্ম আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভেদ আছে।
সভ্যতাই মূলতঃ এখন সমাজৰ বাহ্যিক, ভৌতিক বা এটা বিশেষ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱস্থাক বুজায়। ই হৈছে এটা সমাজ পৰিচালনাৰ পদ্ধতি বা গাঁথনি। এখন সমাজৰ ৰাস্তা-ঘাট, ঘৰ-দুৱাৰ, আইন-কানুন, নগৰ নিৰ্মাণ আদি বাহ্যিক উন্নতিবোৰ সভ্যতাৰ অন্তৰ্গত।
আনহাতে, সংস্কৃতি হৈছে সভ্যতাতকৈ অধিক গভীৰ আৰু অন্তৰ্নিহিত বিষয়। সংস্কৃতিয়ে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জাতি বা এখন সমাজৰ সামূহিক জীৱন প্ৰতিভা, মানসিকতা আৰু আত্মাক বুজায়। সভ্যতাই সমাজ এখনক সুশৃংখল কৰি গঢ়ি তোলে আৰু সেই সুশৃংখল পৰিৱেশৰ মাজতেই সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি আৰু বিকাশত সহায় কৰে। সৰল অৰ্থত ক’বলৈ গ’লে, সভ্যতা হৈছে দৰাচলতে এখন সমাজৰ বাহ্যিক শৰীৰ, আৰু সংস্কৃতি হৈছে সেই সমাজখনৰ আত্মা। সমাজখনৰ ভাষা, সাহিত্য, সুকুমাৰ কলা (যেনে- চিত্ৰকলা, সংগীত, নৃত্য আদি), দৰ্শন, আচাৰ-ব্যৱহাৰ, মূল্যবোধ আদিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰকাশ পোৱা সামূহিক প্ৰতিভাতেই এটা জাতিৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰকৃত প্ৰতিফলন ঘটে। এইবোৰেই হৈছে জাতি বিশেষৰ সংস্কৃতি জোখাৰ প্ৰকৃত মাপকাঠী। অৰ্থাৎ, আমি যি ব্যৱহাৰ কৰোঁ সেয়া আমাৰ সভ্যতা, কিন্তু আমি প্ৰকৃততে যি হয়, সেয়াই আমাৰ সংস্কৃতি।
১৪। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ বিষয়ে তোমাৰ পাঠ্যপুথিৰ সহায়ত লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য কলা অতিকৈ চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য, দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্য আৰু ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মাজত গঠন আৰু শৈলীৰ ফালৰ পৰা বিস্তৰ প্ৰভেদ দেখা যায়।
উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্য শৈলী দক্ষিণ ভাৰত বা দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ লগত একেবাৰেই নিমিলে। দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ ওপৰত বহিৰাগত জাতিসমূহৰ প্ৰভাৱ পোনপটীয়াকৈ পৰা নাছিল, যাৰ ফলত তাত এক সম্পূৰ্ণ নিজস্ব আৰু থলুৱা বিচাৰ পদ্ধতি দেখিবলৈ পোৱা যায়। দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যত সাধাৰণতে সৰলৰেখা আৰু কোণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰহকৈ দেখা যায়, আৰু গঠনৰ বিশালতা ইয়াৰ আন এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। ইয়াৰ মন্দিৰসমূহৰ প্ৰত্যেকটো ভংগীমাই সুকীয়া আৰু আৰ্হিৰ পুনৰাবৃত্তি সাধাৰণতে দেখা নাযায় (যেনে- কাঞ্জিভৰামৰ মন্দিৰ)।
ইয়াৰ বিপৰীতে, উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যত সৰলৰেখাৰ সলনি বৃত্ত আৰু বক্ৰ ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰহকৈ দেখিবলৈ পোৱা যায়। উত্তৰ ভাৰত ভৌগোলিকভাৱে বহিৰাগত আক্ৰমণকাৰীসকলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱা হেতুকে, এই অঞ্চলৰ ভাস্কৰ্য আৰু মন্দিৰবোৰত ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ প্ৰভাৱ একেবাৰে সুস্পষ্ট। সেয়েহে উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যক প্ৰকৃততে ‘সংহতিৰ ভাস্কৰ্য’ বা ‘সমন্বয়ৰ ভাস্কৰ্য’ বুলি আখ্যা দিব পাৰি। ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু শোভা মূলতঃ হিন্দু আৰু ইছলামীয় শৈলীৰ সুন্দৰ সমন্বয় আৰু গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছে।
ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে গঠনপ্ৰণালীৰ সৰলতা আৰু কাৰুকাৰ্যৰ সূক্ষ্মতা। ৰেখাৰ লগত ৰেখাৰ জ্যামিতিক সমন্বয় সাধন কৰাটো ইয়াৰ এক বিশেষত্ব। উত্তৰ ভাৰতত ইছলামীয় ভাস্কৰ্যই হিন্দু ভাস্কৰ্যক এক নতুন আৰু মিহি কাৰুকাৰ্য প্ৰদান কৰিলে, আনহাতে হিন্দু ভাস্কৰ্যই ইছলামীয় পদ্ধতিৰ কঠোৰতা আৰু জ্যামিতিক জটিলতা কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰি ইয়াক অধিক নমনীয় কৰি তুলিলে। এনেকৈয়ে হিন্দু আৰু ইছলামীয় শৈলীৰ সংমিশ্ৰণত উত্তৰ ভাৰতত এক বিৰাট সমন্বয়ৰ ভাস্কৰ্য গঢ় লৈ উঠিল। বিশ্ববিশ্ৰুত আগ্ৰাৰ তাজমহল, ফটেহপুৰ চিক্ৰিৰ অট্টালিকাসমূহ, ইতমাদ-উদ-দৌল্লাৰ সমাধি আদি হৈছে উত্তৰ ভাৰতীয় এই সমন্বয়ৰ ভাস্কৰ্যৰ সৰ্বোৎকৃষ্ট আৰু উজ্জ্বল নিদৰ্শন।
১৫। অজন্তাৰ গুহাৰ শিল্পকলাৰ এটি বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ মহাৰাষ্ট্ৰৰ ঔৰংগাবাদ জিলাত অৱস্থিত অজন্তাৰ গুহাচিত্ৰসমূহে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সোণালী বৌদ্ধ যুগৰ গৌৰৱময় কথা সোঁৱৰাই দিয়ে। এই প্ৰাচীন গুহাসমূহৰ দেৱালত অনন্তকালৰ বাবে ভাৰতীয় শিল্প-কলা জীৱন্ত হৈ সঞ্জীৱিত হৈ আছে। অজন্তাৰ এই শিল্পকলাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সমাজৰ ভালেমান মানৱীয় অৱস্থা, গতি-প্ৰগতি আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ অপূৰ্ব সমন্বয় উজ্জ্বল হৈ প্ৰতিফলিত হৈছে।
অজন্তাৰ গুহাৰ ছবিবোৰত ঘাইকৈ দুটা বিপৰীতধৰ্মী ভাৱবস্তুৰ সুন্দৰ প্ৰকাশ দেখা যায়- ইয়াৰে এটা হৈছে বৈৰাগ্যপূৰ্ণ ‘সন্ন্যাস জীৱন’, আৰু আনটো হৈছে সংসাৰৰ ভোগ-বিলাসেৰে ভৰা ‘সমূহীয়া জীৱন’ বা সাংসাৰিক জীৱন। আশ্চৰ্যজনকভাৱে, এই দুয়োবিধ বিপৰীতধৰ্মী ছবি গুহাৰ বেৰত একেলগে অংকিত কৰা হৈছে। সমূহীয়া জীৱন বা দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ ছবিবোৰ হ’ল মানৱ জীৱনৰ আনন্দ, ভোগ আৰু উচ্ছ্বাসময় মুহূৰ্তৰ জীৱন্ত চিত্ৰ। এই ছবিবোৰত মানুহৰ পাৰ্থিৱ শক্তি, খ্যাতিৰ মোহ, প্ৰেম, আৰু যৌৱনৰ মাদকতা অতি সুন্দৰকৈ ফুটি উঠিছে। আনহাতে, প্ৰথম শাৰীৰ অৰ্থাৎ সন্ন্যাস জীৱনৰ ছবিবোৰত আকৌ গৌতম বুদ্ধৰ জীৱনৰ আধাৰত দয়া, কৰুণা, গভীৰ ধ্যান আৰু আধ্যাত্মিক মৌনতাৰ ভাৱ প্ৰকাশ পাইছে।
ভাৱবস্তু বা বিষয়বস্তুৰ ফালৰ পৰা চাবলৈ গ’লে দুয়োবিধ ছবিয়েই সম্পূৰ্ণ বেলেগ আৰু দুয়োবিধতেই দুখন সম্পূৰ্ণ সুকীয়া জগত প্ৰতিফলিত হৈছে। কিন্তু বিষয়বস্তু পৃথক হ’লেও, গুহাৰ দেৱালত এই দুয়োখন জগতক একেবাৰে পৃথকে বা বিচ্ছিন্নভাৱে অংকন কৰা হোৱা নাই। বৰঞ্চ, মানৱ জীৱনৰ এই পাৰ্থিৱ আৰু আধ্যাত্মিক অসামঞ্জস্যক একেলগে গ্ৰহণ কৰিব পৰাকৈ এক গভীৰ প্ৰেৰণা আৰু দাৰ্শনিক শক্তিৰ সম্ভেদ এই ছবিবোৰৰ মাজত থকা দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰিও, প্ৰাক্-মুছলিম যুগৰ ভাৰতীয় সমাজৰ জীৱন প্ৰাচুৰ্যৰ কথাও অজন্তাৰ চিত্ৰসমূহত স্পষ্টকৈ ফুটি উঠিছে। ৰজা-মহাৰজা, সাধাৰণ পুৰুষ, মহিলা, আৰু শিশুসকলক বিবিধ ভংগীমাত সকলোবোৰ বেৰত একে ঠাইতে অংকিত কৰা হৈছে। দৰাচলতে, মানৱ জীৱনৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু প্ৰাচুৰ্যই যেন সেই সময়ৰ অখ্যাত শিল্পীসকলক মতলীয়া কৰি তুলিছিল, আৰু সেয়েহে এই সমগ্ৰ জীৱন প্ৰাচুৰ্যক একে ঠাইতে তুলিকীৰে ধৰি ৰাখিবলৈ তেওঁলোকে প্ৰয়াস কৰিছিল।
অজন্তাৰ ছবিবোৰত বিষয়বস্তুৰ অসামঞ্জস্য থকাৰ মাজতো বাস্তৱ জীৱনৰ এক অখণ্ডতাৰ কথা অতি স্পষ্ট ৰূপত প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰোপৰি, শিল্পীৰ কল্পনাৰ শিল্পজগত আৰু বাস্তৱ সমাজ জীৱনৰ মাজত যি এক সুন্দৰ আৰু সাৱলীল সমন্বয় স্থাপন হৈছে, সেয়াই হৈছে অজন্তাৰ অনন্য চিত্ৰশিল্পৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য আৰু গৌৰৱ।
১৬। মোগল সম্রাট বাবৰৰ আমোলত ভাৰতত প্রবেশ কৰা চিত্রকলাৰ নতুন ধাৰাটি কেনে আছিল লিখা।
উত্তৰঃ মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ শাসনকালত ভাৰতবৰ্ষত চিত্ৰশিল্পৰ এক একেবাৰে নতুন ধাৰাই প্ৰৱেশ কৰিছিল, যিটো পূৰ্বৰ থলুৱা ভাৰতীয় চিত্ৰকলাতকৈ যথেষ্ট পৃথক আছিল। এই নতুন চিত্ৰশিল্পৰ মূল আধাৰ আছিল প্ৰচুৰ ব্যক্তিবোধ বা ব্যক্তি স্বাতন্ত্ৰ্য। এনে ধৰণৰ ব্যক্তিবাদী আৰ্ট বা কলাত সাধাৰণ জনজীৱন বা সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ কোনো প্ৰতিফলন ঘটা নাছিল। বৰঞ্চ, ইয়াৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য আছিল নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ জীৱন, বীৰত্ব আৰু আড়ম্বৰপূৰ্ণ ৰূপ প্ৰকাশ কৰা। প্ৰকৃততে, এই চিত্ৰকলাৰ জন্ম হৈছিল মধ্য এছিয়াৰ টাইমূৰ খাঁ আৰু চেংগীজ খাঁৰ দৰে কঠোৰ সম্ৰাটসকলৰ ৰাজদৰবাৰত। গতিকে সেই সময়ৰ আৰু পৰিৱেশৰ দাবী অনুসৰি এই আৰ্ট অতিশয় কঠোৰ আৰু বাস্তৱবাদী হ’বলৈ বাধ্য হৈছিল।
এই চিত্ৰধাৰাত ভাৰতীয় চিত্ৰকলাৰ দৰে আধ্যাত্মিকতা বা ভাৱপ্ৰৱণতাৰ স্থান নাছিল; ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াত ফুটি উঠিছিল বিপুল উৎসাহ-উদ্দীপনা আৰু প্ৰেৰণাৰ ছবি। এই প্ৰৱল ব্যক্তিবাদে সাময়িকভাৱে হ’লেও ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পত চলি অহা প্ৰতীকী ইংগিত বা ৰহস্যময় সংকেতৰ স্থান প্ৰায় নোহোৱা কৰি পেলাইছিল আৰু তাৰ ঠাইত মানুহৰ বুদ্ধিদীপ্ত বাস্তৱৰ পৰিচয় দাঙি ধৰিছিল। পিছে, বাবৰৰ আমোলত ভাৰতলৈ অহা এই সুস্থ ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ লগত ভাৰতৰ প্ৰচলিত প্ৰাচীন চিত্ৰধাৰাৰ এক অপূৰ্ব মিলন ঘটিছিল। মোগল আৰু ৰাজপুত চিত্ৰকলাৰ এই সুন্দৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলতেই পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতত এক একেবাৰে নতুন আৰু সমৃদ্ধিশালী পদ্ধতিৰ চিত্ৰকলাৰ উদ্ভাৱন হৈছিল, যিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতিক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।
১৭। উত্তৰ ভাৰতৰ সংগীতে কি নতুন বস্তু আমাৰ চকুত পেলায় বুলিছে?
উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতীয় সংগীতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে হিন্দু আৰু মুছলমান সংস্কৃতিৰ সুন্দৰ সমন্বয়। এই সংগীতে এটা নতুন আৰু আমোদজনক বস্তু আমাৰ চকুত পেলায়- সেয়া হৈছে গাম্ভীৰ্য আৰু উৰণীয়া ভাৱৰ অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ। উত্তৰ ভাৰতীয় ৰাগপ্ৰধান সংগীতত যিদৰে এক আধ্যাত্মিক আৰু গভীৰ গাম্ভীৰ্য ফুটি উঠে, ঠিক তেনেকৈয়ে পাঠান আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰভাৱত পৰি ঠায়ে ঠায়ে তাত উৰণীয়া, চঞ্চল বা ৰোমাণ্টিক ভাৱৰো মধুৰ সংযোগ ঘটা দেখা যায়। গাম্ভীৰ্য আৰু চঞ্চলতাৰ এই বিৰল মিলনেই উত্তৰ ভাৰতীয় সংগীতক এক সুকীয়া মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে।
১৮। ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলামৰ অৰিহণাৰ এটি টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিশাল আৰু বৰ্ণিল বুকুখনত ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ অৱদান অতিকৈ উল্লেখনীয় আৰু অপৰিহাৰ্য। আধ্যাত্মিক দৰ্শনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু সংগীতলৈকে প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতেই ইছলামৰ প্ৰভাৱ বিদ্যমান।
প্ৰথমতে, দৰ্শনৰ দিশৰ পৰা চাবলৈ গ’লে, ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলামীয় দৰ্শনে যিদৰে প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে, সেয়া প্ৰাচীন হিন্দু উপনিষদৰ দৰ্শনৰ সৈতে প্ৰায় একেই। ইছলামৰ আধ্যাত্মিক দিশ বা চুফীবাদৰ মূল ভেটি হৈছে পবিত্ৰ কোৰাণ শাস্ত্ৰ। এই চুফীবাদ আৰু হিন্দু উপনিষদৰ গভীৰ দাৰ্শনিক তত্ত্বৰ মাজত এক অভূতপূৰ্ব আৰু আচৰিত মিল থকা দেখা যায়, যিয়ে দুয়োটা ধৰ্মৰ মাজত এক আধ্যাত্মিক সেঁতু গঢ়ি তুলিছে।
আনহাতে, ভাৰতীয় স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যৰ ওপৰতো ইছলামীয় প্ৰভাৱ একেবাৰে স্পষ্ট আৰু গভীৰ। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যত সচৰাচৰ দেখা পোৱা বৃত্ত আৰু বক্ৰ ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ দৰাচলতে ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰেই প্ৰভাৱ। ই হৈছে প্ৰকৃত অৰ্থত এক ‘সংহতিৰ ভাস্কৰ্য’। ইয়াৰ শোভা হিন্দু আৰু ইছলামীয় শৈলীৰ অপূৰ্ব সমন্বয় আৰু গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছে। গঠনপ্ৰণালীৰ সৰলতা আৰু কাৰুকাৰ্যৰ সূক্ষ্মতাই ইছলামীয় ভাস্কৰ্যক এক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। ই হৈছে ৰেখাৰ লগত ৰেখাৰ জ্যামিতিক সমন্বয় সাধন কৰা এক কলা। এই ক্ষেত্ৰত হিন্দু ভাস্কৰ্যই ইছলামীয় ভাস্কৰ্যক জটিল আৰু মিহি কাৰুকাৰ্য প্ৰদান কৰিছে, আৰু ইছলামীয় শৈলীয়ে হিন্দু ভাস্কৰ্যক সৰলতা দিছে। আগ্ৰাৰ বিশ্ববিশ্ৰুত তাজমহল, ফটেহপুৰ চিক্ৰিৰ অট্টালিকাসমূহ, ইতমাদ-উদ-দৌল্লাৰ সমাধি আদি হৈছে ভাৰতীয় সংস্কৃতিলৈ ইছলামীয়সকলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু বিশেষ অৱদান।
সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনত এনেদৰেই হিন্দু আৰু ইছলামীয় শিল্পীসকলৰ পাৰস্পৰিক অৱদান আৰু সমন্বয়ৰ দ্বাৰাই এক নতুন ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ জন্ম হৈছে। কেৱল স্থাপত্যতেই নহয়, মোগলৰ দিনত প্ৰৱেশ কৰা নতুন চিত্ৰশিল্পৰ ধাৰা, উত্তৰ ভাৰতীয় সংগীতৰ বিকাশ, আৰু ধৰ্মীয় উদাৰতাৰ ক্ষেত্ৰতো ইছলামীয়সকলৰ অৱদান চিৰস্মৰণীয় হৈ ৰ’ব।
১৯। প্রাক্-মুছলিম যুগ আৰু মুছলিম যুগৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য আৰু শিল্পকলাৰ বিষয়ে এটি টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য তথা শিল্পকলাৰ দীঘলীয়া ইতিহাসত প্ৰাক্-মুছলিম যুগ আৰু মুছলিম যুগৰ অৱদান বিশেষভাৱে মন কৰিবলগীয়া। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এই দুয়োটা যুগতেই বিভিন্ন ধৰণৰ শৈলীৰ সমন্বয়ৰ ফলত এক বিশেষ আৰু অনন্য স্থাপত্য আৰু কলাৰ সৃষ্টি সাধন হৈছে।
ভাৰতবৰ্ষ হৈছে বৈচিত্ৰ্যৰে ভৰা এখন বিশাল দেশ। এই ঠাইৰ ভাস্কৰ্য তথা শিল্পকলাৰ ক্ষেত্ৰখনতো সেই একেই বিচিত্ৰতা বিৰাজমান। প্ৰাক্-মুছলিম যুগৰ ভাস্কৰ্যৰ কথা ক’বলৈ গ’লে, উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যৰ সৈতে দক্ষিণ ভাৰত বা দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্য সম্পূৰ্ণৰূপে নিমিলে। দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ ওপৰত বহিৰাগত মুছলমান আক্ৰমণকাৰীসকলৰ প্ৰভাৱ পোনপটীয়াকৈ পৰা নাছিল। ইয়াৰ এটা নিজস্ব আৰু নিৰ্দিষ্ট থলুৱা বিচাৰ পদ্ধতি আছে, যিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বৈচিত্ৰ্যক অধিক ৰঙীন কৰিছে। দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যত সাধাৰণতে কোণ আৰু সৰল ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰহকৈ দেখা যায়। গঠনৰ প্ৰকাণ্ড বিশালতা ইয়াৰ অন্য এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। ইয়াত বিৰাজমান প্ৰত্যেকটো স্থাপত্যৰ ভংগীমা হৈছে একেবাৰে সুকীয়া আৰু ইয়াৰ পুনৰাবৃত্তি ঘটা দেখা নাযায়। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণৰ কাঞ্জিভৰামৰ মন্দিৰৰ কথা ক’ব পাৰি। এই বিশাল মন্দিৰটোত প্ৰায় এহাজাৰটা শিলাস্তম্ভ আছে, কিন্তু আচৰিত কথাটো হ’ল এই স্তম্ভসমূহৰ এটাৰ আৰ্হি আনটোৰ লগত অকণো নিমিলে। এইবোৰৰ সাজ-সজ্জাৰ জাক-জমকতা আৰু প্ৰতিকৃতিৰ বিশালতাই সাধাৰণতে দৰ্শকৰ অন্তৰ অভিভূত কৰি তোলে।
আনহাতে, মুছলিম যুগৰ আৰম্ভণিৰ লগে লগে উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আহে। ইয়াত সৰলৰেখাৰ সলনি বৃত্ত আৰু বক্ৰ ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰহ হ’বলৈ ধৰে। উত্তৰ ভাৰতৰ মন্দিৰ আৰু অট্টালিকাসমূহত ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে পৰিবলৈ লয়। এই সময়ৰ ভাস্কৰ্য দৰাচলতে হিন্দু আৰু ইছলামীয় শৈলীৰ সুন্দৰ সমন্বয়ৰ দ্বাৰাহে সাধিত হৈছে। ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু শোভা মূলতঃ দুয়োটা শৈলীৰ সমন্বয় আৰু গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছে। দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ বৈশিষ্ট্য যিদৰে আছিল বিশালতা, ঠিক তেনেকৈ উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলিম যুগৰ ভাস্কৰ্যৰ বৈশিষ্ট্য আছিল কাৰুকাৰ্যৰ সূক্ষ্মতা আৰু সৰলতা। বিশ্ববিশ্ৰুত তাজমহল, ফটেহপুৰ চিক্ৰি আদিয়ে সেই যুগৰ ভাস্কৰ্যৰ মৰ্যাদা আৰু গৌৰৱ বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। ইছলামীয় ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান বা মছজিদত হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ প্ৰতীকস্বৰূপ কলহ, পদুম ফুল আদিৰ ব্যৱহাৰে দুয়ো ধৰ্মৰে উদাৰতা আৰু গ্ৰহণযোগ্যতাৰ দিশটো উদঙাই দেখুৱায়। এনে সাংস্কৃতিক উদাৰতাই বিভিন্ন ধৰণৰ সুকুমাৰ কলাৰ শ্ৰীবৃদ্ধিৰ বাট প্ৰশস্ত কৰিছিল।
সুকুমাৰ কলাসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ স্থায়ী কলা হৈছে চিত্ৰকলা। মুছলিম যুগত, বিশেষকৈ মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত চিত্ৰশিল্পৰ এটা নতুন ধাৰাই পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই নতুন চিত্ৰশিল্পৰ মূলতে আছিল প্ৰচুৰ ব্যক্তিবোধ অৰ্থাৎ ব্যক্তি বিশেষৰ প্ৰাধান্য। ব্যক্তিৰ জীৱনৰ বীৰত্ব আৰু আড়ম্বৰ প্ৰকাশ কৰাই আছিল ইয়াৰ প্ৰধান লক্ষ্য। এনে ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ জন্ম হৈছিল মধ্য এছিয়াৰ টাইমূৰ খাঁ আৰু চেংগীজ খাঁৰ ৰাজদৰবাৰত। এই আৰ্টসমূহত ভাৰতীয় কলাৰ দৰে আধ্যাত্মিক ভাৱপ্ৰৱণতাৰ পৰিৱৰ্তে বিপুল উৎসাহ-উদ্দীপনা আৰু বাস্তৱ প্ৰেৰণাৰ ছবি ফুটি উঠিছে। এই প্ৰৱল ব্যক্তিবাদে চিত্ৰশিল্পত ৰহস্যময় সংকেত বা ইংগিতৰ স্থান প্ৰায় নোহোৱা কৰি মানুহৰ বুদ্ধি আৰু যুক্তিবাদী চিত্ৰ প্ৰকট কৰিছিল। পিছে, বাবৰৰ আমোলত ভাৰতলৈ অহা এই বাহিৰৰ সুস্থ ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ লগত প্ৰচলিত প্ৰাচীন ভাৰতীয় চিত্ৰধাৰাৰ এক অপূৰ্ব মিলন ঘটিছিল। এই দুয়োটাৰ সংমিশ্ৰণত এটা একেবাৰে নতুন পদ্ধতিৰ উদ্ভাৱন হৈছিল। অনুভূতিৰ গভীৰ প্ৰসাৰেই হৈছে মোগল আৰু ৰাজপুত আৰ্টৰ প্ৰধান লক্ষণ। ইয়াৰে এবিধ হৈছে আনন্দাপ্লুত আৰু ৰস চঞ্চল; আনবিধ হৈছে গভীৰ, ধীৰ আৰু মন্থৰ প্ৰাণৰ প্ৰতীক।
২০। ব্যাখ্যা কৰাঃ
(ক) সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰাই হৈছে ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল সম্পদ।
উত্তৰঃ উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ দশম শ্ৰেণীৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত আৰু পণ্ডিত হেম বৰুৱাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ নামৰ প্ৰবন্ধটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।
প্ৰদত্ত বাক্যশাৰীৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংস্কৃতিক এক নিৰন্তৰ বৈ থকা সুঁতিৰ লগত ৰিজাই ইয়াক ভাৰতীয় জনজীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদ হিচাপে অভিহিত কৰা হৈছে।
সংস্কৃতি হৈছে প্ৰকৃততে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জাতি বা এখন সমাজৰ সামূহিক জীৱন প্ৰতিভা আৰু আত্মাৰ প্ৰতিফলন। এখন সমাজৰ ভাষা, সাহিত্য, সুকুমাৰ কলা (যেনে- নৃত্য, গীত, চিত্ৰকলা আদি), দৰ্শন, মূল্যবোধ আদিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰকাশ পোৱা প্ৰতিভাতেই এটা জাতিৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰকৃত মাপকাঠী নিৰ্ণয় কৰা হয়। প্ৰবন্ধকাৰৰ মতে, ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল সম্পদ আৰু মেৰুদণ্ডই হৈছে ইয়াৰ সংস্কৃতিৰ এই অবিচ্ছিন্ন ধাৰা। এই ধাৰা কোনো দিন আবদ্ধ নোহোৱাকৈ বা শুকাই নাযোৱাকৈ এখন বাধাহীন আৰু চিৰপ্ৰৱাহমান নদীৰ দৰে বৈ ৰৈছে। ইতিহাসৰ বিভিন্ন ঘাত-প্ৰতিঘাতৰ পিছতো এই ধাৰা একেৰাহে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে বৈ আহিছে আৰু নিজকে চহকী কৰিছে। সংস্কৃতিৰ এই অবিচ্ছিন্ন ধাৰাটোৱে দৰাচলতে অতীতৰ পৰাই ভাৰতভূমিত বৰ্তি থকা আৰু ক্ৰমান্বয়ে বিকশিত হোৱা নৃত্য, গীত, কলা, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰশিল্প আদিক নিৰ্দেশ কৰিছে। এই সকলোবোৰ সমলেই অতীতৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ভাৰতীয় সংস্কৃতিক জীপাল কৰি ৰাখিছে। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিশাল অৱয়ব সুসংগঠিত কৰাত তথা ইয়াৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাত এই চিৰপ্ৰৱাহমান ধাৰাটোৰ অৱদান অপৰিসীম আৰু অতুলনীয়।
(খ) ভাৰতৰ বুৰঞ্জী হৈছে ৰাজ্যৰ উত্থান-পতন, ভঙা-গঢ়াৰ সবিশেষ বুৰঞ্জী।
উত্তৰঃ উদ্ধৃত বাক্যশাৰী আমাৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত আৰু হেম বৰুৱাৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ নামৰ প্ৰবন্ধটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।
ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাস যে কেৱল ৰাজনৈতিক যুদ্ধ-বিগ্ৰহ আৰু সাম্ৰাজ্যৰ উত্থান-পতনৰ কাহিনীৰে ভৰপূৰ, সেই কথা বৰ্ণনা কৰিবলৈ গৈয়েই লেখকে এই বাক্যশাৰীৰ অৱতাৰণা কৰিছে।
ভাৰতভূমি হৈছে প্ৰাচীন কালৰে পৰা বিভিন্ন জাতি-উপজাতিৰ এক বিশাল সমন্বয় ভূমি। সময়ে সময়ে এই পৱিত্ৰ ভূমিলৈ বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা বিভিন্ন জাতি-জনজাতিৰ লোকৰ আগমন ঘটিছে। ইয়াৰে কোনোবা জাতি আহিছে সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ বা যুঁজ-বাগৰৰ অৰ্থে, আকৌ কোনোবা আহিছে কেৱল বেপাৰ-বাণিজ্য কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে। কিন্তু যি উদ্দেশ্যৰেই নাহক কিয়, সময়ৰ সোঁতত এই লোকসকলে নিজৰ পূৰ্বৰ পৰিচয় বিলীন কৰি এটা সময়ত এই ভূমিৰেই চিৰস্থায়ী বাসিন্দা হৈ পৰিছে। এই প্ৰতিটো জাতিয়েই নিজৰ লগত নিজস্ব কলা-সংস্কৃতি, ৰীতি-নীতি লৈ আহিছিল। এই সকলোবোৰ ভিন ভিন সংস্কৃতিৰ পৰা ভাল উপাদানসমূহ সংগ্ৰহ কৰি আৰু তাৰ সমন্বয় ঘটাই বৰ্তমানৰ বিশাল ভাৰতীয় সংস্কৃতি গঠিত হৈছে। সেয়েহে ইতিহাসৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাবলৈ গ’লে, ভাৰতীয় সংস্কৃতি তথা ভাৰতৰ বুৰঞ্জী হৈছে প্ৰধানকৈ ৰাজ্যৰ উত্থান-পতন আৰু ভঙা-গঢ়াৰেই এক সবিশেষ বুৰঞ্জী। ইটোৰ পাছত সিটো বিদেশী গোষ্ঠীৰ আক্ৰমণ বা সামৰিক অভিযান, এটা ৰাজপৰিয়ালৰ পতনৰ পাছত সিটো পৰিয়ালৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ- ইত্যাদি অগণন ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ঘটনাৰে ভাৰতৰ বুৰঞ্জী ভাৰাক্ৰান্ত হৈ আছে। ভাৰতভূমিত গ্ৰীক, শক, ৰাজপুত, মোগল আদি জাতিবোৰ এই একেই ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰেই আহি এদিন ইয়াৰ স্থায়ী বাসিন্দা হৈছিলহি। পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিশাল ভাৰতীয় সংস্কৃতিত তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰায় সকলোখিনি স্বকীয়তা ত্যাগ কৰি মিলি গৈছিল। তেনেবোৰ ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বৰ্ণনাৰেই ভাৰত বুৰঞ্জী সমৃদ্ধ হৈ পৰিছে। চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, ৰাজনৈতিক উত্থান-পতন আৰু সমাজ ব্যৱস্থাৰ ভঙা-গঢ়াৰ বিস্তৰ বৰ্ণনাই হৈছে ভাৰত বুৰঞ্জীৰ মূল বিষয়বস্তু।
(গ) সকলো আৰ্টৰ মূলতে দুটা বিপৰীত পন্থাই কাম কৰা দেখা যায়।
উত্তৰঃ উদ্ধৃত বাক্যশাৰী আমাৰ দশম শ্ৰেণীৰ পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য চয়নিকা’ৰ অন্তৰ্গত আৰু হেম বৰুৱাৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি’ প্ৰবন্ধটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।
বিশ্বৰ যিকোনো শিল্পকলা বা আৰ্টৰ অন্তৰালত যে সাধাৰণতে দুটা সম্পূৰ্ণ বিপৰীতমুখী দৰ্শন বা পন্থাই ক্ৰিয়া কৰি থাকে, সেই কথা বিশ্লেষণ কৰিবলৈ গৈ লেখকে এই বাক্যশাৰী উল্লেখ কৰিছে।
চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় বুৰঞ্জী অতিকৈ চহকী আৰু আগবঢ়া। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিকাশত এই শিল্পকলাসমূহৰ এক বিশেষ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান থকা দেখা যায়। প্ৰবন্ধকাৰৰ মতে, বিশ্বৰ সকলো ধৰণৰ আৰ্ট বা শিল্পকলাৰ মূলতেই ঘাইকৈ দুটা বিপৰীত পন্থাই কাম কৰে। এই দুটা পন্থাৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে নিখুঁত কাৰুকাৰ্য আৰু বাহ্যিক জাক-জমকতাৰ সৃষ্টি কৰা; আনহাতে দ্বিতীয় পন্থাটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে গভীৰ সংযম আৰু আড়ম্বৰহীনতা প্ৰকাশ কৰা। অৰ্থাৎ, প্ৰথমবিধ আৰ্টে কেৱল বাহ্যিক সৌন্দৰ্য আৰু দৃষ্টিমুখৰ আড়ম্বৰৰ জৰিয়তে দৰ্শকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিব বিচাৰে, আনহাতে দ্বিতীয়বিধ আৰ্টে বাহ্যিক আড়ম্বৰ পৰিহাৰ কৰি মানুহৰ অন্তৰাত্মাক স্পৰ্শ কৰি গভীৰভাৱে অভিভূত কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰে। আকৌ, গঠনৰ দিশৰ পৰা চালেও দেখা যায় যে প্ৰথমবিধ আৰ্টে প্ৰায়েই এক বিশাল আৰু বিৰাট পটভূমিৰ অৱতাৰণা কৰে, য’ত শিল্পীয়ে নিজৰ দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে; পিছে দ্বিতীয়বিধ আৰ্টে তেনে কোনো প্ৰকাণ্ড পটভূমি বা জটিল পদ্ধতিৰ অৱতাৰণা নকৰে, ই অতি সৰল আৰু সাধাৰণ ৰূপত প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰোপৰি, প্ৰথমবিধ আৰ্টৰ এক বহিৰ্জাগতিক বা পাৰ্থিৱ বিস্তৃতি থাকে, যিটো চকুৰে দেখি সহজে অনুভৱ কৰিব পাৰি; কিন্তু দ্বিতীয়বিধ আৰ্টৰ তেনে কোনো পাৰ্থিৱ বিস্তৃতি নাথাকে, ই মূলতঃ আধ্যাত্মিক আৰু অন্তৰ্নিহিত ভাৱৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। এই দুয়োটা বিপৰীতমুখী পন্থাৰ সংমিশ্ৰণতেই প্ৰকৃত শিল্পকলাৰ পূৰ্ণ বিকাশ ঘটে।
ভাষা-বিষয়ক
১। সন্ধি ভাঙা : সংস্কৃতি, সমন্বয়, সম্বন্ধ, ভাৰাক্ৰান্ত, সন্মত
|
মূল শব্দ |
সন্ধি ভাঙা |
|
সংস্কৃতি |
সম্ + কৃতি |
|
সমন্বয় |
সম + অন্বয় |
|
সম্বন্ধ |
সম + বন্ধ |
|
ভাৰাক্ৰান্ত |
ভাৰ + আক্ৰান্ত |
|
সন্মত |
সম + মত |
উত্তৰঃ
২। বিশেষ্য বা বিশেষণলৈ নিয়া: বৈচিত্র্য, ভৌগোলিক, বিস্তৃতি, নৈৰাশ্য, বিপ্লব।
উত্তৰঃ
|
বিশেষ্য |
বিশেষণ |
|
বৈচিত্র্য ভৌগোলিক বিস্তৃতি নৈৰাশ্য বিপ্লৱ |
বিচিত্র ভূগোল বিস্তৃত্ নৈৰাশ, নিৰাশ বৈপ্লৱিক |
